Trần Viết Điền – AN QUÁN, VỚI NHỮNG ĐIỀU BẤT CẬP

Lò vôi ở An Quán

 Câu hát ru quá quen thuộc với người Huế: Ru em cho thét dạ muồi/Để mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu/Mua vôi chợ Quán chợ Cầu/Mua cau Nam Phổ, mua trầu chợ Dinh.Thế nhưng lại có những nhà nghiên cứu văn học dân gian cho rằng “Chợ Quán ở làng Tân Quán, gần vùng Nguyệt Biều”(1), gần nhà máy xi măng Long Thọ. Có lẽ các vị ấy nghĩ rằng vùng Tân Quán/Lương Quán có mỏ đá vôi (quặng canxit) nên có lò nung vôi chăng? Đi chợ ngày xưa chủ yếu đi bộ, qua đò ngang, quanh quẩn những chợ gần nhà; những thứ hàng quen thuộc, phổ biến dễ kiếm, đâu cần phải đi chợ đường xa.

Thực ra những danh xưng của những chợ ở vùng ngã ba sông, nơi sông Phú Xuân (sông Kim Trà/sông Hương) đang chảy theo hướng Nam-Bắc, bẻ góc thước thợ để chảy theo hướng Đông-Tây, hơn 1000m, hợp lưu với sông Lạc Nô, tức hạ lưu của sông Kim Long, nhánh sông Phú Xuân được rẽ từ nơi gần Đình-Chợ Kim Long. Sông Kim Long về sau thành Ngự Hà, bắt đầu vào Phòng thành Huế ở Cống Thủy Quan, ra khỏi thành ở cống Thanh Long, uốn dòng theo Hộ Thành Hà và rẽ qua đoạn có Thế Lại Kiều đến cầu Lạc Nô rồi đổ vào sông Hương. Chính vùng hạ lưu này trũng, sóng nước nhấp nhô gọi là nước nô/nác nô/lạc nô. Cư dân làng Lạc Nô, trồng dâu ở Bãi Dâu, dệt vải thô rồi nhuộm, đánh bắt cá thành xóm Kẻ Trài, buôn vôi và nung vôi. Về sau nghề trồng dâu nuôi tằm dệt vải thô, nhuộm vải bị mai một, dân Lạc Nô xiêu tán vì lụt lội, chiến tranh nên một bộ phận nhập vào làng Thụy Lôi (Phú Xuân), xóm Kẻ Trài nhập vào làng Thế Lại (phố Đông Hội), còn bộ phần gần cầu Bao Vinh, lập làng mới lấy tên An Quán. Hiện nay còn dấu tích của những lò nung vôi, loại vôi nung bằng võ hàu, sò,…dùng để sơn quét nhà, tường và sản xuất vôi ăn trầu. Như thế trong danh mục làng xã của Ô Châu cận lục có làng Lạc Nô, qua Phủ biên tạp lục không còn Lạc Nô nhưng lạị xuất hiện làng An Quán thuộc tổng An Hòa.

Khuôn viên miếu ngài Tôn Thất Thiệp bị lấn chiếm mặt tiền, chỉ còn mặt hậu

Hiện nay vẫn còn di tích đình làng An Quán, hướng ra sông Hương. Đình tọa càn hướng tốn, thuộc loại đình thấp, cột gỗ nhỏ, mái lợp ngói liệt, trước đình có bến Đình. Dân sở tại đã đồng ý nhượng phần đất bên trái để xây dựng Trung tâm giáo dục thường xuyên phường Phú Hậu, phía sau bên trái dựng trường giáo dục trẻ em khuyết tật; hiện nay trường không còn hoạt động, chính quyền sở tại lại cho tư nhân thuê để làm kho chứa gỗ đóng cốp pha. Dân sở tại có nguyện vọng ủy ban trả đất đình để làm nhà hậu liêu, nơi chuẩn bị những phẩm vật tế đình.

