Phương Tôn – Vắc-Xin Corona Không Phải Chỉ Dành Riêng Cho Giới Giàu

Tại cuộc họp thượng đỉnh trực tuyến G20 gồm các nước công nghiệp phát triển và mới nổi hàng đầu, năm nay dưới sự chủ tọa của nhà vua Á Rập Saudi, bà Angela Merkel, thủ tướng Đức đã lên tiếng ủng hộ, kêu gọi sự hợp tác quốc tế chặt chẽ hơn nữa trong việc phân phối và phổ biến vắc xin corona: “Để ngăn chặn đại dịch, mọi quốc gia phải có khả năng tiếp cận với vắc xin với giá cả phải chăng”, theo bà Merkel, các khoản tiền được hứa từ trước đến nay không đủ cho việc này.

Trong dịp này, bà Merkel đã vận động để củng cố Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và ủng hộ sáng kiến cơ chế COVAX, theo đó các nước giàu phải tạo điều kiện để chuyển vắc-xin cho các nước nghèo hơn. Bà Thủ tướng Đức khẳng định, hợp tác đa phương là chìa khóa để chống lại đại dịch Corona. Phát biểu của bà Merkel, một trong những nguyên thủ quốc gia bị Trump xem là thù địch, cũng có thể hiểu là quan điểm chống lại Tổng thống Mỹ Donald Trump, người chủ trương chính sách bảo hộ “Nước Mỹ trên hết” và có thái độ thù địch với các tổ chức quốc tế.

Quan điểm “vắc xin Corona là hàng hóa chung toàn cầu” của bà Merkel được xem là quan điểm chung của khối EU qua Ủy ban Châu Âu, xác nhận sự quan tâm trong việc tham gia Cơ chế COVAX (Covid-19 Vaccines Global Access) nhằm giúp phần thế giới còn lại có cơ hội tiếp cận công bằng đối với vắc xin Covid-19 với giá cả phải chăng. Mục đích là tạo nên một loại vắc-xin và cung cấp cho tất cả những ai cần nó. Là một phần của “Nhóm Châu Âu”, Ủy ban Châu Âu đang đóng góp 400 triệu euro hỗ trợ COVAX. Chủ tịch Ủy ban EU, bà Ursula von der Leyen cho biết: “Chúng ta chỉ có thể vượt qua đại dịch trong khuôn khổ hợp tác toàn cầu”.

GAVI (Global Alliance for Vaccines and Immunisation)

Cơ chế COVAX được thành lập vào cuối tháng 4. 2020 do Liên minh vắc xin GAVI (Global Alliance for Vaccines and Immunisation), Liên minh Sáng kiến Chuẩn bị Phòng Chống Dịch bệnh CEPI (Coalition for Epicdemic Preparedness Innovations) và WHO, nhằm đẩy nhanh việc phát triển sản xuất vắc xin COVID-19 và đảm bảo cơ hội tiếp cận công bằng trên toàn thế giới. Trong cơ chế COVAX, Liên minh GAVI đóng vai trò quan trọng, chuyên dựa vào các đối tác công và tư. Các thành viên của GAVI là các chính phủ, WHO, tổ chức UNICEF, Ngân hàng Thế giới, Quỹ Bill và Melinda Gates, cũng như các công ty dược phẩm trên thế giới.

Nhấn mạnh đến sự cần thiết cơ chế COVAX trong cuộc chiến toàn cầu chống Covid-19, bà Stella Kyriakides, Ủy viên EU về Sức khỏe và An toàn thực phẩm cho rằng: “Coronavirus chỉ có thể được tiêu diệt khi thông qua hợp tác toàn cầu dựa trên sự đoàn kết. Đối với điều này, chúng ta cần một khái niệm quốc tế bao trùm. Nhóm Châu Âu (Team Europe – gồm Ủy ban châu Âu và các quốc gia thành viên EU) hôm nay làm rõ rằng cơ sở COVAX phải thành công và tạo điều kiện tiếp cận công bằng với vắc xin cho tất cả mọi người trên thế giới.”

COVAX được hỗ trợ về tinh thần lẫn vật chất để đẩy nhanh và mở rộng việc phát triển và sản xuất vắc-xin cho người dân đặc biệt ở các nước nghèo (và giàu) trên thế giới. Nhóm EU đến nay đã giúp COVAX 400 triệu euro từ Ủy ban EU, các Quốc gia thành viên và các tổ chức tài chính châu Âu, đặc biệt là EIB-Ngân hàng Đầu tư Châu âu.

Việc EU tham gia vào COVAX là một động thái rất cần thiết, để tạo thêm sức thuyết phục trong các cuộc đàm phán với các nhà sản xuất vắc xin nhằm mở rộng năng lực sản xuất, do đó có thể đóng góp thiết thực hơn vào các nỗ lực cung cấp vắc xin Corona toàn cầu.

Nỗ lực cung cấp vắc xin Corona đến các nước nghèo của COVAX qua sự quyên góp toàn cầu là hành động đáng khen ngợi nhưng liệu có đáp ứng đủ nhu cầu cần thuốc chủng trên toàn thế giới khi nhiều bệnh nhân chết vì không có thuốc do nghèo khó và là công dân của các quốc gia có hệ thống y tế kém phát triển?

