Ngô Khôn Trí – KHÔNG THỂ CHIẾM ĐÓNG ĐƯỢC?

taliban

Từ năm 1979 đến 1992, Taliban đã từng được Mỹ, các nước Phương Tây và Ả Rập Xê-út hỗ trợ để chống lại việc Liên Xô xâm lược Afghanistan năm 1979 viện lý do duy trì Hiệp ước Hữu nghị Xô-Afghanistan năm 1978.  Năm 1992, chế độ Mohammad Najibullah do Liên Xô hậu thuẫn sụp đổ, nhiều đảng phái chính trị Afghanistan tranh giành quyền lực. Taliban xuất hiện lần đầu tiên vào tháng 8 năm 1994, tuyên bố giải phóng Afghanistan khỏi sự lãnh đạo tham nhũng và thiết lập một xã hội Hồi giáo thuần túy. 

Từ năm 1996 đến 2001, Taliban nắm giữ khoảng 3/4 lãnh thổ Afghanistan và thực thi chính sách nghiêm ngặt theo luật Hồi giáo Sharia. Tiểu Vương quốc Hồi giáo Afghanistan được thành lập vào năm 1996 và thủ đô được chuyển tới Kandahar. 

Taliban nắm quyền kiểm soát hầu hết Afghanistan cho đến khi bị Mỹ lật đổ vào tháng 12 năm 2001 bởi “Chiến dịch Tự do Bền vững” để đáp trả cuộc khủng bố ngày 11/9/2001 nhằm để bắt Osama bin Laden, tiêu diệt Al-Qaeda và loại bỏ các thành phần Taliban đã hỗ trợ cho Al-Qaeda. Cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush yêu cầu Taliban giao nộp Osama bin Laden và trục xuất Al-Qaeda. Taliban từ chối dẫn độ trừ khi có bằng chứng về sự dính líu của người này vào các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9. Hoa Kỳ bác bỏ yêu cầu đưa ra bằng chứng và tố cáo Taliban dùng chiến thuật trì hoãn. Vào ngày 7/10/2004 Mỹ cùng với Anh xua quân tấn công , lật đổ chính quyền Taliban, lập nên chính quyền lâm thời do Hamid Karzai cầm đầu với 12.000 quân để đánh lại các tàn dư Taliban và al-Qaeda. Ngoài Mỹ và Anh ra còn có các quốc gia khác như Pháp, Đức, Úc, Canada, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ba Lan, Romania, Thổ Nhĩ Kỳ ,… cũng tham gia vào các lực lượng gìn giữ hòa bình.

Tháng 10/2002, cuộc bầu cử tổng thống dân chủ đầu tiên của Afghanistan được tổ chức. Mười triệu người Afghanistan, hơn một phần ba đất nước đã được ghi tên bầu cử, kể cả hơn 40% các phụ nữ chọn lựa. Karzai được tuyên bố là người thắng cử nhờ chiếm được 55% số phiếu cử tri.

Vào ngày 14 tháng 10, Taliban đề nghị thảo luận bàn giao Osama bin Laden cho một quốc gia trung lập để đổi lấy việc ngừng ném bom, nhưng chỉ khi Taliban được cung cấp bằng chứng về sự tham gia 11/9 của bin Laden. Mỹ từ chối lời đề nghị này và tiếp tục không kích. Vào đêm ngày 12 tháng 11, Taliban bỏ Kabul rút lui về phía nam. Ngày 13 tháng 11, Taliban đã rút khỏi cả Kabul và Jalalabad. Ngày 15 tháng 11, thả 8 nhân viên cứu trợ phương Tây sau ba tháng bị giam cầm. Cuối cùng, vào đầu tháng 12, Taliban đã từ bỏ thành trì cuối cùng Kandahar, không đầu hang,  phân tán rút vào hoạt động bí mật  và chờ ngày phản công. Taliban sau đó tập hợp lại để chống lại chính quyền Karzai do Mỹ ủng hộ.

