Phương Tôn – Từng người tình (đang) bỏ ta đi!

mischling-braunbaer-x-eisbaer-ursus-16680

Người Việt chúng ta có câu nói rất chua cay: “Sống như vậy có mà sống với cọp!”, câu nói nhắm vào những người không biết đối xử đồng điệu với người chung quanh. Tuy nhiên, nếu nhìn vào cách sống của loài người chúng ta hiện nay thì rồi có muốn cũng không có “cọp để mà sống” chung nữa. Không riêng cọp mà hầu như mọi loài thú vật, thực vật sẽ dần dần tránh xa loài người.

Thật khó chối cải khi kết luận rằng do “cách ăn cách ở” của loài người chúng ta như thong dong xả rác, thoải mái triệt hạ cây cối, phá rừng nơi được gọi là những lá phổi xanh, tự do tung khí Carbon Dioxid vào không khí … gây nên sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu. Cũng vì vậy, vô số loài động và thực vật phải tìm kiếm môi trường sống phù hợp khác nhằm có thể tồn tại.

Đây không phải là dự báo hay là những cái nhìn xa thấy rộng cho tương lai mà lại là những kết quả quan sát được minh chứng trong một số nghiên cứu nghiêm chỉnh của những nhà khoa học về môi trường, vi sinh vật học v.v… trên toàn thế giới.

Benjamin von Brackel, nhà khoa học môi trường người Đức thu thập lại, hệ thống hóa những dữ liệu từ kết quả của hàng trăm công trình nghiên cứu, xem xét những hiện tượng thiên nhiên từ Bắc cực cho đến vùng nhiệt đới và công bố qua cuốn sách “Thiên Nhiên Trên Đường Chạy Trốn” (Die Natur auf der Flucht) nói về những loài động và thực vật phải chạy trốn khi nhiệt độ môi trường sống ngày càng cao để tránh bị tuyệt chủng trong quá trình khủng hoảng khí hậu ngày nay.

Cho đến nay, các kết quả khoa học đã ghi nhận hàng chục nghìn trường hợp các loài động thực vật đang trên đường di cư – trên tất cả các lục địa và trên tất cả các đại dương, từ tảo cát (Kieselalgen) im lìm dưới biển sâu cho đến những con voi to lớn mạnh mẽ trong rừng già. Theo đó, tính trung bình, các loài trên cạn di chuyển tránh ra xa đường xích đạo 5 mét mỗi ngày để tránh nóng. Các loài ở biển, thậm chí trong ngày dời đi đến 20 mét.

Thí dụ điển hình ở Canada, những con gấu nâu (Gizzly – brown bear) chuyên sống tại các khu vực Á Âu và bắc Mỹ đang tiến về phía bắc cực. Ở đó ngược lại, ngày càng có nhiều gấu trắng Bắc Cực (polar bear) đến sinh sống, loài gấu này đang mất dần môi trường sống băng giá do nóng ấm làm băng tuyết tan rã. Hai loài “da trắng lẫn da màu” thậm chí còn lấy nhau sinh sản loài gấu lai được đặt tên là gấu pizzlies hoặc gấu cappuccino. Đây là loài gấu trong thiên nhiên chưa từng có trước đây, có thể được nói là một trong những sản phẩm (bất đắc dĩ) của nạn nóng ấm toàn cầu.

Bà Camille Parmesan, nhà nghiên cứu sinh học người Mỹ tại đại học Texas, đã công bố trên tạp chí khoa học “Nature”, một trong những tạp chí khoa học uy tín nhất trên toàn cầu, kết quả nghiên cứu dựa theo lịch sử về những loài bướm trong 100 năm qua đã từng sống trên hơn một trăm năm mươi địa điểm trên một dải từ bờ biển phía tây từ Mexico đến Canada, bao gồm cả dãy núi San Ysidro gần biên giới Mexico. Kết quả tìm kiếm hiện nay cho thấy, ở Mexico và miền nam Hoa Kỳ nhiều loại bướm trong số đó đã biến mất. Tại Canada và miền bắc của Mỹ vẫn còn một ít, ngoài ra phần lớn đã di chuyển gần 100 km về hướng bắc và lên trên cao độ hơn 100 mét.

Lesley Ann Hughes, một nhà nghiên cứu khí hậu người Úc, và là Giáo sư Sinh học, Phó Hiệu trưởng Đại học Macquarie nói về cây dương xỉ (fern) chuyên sống tại những vùng nhiệt đới ẩm ướt nay lại xuất hiện trên đỉnh núi cao lạnh lẻo ở châu Âu. Về những con chuột ở vùng tây nam của Mỹ đã từ bỏ môi trường sống quen thuộc để di cư về hướng bắc mát mẻ hơn. Và loại muỗi sốt vàng (yellow fever mosquito) lần đầu tiên được nhìn thấy ở độ cao 2200 mét tại Colombia. Ở Anh các loài chim không còn thiên di về những vùng ấm áp hàng năm mà nay chúng lại bay về phía bắc và định cư vĩnh viễn ở đó. Cũng như ở Mỹ có một loài bướm được gọi là Euphydryas editha bỏ đi về phía bắc hai vĩ độ tuyến, sống trên những ngọn núi cao.