Câu hỏi cấp thiết nêu trên trong những ngày vừa qua đã được đặt ra từ hơn 100 quốc gia để tranh luận cùng nhau: “muốn có vắc xin rẻ cho các nước nghèo, không cách gì khác hơn phải chấp nhận từ bỏ quyền sáng chế, để từ đó các nước nghèo có thể bắt chước tự làm ra thuốc với giá rẻ hơn”

Chính phủ của nhiều quốc gia, đặc biệt là ở châu Phi, lo ngại rằng họ sẽ không được tiếp cận đầy đủ với vắc xin và do đó họ đang yêu cầu các công ty dược phẩm lớn chia sẻ tài sản trí tuệ của họ để một loại vắc-xin khả thi cũng có thể được sản xuất với số lượng lớn và giá rẻ. Lập luận này hiện đang được chính phủ Liên bang Áo ủng hộ cho rằng, nếu chỉ một số quốc gia tự trang bị vũ khí và các công ty dược phẩm giữ vững mô hình kinh doanh của họ ngay cả trong thời kỳ đại dịch, thì điều đó sẽ khó có thể làm chậm sự lây lan toàn cầu. Chính phủ liên bang Áo yêu cầu thế giới phải có nghĩa vụ đảm bảo quyền truy cập vào “công cụ corona” (Corna-Tool), đình chỉ độc quyền các bằng sáng chế, bỏ các giấy phép bắt buộc – cho phép các công ty sản xuất vắc-xin mà không cần sự chấp thuận của chủ sở hữu bằng sáng chế – và đảm bảo kiểm soát giá của nhà nước đối với thuốc và vắc-xin.

Mặt khác Liên minh châu Âu đưa ra đề xuất tự nguyện, gộp các bằng sáng chế vắc xin, thuốc và quy trình chẩn đoán trong một nhóm toàn cầu (Global Pool). Một khi điều này trở thành bắt buộc trên toàn thế giới, tất cả các quốc gia có thể tự sản xuất hoặc nhập khẩu chúng với giá rẻ.

Tuy nhiên, chính phủ Mỹ được cho là đang cố gắng ngăn chận cách tiếp cận này. Thay vào đó, chính quyền Trump muốn nhấn mạnh đến việc bảo vệ bằng sáng chế và bảo vệ lợi ích cho ngành dược phẩm. Các quốc gia có ngành dược phẩm phát triển mạnh như Anh, Thụy Sĩ và Nhật Bản cũng đưa ra những bày tỏ quan ngại. Cho rằng, nếu bãi bỏ quyền sáng chế, tài sản trí tuệ không được bảo đảm thì trong tương lai không còn ai hứng khởi để tài trợ cho các nghiên cứu sản xuất thuốc mới theo cách như bây giờ. Trong cuộc khủng hoảng Corona, thế giới do đó phụ thuộc vào công nghệ của các công ty dược phẩm. Họ đầu tư rất nhiều tiền vào việc phát triển vắc xin Covid-19. Vì vậy, họ được phép xác định mức giá. Thay vào đó, để giải quyết vấn đề “thuốc cho người nghèo” các quốc gia này kêu gọi các cơ chế tự nguyện như quan hệ đối tác và quyên góp để cung cấp khả năng tiếp cận vắc xin.

Đình chỉ độc quyền các bằng sáng chế dĩ nhiên sẽ dẫn đến mất mát về mặt tài chánh cho các hãng dược phẩm nhưng theo Quỹ Gates, tổng chi phí cho vắc xin an toàn và hiệu quả để chống lại coronavirus đến những người nghèo nhất thế giới là khoảng 25 tỷ USD. Năm ngoái, chỉ riêng 10 công ty dược phẩm lớn nhất đã đạt được lợi nhuận 89 tỷ đô la Mỹ, trung bình chỉ dưới 30 tỷ trong 4 tháng.

Ngoài ra, tiền đầu tư cho việc nghiên cứu phát triển Vắc xin Covid-19 cũng bao gồm một số lớn từ tiền tài trợ của chính phủ, cũng từ tiền thuế của người dân mà ra.

Nếu nhìn lại đại họa HIV / AIDS xảy ra vào khoảng đầu thập niên 80 thuộc thế kỷ trước, các nước nghèo ban đầu cũng không được tiếp cận đầy đủ với các loại thuốc hiệu quả do bệnh nhân ở các quốc gia nghèo phải trả giá vài nghìn đô la Mỹ cho mỗi bệnh nhân hàng năm, một số tiền mà nguyên suốt cuộc đời của họ có thể chưa bao giờ nghĩ đến. Chỉ đến khi các sản phẩm thuốc chống HIV “hàng nhái” rẻ hơn xuất hiện, giá thuốc khi đó mới giảm xuống. Phải mất nhiều năm người dân ở các nước nghèo mới có thể tiếp cận với các loại thuốc cứu mạng.

Một tình huống như vậy không nên lặp lại trong đại dịch Covid 19. Trong cuộc chiến chống lại đại dịch Covid-19, thế giới cũng vì thế mà phụ thuộc vào thiện chí của ngành dược phẩm khi có chịu từ bỏ giữ độc quyền bằng sáng chế hay không.

Phương Tôn

Tháng 11.2020

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s