Ngày 29/2/2020 đánh dấu bước ngoặt lịch sử cho một tương lai mới ở Afghanistan khi chính quyền Trump và lực lượng Taliban đặt bút ký thỏa thuận là Mỹ sẽ rút quân trước thời hạn 1/5.Taliban cam kết sẽ tổ chức đàm phán hòa bình với chính phủ Afghanistan, không tấn công Mỹ hoặc các lợi ích của nước này, và không hỗ trợ các nhóm như al-Qaeda tấn công Mỹ.

Cựu Tổng thống Trump rất hài lòng với thỏa thuận này, đó là một thắng lợi chính trị vì ông đang khởi động chiến dịch tái tranh cử với mục tiêu sẽ tại vị ở Nhà Trắng thêm 4 năm nữa. Với thỏa thuận này, ông sẽ được ghi điểm cộng trong mắt cử tri vì đã thực hiện được lời hứa khi tranh cử là rút người Mỹ khỏi cuộc chiến kéo dài gần 18 năm ở Afghanistan làm gần 2.400 binh sĩ Mỹ thiệt mạng và gây tốn kém gần 1.000 tỷ USD. Nếu mọi việc diễn ra thuận lợi, thỏa thuận được các bên tuân thủ.  

Sau khi đạt thỏa thuận, chính quyền Trump đã cắt giảm mạnh lực lượng ở Afghanistan ngay cả khi Taliban tăng cường tấn công lực lượng an ninh chính phủ Afghanistan. Trump tiếp tục cắt giảm quân số ngay cả khi biết mình thất cử tháng 11 năm ngoái, chỉ để lại 2.500 binh sĩ cùng khoảng 16.000 nhà thầu dân sự.

Ở phía bên Taliban, thỏa thuận này rõ ràng là một chiến thắng lớn. Việc Mỹ đồng ý ngồi xuống đàm phán và ký thỏa thuận với họ là một bệ đỡ để Taliban chiếm được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế và giành được tính chính danh, sẽ có nhiều lựa chọn và tiếng nói hơn khi tham gia đàm phán trên trường quốc tế và tiến tới giành vị thế trong nỗ lực cạnh tranh quyền lực với chính quyền Kabul mà Taliban luôn cho rằng nó là “con rối của Mỹ và phương Tây”.

Ngày 14/4/2021, Tổng thống mới, Joe Biden tiếp tục chính sách rút quân ra khỏi vùng lầy Afghanistan của người tiền nhiệm,  tuyên bố hạn chót Mỹ rút quân là ngày 31/8. Ông cho rằng đã đến lúc Afghanistan phải tự mình chiến đấu vì đất nước của họ. Mỹ sẽ không thay đổi kế hoạch rút quân. Theo kế hoạch, Mỹ chỉ để lại 650 quân để bảo vệ sân bay và đại sứ quán.

Ngày 10/8, Tổng thống Biden cho biết, ông không hối tiếc về quyết định rút quân khỏi Afghanistan, trong bối cảnh lực lượng Taliban đang gia tăng các cuộc tấn công vũ trang và nắm quyền kiểm soát ở nhiều địa phương của Afghanistan. Ở thành phố Kunduz hàng trăm binh sĩ Afghanistan rút lui về một sân bay đã đầu hàng sau khi Taliban chiếm thành phố. Đây là chiến tích lớn nhất của Taliban.

Ngày 12/8, Taliban đã chiếm được thành phố chiến lược Ghazni của Afghanistan, thủ phủ thứ mười rơi vào tay quân nổi dậy, và chỉ còn cách thủ đô Kabul 150 km.