Trên ngọn núi Andean xa xôi các nhà khoa học đã quan sát thế giới loài chim di chuyển lên đỉnh núi. Trên thượng đỉnh cao nhất, những loài nguyên thủy đầu tiên đã biến mất. Điều đó cũng được chờ đợi tương tự như ở dãy Himalayas hoặc dãy núi Alps ở châu Âu. Hội đồng Đa dạng Sinh học đã cảnh báo rằng một triệu loài có thể sẽ bị tuyệt chủng – đặc biệt là những nơi chúng không thể chạy trốn thoát khỏi biến đổi khí hậu. Có thể nói, không có khu vực nào trên trái đất từ hai cực nam bắc cho đến vùng xích đạo lại không bị ảnh hướng nóng ấm toàn cầu và không có nhóm các sinh vật nào, từ những con voi to lớn nặng nề đến loài bướm nhỏ nhẹ nhàng và các loài vi sinh vật không thấy bằng mắt thường lại không bị ảnh hưởng vì biến đổi khí hậu.

Một nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng vào năm 2080, hầu hết các loài động vật có xương sống và thực vật sẽ phải sống trong các khu vực được bảo vệ với điều kiện khí hậu không phù hợp. Và chúng thường sẽ không có cơ hội để di cư đến nơi thích hợp khác vì các khu bảo tồn thú và thực vật thường bị con người khai khẩn thành đất canh tác, xây dựng đường sá, kênh rạch, khu định cư, các thành phố mới bao bọc chung quanh không khác gì những hòn đảo cách biệt ngoài biển khơi. Những khu vực thiên nhiên được bảo tồn, các rừng quốc gia của ngày hôm nay lại sẽ là những nhà tù dành cho các lòai trong tương lai.

Vậy thì một khi các loài thú và thực vật bị giam mình, không thể thoát khỏi những “hòn đảo bảo tồn” thì chúng ta có nên di dời chúng để tránh cái nóng, đến môi trường sống truyền thống thích hợp cho chúng không? Đây là một vấn đề gây tranh cãi giữa các nhà sinh vật học. Một số có quan điểm cho rằng, các loài được tái định cư trong các lục địa và các hệ sinh thái tương tự là một phương sách giải quyết. Ví dụ như ở Úc, loài rùa đầu nhọn (pointy head turtle) đã được di dời vì nơi sinh sống của chúng đang dần cạn kiệt do biến đổi khí hậu. Một số đã được di dời xa hơn 350 km về phía nam. Ngược lại, một số nhà sinh vật học khác cho rằng, không nên can thiệp sâu vào hệ sinh thái nhạy cảm vì nhiều loài động vật và thực vật có thể có những phản ứng tự thích hợp với môi trường sống và sẽ có những phản ứng thích hợp khi loài người tạo điều kiện phù hợp cho chúng. Họ đề nghị chỉ phải dùng đến phương tiện di dời sau khi tìm cách mở rộng các khu bảo tồn hiện có và tạo những hành lang để các loài có thể tự “di tản”. Tuy nhiên, khả năng thích ứng của thiên nhiên cũng có giới hạn của nó. Nếu thế giới nóng lên quá mức hạn, 2 độ Celcius, khi đó sẽ có hàng trăm nghìn đến hàng triệu loài có khả năng bị tuyệt chủng – không chỉ riêng, mà đặc biệt là những loài không di động. Để cứu chúng, chúng ta cần có một hiểu biết mới và một cách ứng xử mới với thiên nhiên. Và tất nhiên, cách tốt nhất để giữ chúng ở lại với chúng ta là loài người phải làm chậm quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu như hiện nay đang xảy ra.

Dù nay đã là “12 giờ” chứ không còn là “5 phút trước 12 giờ” nữa nhưng nhân loại vẫn còn thực hiện được những việc cần làm ngay để hòng có thể cứu trái đất này. Quan trọng nhất, các quốc gia trên thế giới phải cùng nhau thực hiện cho bằng được kế hoạch giảm lượng khí thải carbon dioxide của họ để hạn chế biến đổi khí hậu càng nhiều càng tốt nhằm giảm bớt sức nóng lên toàn cầu đối với hệ động thực vật. Giúp đỡ chúng bằng cách vẽ lại các khu bảo tồn thiên nhiên và giúp các loài di cư, tức là cung cấp cho chúng thêm không gian sống hoặc di chuyển chúng đến các khu vực thích hợp để có thể tồn tại.

Với lối sống tàn nhẫn vô trách nhiệm với thiên nhiên như hiện nay, một ngày không xa loài người sẽ không còn những bóng mát của cây cối để ngồi mơ mộng tránh nắng, không còn nghe tiếng chim hót líu lo như những bản nhạc giao hưởng, các loài hoa đẹp xinh đẹp đầy sức sống để ngắm nhìn vì những cái đáng yêu đó sẽ lần lượt rời xa chúng ta không một lời tạ từ sau một thời gian dài chung sống. Phải sống làm sao để không phụ lòng những tình yêu mà thiên nhiên đã dâng đãi cho chúng ta và cũng để các thế hệ con cháu, một ngày nào đó không bị bà mẹ thiên nhiên quát vào mặt “sống như chúng mày thì chỉ có nước sống với … nắng nóng!”.

Phương Tôn

Tháng 5. 2021

Nguồn dữ liệu: Từ sách “Die Natur auf der Flucht”. Sách xuất bản vào tháng 4. 2021- Nhà xuất bản Heyne

natur-cover-weiss

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s