Một sự kiện rất ấn tượng là có ngôi miếu cổ, bên trong có bài vị thờ tướng Tôn Thất Thiệp, con thứ của Phụ chính đại thần Thượng thư bộ binh Tôn Thất Thuyết. Tại sao không thờ Tôn Thất Thuyết, Tôn Thất Đàm, anh trai của Tôn Thất Thiệp? Truyền ức của họ Nguyễn Văn làng An Quán như sau. Anh Nguyễn Văn Nhật (tự Tám) sinh năm Sửu, 61 tuổi, địa chỉ 47A Nguyễn Gia Thiều, thầy thuốc đông y, có thân phụ là Nguyễn Văn Thừa (làm việc ở bộ Lại thời Bảo Đại), ông nội Nguyễn Văn Khương là lý trưởng làng An Quán, ông cố là Nguyễn Văn Lựu, từng là cận vệ của tướng Tôn Thất Thiệp. Ông từng sát cánh chủ tướng đánh đồn Mang Cá, bại nên rút ra Tân Sở. Khi Tôn Thất Thuyết giao trọng trách cho hai con là Tôn Thất Đàm và Tôn Thất Thiệp phò tá vua Hàm Nghi, còn ngài tìm đường qua cầu viện nhà Thanh. Năm 1888, tên phản bội Trương Quang Ngọc đã chỉ điểm quân Pháp nơi ở của vua Hàm Nghi; chúng bất ngờ vây bắt. Tôn Thất Thiệp bị ném lao, máu chảy nhiều, chính cận vệ Nguyễn Văn Lựu cõng Tôn Thất Thiệp chạy trốn để cứu chữa nhưng vì máu ra nhiều nên ngài Tôn Thất Thiệp tuẫn tiết. Về sau, cận vệ Nguyễn Văn Lựu, trốn và tìm về An Quán, bí mật dựng miếu đơn sơ, lập bài vị và bát hương để thờ chủ tướng Tôn Thất Thiệp, và chọn hướng tọa tốn hướng càn (Tây Bắc) với mật truyền luôn hướng về vua cũ Hàm Nghi. Về sau con trai là lý trưởng Nguyễn Văn Khương đã huy động những người thân tín dựng miếu bằng gạch, vữa thờ phụng. Bài vị thờ trong miếu viết bằng chữ Hán “职 鷐 唬 大 阮 楅 拾 大 師 神 魂 靈 位 (Chức Thần Oai Đại tướng Nguyễn Phúc Thiệp đại sư (2) thần hồn linh vị. Dịp 23 tháng 5 có sắm hương hoa quả phẩm để cúng lễ ở miếu âm hồn và cũng sắm lễ vật đầy đủ để cúng lễ ở miếu ngài đại tướng. Con trai của ông Lý trưởng là ông Nguyễn Văn Thừa, thời Bảo Đại từng làm việc ở Bộ Lại, được mật truyền rằng hằng năm nhớ cúng tế ngài trang trọng. Giữ truyền thống ấy, người con của ông Nguyễn Văn Thừa là ông Nguyễn Văn Nhật đã tiếp tục phụng thờ ngài. Riêng hằng năm đúng dịp trung thu, 20 tháng 8 Âm lịch, làng An Quán sắm lễ vật kỵ ngài Đại Tướng ở miếu. Ngài Nguyễn Văn Lựu, nguyên là Nguyễn Phúc Lựu, sau biến cố thất thủ kinh đô, ngài phải đổi họ Nguyễn Phúc thành Nguyễn Văn, để tránh tai mắt của mật thám Pháp.

Bài vị ngài Tôn Thất Thiệp được an vị trong miếu

Phường Phú Hậu và phường Phú Hiệp còn rất nhiều di tích lịch sử, riêng phường Phú Hậu có làng cổ An Quán với chợ Quán đã đi vào ca dao, hát ru; một dạng làng nghề nung vôi cổ. Đặc biệt lại có một di tích độc đáo, ấy là miếu thờ một nhân vật lịch sử Tôn Thất Thiệp, thành viên của gia đình Tôn Thất Thuyết, đã hy sinh cho đất nước trong buổi đầu kháng xâm lược Pháp. Lịch sử là cuộc chạy tiếp sức, có trước mới có sau. Bộ VNTT&DL, Hội KHLS Việt Nam đã từng tiến hành cấp bằng di tích lịch sử cấp nhà nước Phủ thờ Tôn Thất Thuyết, đúc tượng và tổ chức lễ an vị tượng rất hoành tráng, thế nhưng người con kiệt hiệt Tôn Thất Thiệp, được nhân dân An Quán, đứng đầu là người cận vệ trung thành Nguyễn Văn Lựu âm thầm thờ phụng đã 4 đời, lại bị những kẻ vô tâm, thờ ơ không có một nén nhang. Tệ hơn nữa, thói đời “luồng gió bẻ măng”, làng An Quán (Bãi Dâu) là nơi chịu thiên tai bão lụt, chiến tranh nặng nề nhất, nên đền miếu bị hoang phế, chính quyền sở tại trưng dụng đất đai của những công trình ấy quá nhiều, gây nhiều nỗi bất bình dân sở tại. Trộm biết Thừa Thiên Huế sẽ có chương trình hành động; rằng TTH là thành phố di sản trực thuộc trung ương, thì nên chăng chính quyền sở tại có cuộc họp tiếp xúc dân, lắng nghe nguyện vọng người dân để có những biện pháp khắc phục những điều bất cập.

Huế, ngày 28-12-2019

Trần Viết Điền

tintuc.hues.vn › mua-voi-cho-quan-cho-cau

  1. Tintuc.hues. Mua vôi chợ Quán chợ Cầu.

  2. Sư là đơn vị quân đội số binh trên dưới 2500.

Di ảnh ông Nguyễn Văn Lựu, cận vệ của ngài Tôn Thất Thiệp, người bí mật lập miếu thờ chủ tướng của mình.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s