Ngày 12/8, Bộ trưởng Quốc phòng Anh (đồng minh mạnh nhất của Mỹ) Ben Wallace nói với Sky News rằng : “việc Mỹ quyết định rút quân khỏi Afghanistan đã để lại một vấn đề rất lớn, khiến Taliban có thêm động lực”;”Tôi cảm thấy sai lầm khi làm theo cách đó. Cảm thấy rằng tất cả chúng ta, với tư cách là cộng đồng quốc tế, có thể phải gánh chịu hậu quả từ điều này”. Ông nói thêm : “Thỏa thuận được ký dưới thời cựu tổng thống Mỹ Donald Trump năm ngoái đã khiến Anh không còn lựa chọn nào khác ngoài rút quân”.

Cùng ngày 12/8, Bộ trưởng Quốc phòng Wallace xác nhận sẽ triển khai khoảng 600 quân đến Afghanistan hỗ trợ di tản công dân Anh và phiên dịch viên địa phương. Mỹ cũng sẽ tăng viện 3.000 quân đến sân bay Kabul giúp sớ tán một phần đại sứ quán và công dân khỏi thủ đô Afghanistan và sẽ điều động khoảng 3.500 lính đến căn cứ Fort Bragg tại bang Bắc Carolina, sẵn sàn xuất quân nếu chiến sự giữa Afghanistan và Taliban xấu đi. 

Khoảng 1.000 nhân sự được huy động đến Qatar hỗ trợ việc kiểm tra, cấp visa nhập cảnh đặc biệt vào Mỹ cho những công dân Afghanistan hợp đúng tiêu chuẩn. Đại sứ quán Mỹ tại Kabul kêu gọi toàn bộ công dân, nhà thầu Mỹ lập tức rời Afghanistan bằng các chuyến bay thương mại có sẵn, trong bối cảnh chiến sự leo thang. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price cho báo chí biết : “Đây không phải bỏ mặc, không phải cuộc sơ tán hay hành động rút lui toàn diện. Chúng tôi chỉ giảm quy mô hiện diện dân sự mà thôi”

Cựu Tổng thống Trump chỉ trích Biden vì không nêu điều kiện rút quân khỏi Afghanistan và nói sự trỗi dậy của Taliban gần đây là “không thể chấp nhận được”. Ông nói: “Nếu bây giờ tôi là tổng thống, thế giới sẽ thấy rằng việc chúng ta rút khỏi Afghanistan là một cuộc rút quân có điều kiện”; “Tôi từng thảo luận riêng với các thủ lĩnh hàng đầu của Taliban, theo đó họ hiểu những gì họ đang làm bây giờ là không thể chấp nhận được. Đó sẽ là một cuộc rút quân khác biệt, thành công hơn nhiều, và Taliban hiểu điều đó hơn bất kỳ ai”.

Dưới thời Trump, Mỹ đã làm trung gian cho thỏa thuận với Taliban ở Qatar năm 2020, theo đó Mỹ và NATO sẽ rút toàn bộ quân vào tháng 5/2021 để đổi lấy điều kiện là Taliban cam kết tổ chức đàm phán hòa bình với chính phủ Afghanistan, không tấn công Mỹ hoặc các lợi ích của nước này, và không hỗ trợ các nhóm như al-Qaeda tấn công Mỹ. Khi Tổng thống Joe Biden nhậm chức hồi đầu năm, ông lùi thời hạn rút quân tới 31/8 và không đưa ra điều kiện nào.

Ngày 13/8, Taliban kiểm soát thủ phủ tỉnh Logar, cách Kabul 50 km, mở ra con đường tiến nhanh tới thủ đô Afghanistan. Hàng trăm nghìn người đã phải di dời vì chiến sự leo thang khắp đất nước. Trong những ngày gần đây, thủ đô Kabul tràn ngập người sơ tán. Họ dựng lều trại trong công viên và không gian công cộng, dẫn đến một cuộc khủng hoảng nhân đạo mới ở thủ đô.

Taliban đang vây hãm Kabul sẽ chiếm thủ đô này trong một ngày không xa ?

