Phạm văn Vĩnh – Đầu Xuân Tân Sửu Khai Bút

Đầu năm, đọc hai câu thơ trong một tấm thiệp chúc xuân của một người bạn gởi :

…. Đừng bảo Xuân tàn hoa rụng hết

     Đêm qua sân trước một cành mai.

Thời nhà Lý, Thiền sư Mãn Giác viết bài thơ Cáo Tật Thị Chúng (告 疾 示众) :

春去百花落

春到百花开

事逐眼前过

老从头上来

莫谓春残花落尽

庭前昨夜一枝梅

Bây giờ, mượn Google diễn Nôm:

Mùa xuân đi hoa

Mùa xuân nở hoa

Mọi thứ trôi qua

Luôn bắt đầu từ đầu

Không phải là mùa xuân hoa tàn

Một quả mận trước tòa án đêm qua

Đọc xong, chẳng hiểu gì cả! Thời đại văn minh, tin vào Google và Wikipedia thường hay gặp những điều khó hiểu.

Trước kia, có rất nhiều bản dịch sang tiếng Việt của các học giả Việt Nam. Trong số đó có bản dịch của thi sỹ Tản Đà:

Xuân đi muôn vạn hoa tàn
Xuân về thắm lại ngập tràn những hoa
Việc đời thế sự đi qua
Trên đầu tuyết điểm một vài cọng sương
Chờ cho xuân hết hoa tàn
Đêm qua sân trước nở vàng cành mai

Hai câu thơ cuối trong bài thơ của Thiền sư nghe nhiều học giả nói rất thâm sâu:

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai

Ngày còn bé, người viết hay nhìn các anh, các chị độ chừng hai mươi tuổi và nghĩ họ già. Đến khi được hai mươi tuổi vẫn thấy mình còn trẻ, lại nghĩ rằng đến bốn mươi tuổi mới già. Và rồi cứ tuần tự nghĩ như thế cho đến bây giờ. Có nhiều người trẻ thích làm “cụ non”. Lại có nhiều người đã ở tuổi bẩy mươi, tám mươi vẫn còn hăng say tranh luận trong Quốc hội. Thiết nghĩ, già hay trẻ là do trong đầu mà ra. Người đời hay suy nghĩ dựa theo tập quán xã hội. Những tập quán đó, dù tốt hay xấu, cũng luôn ảnh hưởng đến sự suy tư và hành động của đời mình. Nếu con người thoát ly được khỏi những tập quán đó, tất sẽ không còn để ý đến chuyện trẻ hay già. Làm sao để thoát ly? Đó là điều mà mỗi người phải tự tìm ra giải pháp cho chính mình, vì không có quy luật chung. Quy luật chung đã tạo ra tập quán.

Năm nay là năm Tân Sửu. Đọc lên hai chữ Tân Sửu ta có cảm tưởng năm nay là năm con trâu mới. Không phải như vậy. Người Trung Hoa viết chữ Tăn trong trường hợp này là辛 (Xīn), có nghĩa là khổ sở; viết chữ Sửu là丑 (Chǒu), có nghĩa là xấu xí.   Vậy Tân Sửu phải chăng là năm xấu?  Thực ra chữ Tân ở đây chỉ dùng để chỉ cây cột trời thứ tám trong mười Thiên can. Chữ Sửu dùng để đặt tên cho cành lá thứ hai trong mười hai Địa Chi. Âm lịch đặt tên cho năm, tháng và ngày bằng cách ghép một Thiên can với một Địa chi theo quy luật các Thiên can ở hàng số lẻ ghép với các Địa chỉ ở hàng số lẻ,  các Thiên can ở hàng số chẵn ghép với các Địa chỉ ở hàng số chẵn. Vì chỉ có mười Thiên can ghép với mười hai địa chi nên phải ghép sáu mươi lần mới đi hết một vòng. Vì thế muốn có thêm một năm Tân Sửu mới, cần phải chờ sáu mươi năm. Suy ra những năm 1901, 1961 là những năm Tân Sửu. Một đời người cùng lắm gặp được hai lần Tân Sửu. Bởi ít gặp nên quý, nên trân trọng nó.

Người mình nghe thấy chữ Sửu tưởng rằng đó là năm con trâu. Người Trung Hoa họ nói đó là năm con bò (ngưu niên). Người Pháp khi cai trị nước Việt Nam, chịu ảnh hưởng văn hoá Việt nên dịch ra là Année de buffle (năm con trâu).  Người Anh, ngày xưa cai trị nước Tàu nên bị ảnh hưởng văn hoá Trung Hoa, dịch ra thành  Year of the ox (năm con bò).  Các con vật thay đổi tuỳ theo môi trương sống ở mỗi địa phương. Nước Tàu khí hậu lạnh nên không có trâu.    Các con vật dùng trong Âm lịch chỉ là hình biểu tượng (avatar), không có ý nghĩa gì hết.

Có nhiều cách tìm tên năm Âm lịch suy ra từ năm Dương lịch. Một trong những phép đó được tính như sau:

Trước tiên, đánh số thứ tự cho mười Thiên can, bắt dầu bằng số 4. Mười Thiên can là Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý mang số thứ tự lần lượt là 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0, 1, 2, 3.

Đánh số thứ tự cho mười hai Địa chi, cũng bắt dầu bằng số 4. Mười Địa chi là Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi mang số thứ tự lần lượt là 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 0, 1, 2, 3.

Để tìm Thiên can cho năm, lấy hàng đơn vị của năm Dương lịch đối chiếu với số thứ tự của mười Thiên can viết ở trên. Thí dụ, tính cho năm 2021 thì hàng đơn vị là 1. Số 1 tương ứng với Tân.

Để tìm Địa chi cho năm, lấy năm dương lịch chia cho 12. Số còn lại của phép chia sẽ có từ 0 đến 11.   Đối chiếu số còn lại này với số thứ tự của mười hai Địa chi đã viết ở trên. Thí dụ, lấy 2021 chia cho 12 thì số thành sẽ là 168, còn dư 5. Số 5 tương ứng với Sửu trong hàng số thứ tự.  Vậy năm 2021 là năm Tân Sửu.

…. Đừng bảo Xuân tàn hoa rụng hết

     Đêm qua sân trước một cành mai.

Paris, 16/02/2021

Phạm văn Vĩnh

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s