Trần Ngọc Cư – HIỂU SAI BIỂU TƯỢNG QUÌ GỐI

Mỗi nền văn hoá và mỗi thời đại dùng biểu tượng một cách khác nhau. Chẳng hạn người Á Đông dùng màu trắng làm biểu tượng tang chế, trong khi người phương Tây dùng màu đen để biểu thị ý nghĩa này. 

Một ví dụ khác: Ở Phương Đông, rồng là biểu tượng của sức mạnh siêu nhiên (long mạch), trí tuệ, quyền lực và tài năng tiềm ẩn (ngoạ long). Rồng còn tượng trưng cho nhà vua: Bảo Đại đặt tên hồi ký chính trị của mình là “Con rồng An Nam”. Trong khi đó, trong văn hoá Thiên chúa giáo và văn hóa châu Âu cuối thời Trung Cổ, rồng là biểu tượng của cái ác, một loài quỉ. Ngoài ra, trong hầu hết các nền văn hoá, rồng còn là hiện thân của hổn loạn và thiên tai, những gì làm cho con người sợ hãi. Tiếng Anh có thành ngữ “slay the dragon” (giết con rồng) với nghĩa là đối đầu với một cái gì bất chấp sợ hãi.

Nắm bắt được ý nghĩa của một biểu tượng trong văn hóa nước ngoài đòi hỏi người đọc một vốn liếng kiến thức nào đó. Không thể dùng ý nghĩa một biểu tượng trong văn hoá của nước này để cắt nghĩa một hình ảnh giống hệt như vậy xuất hiện trong văn hoá nước khác. Đối với người Việt Nam, cử chỉ quì gối gợi lên hình ảnh một kẻ khấn vái, van xin thánh thần hay người có quyền lực. Một người quì lụy là một kẻ hèn hạ. “Thà chết đứng hơn sống quì,” tục ngữ Việt Nam nói vậy. Người Mỹ không hiểu như thế, họ không thấy quì gối là khuất phục mà trái lại, quì gối có thể là phản đối.

Rất nhiều người Việt Nam trên cả hai bờ Thái Bình Dương đã hiểu sai việc quì gối của ứng cử viên tổng thống Joe Biden tại một tại địa điểm của một cuộc biểu tình hôm trước về cái chết của George Floyd, một người đàn ông da đen bị một cảnh sát da trắng chèn gối vào cổ đến tắt thở. Trong văn cảnh đó, việc quì gối của ông Biden là toàn phù hợp, vừa biểu lộ sự đồng cảm với gia đình người chết vừa phản đối sự tàn ác của cảnh sát (police brutality) đối với người da đen, một thảm trạng xảy ra khá thường xuyên trong các thành phố Mỹ. Không thấy báo chí dòng chính nào của Mỹ gọi cử chỉ này của ông Biden là hèn hạ, ngoại trừ trên một số báo mạng tiếng Việt.

Trên thực tế, ý nghĩa của quì gối (take a knee) đã được xác định một thời gian trước đó.

Ngày 26 tháng 8 năm 2016 đội trưởng bóng bầu dục Colin Kaepernick của đội bóng San Francisco 49er vẫn tiếp tục ngồi trên ghế băng trong buổi lễ chào quốc kỳ trước khi giao bóng để phản đối sự tàn bạo của cảnh sát và phân biệt chủng tộc trong một trận đấu trước mùa tranh giải. Kaepernick nói: “Tôi sẽ không đứng lên để thể hiện niềm tự hào về một lá cờ cho một đất nước đàn áp người da đen và người da màu.” Rồi anh thảo luận về động lực của mình với Nate Boyer, một cựu quân nhân và cựu cầu thủ của Liên đoàn Bóng bầu dục Quốc gia (NFL), người đã khuyên Kaepernick nên quỳ gối vì anh ấy nghĩ rằng điều đó chứng tỏ sự tôn trọng đối với các quân nhân đang phục vụ đất nước.

Nhưng vào năm sau, Tổng thống mới nhậm chức Donald Trump nói rằng Kaepernick và bất kỳ cầu thủ nào khác tham gia cùng anh ấy, nên bị đội của họ sa thải. Bình luận của ông đã chia rẽ ý kiến và dẫn đến hàng chục vận động viên, nhà quản lý và huấn luyện viên – ở một số môn thể thao – thực hiện một số kiểu phản đối hoặc cử chỉ đoàn kết vào tháng 9 năm 2017.

Những người biểu tình trên khắp thế giới đã “quỳ gối” trong các cuộc biểu tình sau cái chết của George Floyd.

Bài thơ đính kèm là ví dụ điển hình trong đó tác giả đã dùng một ẩn dụ truyền thống Việt Nam để hiểu một biểu tượng có cùng dạng thức trong sinh hoạt văn hóa-chính trị Mỹ. Một nỗ lực bất khả thi.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s