Khi Mỹ quyết định đưa quân vào Afghanistan, một tướng của Nga đã nói rằng Mỹ không thể thắng ở chiến trường này. Có lẽ do họ đã học được bài học khi chiếm đóng Afghanistan vào những năm 1979-1989, đã vấp phải sự phản kháng quyết liệt khi họ mạo hiểm rời khỏi thành trì của mình để tiến vào vùng nông thôn. Liên Xô dưới sự lãnh đạo của nhà cải tổ Mikhail Gorbachev đã tuyên bố rút quân bắt đầu ngày 15/8/1988 chấm dứt ngày 15/2/1989. Khoảng 15.000 binh sĩ Liên Xô đã thiệt mạng và khoảng 35.000 người bị thương, khoảng hai triệu thường dân Afghanistan đã thiệt mạng trong cuộc Chiến tranh Liên Xô–Afghanistan và hàng triệu người Afghanistan đã phải xin tị nạn ở Pakistan và Iran.  Là một cuộc chiến dai dẳng, được ví như là cuộc “chiến tranh Việt Nam của Liên Xô” hay “cái bẫy gấu”, thường được nhắc đến như là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô vào năm 1991.

Một số nhà bình luận cho rằng việc Mỹ rút quân vội vã cùng với khả năng lãnh đạo yếu kém và nạn tham nhũng trong chính phủ Afghanistan, là 3 lý do chính giúp Taliban trở lại mạnh mẽ hơn trước. Theo thiển nghĩ, nỗi bất bình với lực lượng nước ngoài chiếm đóng cùng với nạn nghèo đói ở nông thôn mới thật sự là 2 lý do chính để Taliban tồn tại và phát triển. 

Ngoài ra còn có 1 yếu tố rất đặc biệt và rất quan trọng là phần đông thành viên của Taliban là người thuộc sắc dân Pashtun. Người Pashtun sinh sống tại Afghanistan và tây bắc Pakistan. Họ có truyền thống chống ngoại xâm, nhiều người Pashtun nổi bật trong lịch sử. Ahmad Shah Durrani được coi là nhà sáng lập nhà nước hiện đại Afghanistan. Bacha Khan là một nhà hoạt động nhằm giành độc lập cho Afghanistan khỏi sự cai trị của Anh. Người Pashtun tạo nên một cộng đồng lớn tại Pakistan, họ cũng có mặt ở Iran, Ấn Độ và 1 số quốc gia Ả Rập ở vịnh Ba tư. Tổng số người Pashtun được ước tính là 63 triệu. 25% dân số hai thành phố Kabul và Ghazni ở Afghanistan là người Pashtun.

Tháng 6/2015, Maclean, một người lính Canada đã chiến đấu ở Afghanistan 7 năm, cho biết một chỉ huy Taliban đã nói với anh rằng: “Chiến đấu có từ trong máu của chúng tôi” (Fighting is in our blood), anh ta là người dân tộc Pashtun, người dường như chấp nhận một nền văn hóa bạo lực và trả thù, và thể hiện sự không sợ hãi ngang với kẻ mất trí. Sau gần 4 thập kỷ chiến tranh, người Pashtun ở cả Afghanistan và Pakistan đều nổi tiếng bạo lực. Taliban là một nhóm chính trị chủ yếu do người Pashtun tạo thành, sẽ không bao giờ đầu hàng, cũng như sẽ không đàm phán. Nền văn hóa của họ không có chỗ cho hòa bình bởi vì họ chưa bao giờ biết đến hòa bình với tư cách là 1 dân tộc.

Liệu chính phủ Biden có nghĩ đến việc tái chiếm Afghanistan giống như việc đưa quân đội trở lại chiến trường Iraq sau 3 năm rút đi để chống IS của Cựu Tổng thống Obama vào năm 2014 hay không? Hay là chấp nhận Afghanistan là nơi không thể chiếm đóng được ?

Montreal, ngày 13/08/2021

Ngô Khôn Trí

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s