Phương Tôn – Khi Nào Các Hạn Chế Do Coronavirus Lây Lan Nên Được Nới Lỏng?

“Cuộc sống của chúng ta có giá trị gì nếu chúng ta bị lấy mất tự do để sống?” hoặc “Những ai cho rằng còn quá sớm để nghĩ về một chiến lược ‘trở lại’ là sai. Phải có một sự xem xét về tất cả các mặt y tế, xã hội, tâm lý, đạo đức, kinh tế và chính trị”. Cộng thêm vào đó có những quan điểm cực đoan hơn “Hiện tại số phận của chúng ta nằm trong tay các nhà dịch tễ học và của các nhân viên thực thi pháp luật. Sớm hay muộn các chính trị gia sẽ phải hành động như là một chính trị gia và thoát khỏi chế độ toàn trị kiểm soát bệnh tật và vâng lời.” v.v… Những quan điểm nêu trên đang dần dần xuất hiện ngày càng nhiều sau hơn ba tháng bị Coronavirus Sars-CoV-2 hoành hành, con người bị cách ly, kinh tế thế giới đang đứng trên bờ vực thẳm.

Xã hội, các chính phủ nhà nước đang bị thách thức giữa câu hỏi “Kinh tế hay Sự sống con người?”. Đây không phải là câu hỏi dễ tìm được câu trả lời được dễ dàng chấp nhận . Mặc dù vậy, dưới áp lực xã hội, áp lực kinh tế, không cách nào khác hơn các nhà điều hành đất nước phải có trách nhiệm đưa đất nước ra khỏi cuộc khủng hoảng này. Chiến lược “thoát” (Corona-Exit), mở cửa trở lại dù muốn dù không phải được thực hiện. Câu hỏi đặt ra là khi nào và dựa trên tiêu chuẩn gì?

Ở đây chúng ta xét qua cách nhìn và đặt vấn đề của hai chính phủ Mỹ và Đức, với hai nền kinh tế hiện được xem là tiêu biểu của thế giới:

Chính phủ Mỹ: Vào ngày 24.3.2020, khi con số người bị nhiễm bệnh Covid -19 là 65.778 người và có 942 người chết, khi đó cuộc khủng hoảng corona vẫn chưa đến đỉnh điểm, cái chết vẫn sẽ còn tăng nhanh trong vài tuần tới (thực tế đã cho thấy điều đó). Tổng thống Mỹ, Donald Trump cho biết, đến lễ Phục Sinh, Mỹ sẽ mở cửa trở lại. Khi được hỏi dựa trên căn bản nào để đưa ra quyết định như vậy, ông ta trả lời “Tôi có cảm giác như vậy”. Ngày hôm nay vào ngày 9.4, chỉ 16 ngày sau và 3 ngày trước Phục Sinh , Mỹ có 432.438 người bị nhiễm bệnh (xấp 7 lần so với ngày 24.3) và 14.808 người bị chết (gần 16 lần hơn so với ngày 24.3), những con số người bị nhiễm và bị chết đang có chiều hướng tăng mạnh hơn nữa trong những ngày tới.

Người dân Mỹ hiện đang quy kết những kết quả thảm khốc tính đến ngày hôm nay là do chiến lược “khi nóng khi lạnh”, khinh thường bỏ qua những “thời gian vàng” ngay từ những tuần tháng đầu tiên khi đại dịch bắt đầu chuẩn bị bùng phát của Trump mà ra. Do đó dù đang hưởng lợi thế của những nhà lãnh đạo trong thời gian chiến tranh chống quân thù, được gọi là hiệu ứng “Tập hợp dưới cờ” (rally around the flag), mà những vị tiền nhiệm đã từng được hưởng như John F. Kennedy trong cuộc khủng hoảng Cuba với 74% được sự đồng tình của dân chúng, George Bush Senior 87% người dân Mỹ ủng hộ trong cuốc chiến Iraq và Bush Junior chỉ sau bốn tuần trận khủng bố 11. 09 tại New York số ủng hộ người dân lên đến 90%, hiện nay số người dân đồng tình với Trump trong cách lãnh đạo chống dịch chỉ đạt chưa đến 48%.

Chính phủ Đức: qua bà Thủ tướng Angela Merkel ngay từ đầu vụ khủng hoảng dịch bệnh đặt mọi niềm tin vào sự thông hiểu của các chuyên gia y tế, chuyên gia kinh tế thương mại và Hội đồng Đạo Đức … đưa ra một trong những điều kiện tiên quyết, rằng hạn chế do sự lây lan của coronavirus sẽ được nới lỏng phụ thuộc vào cái gọi là “thời gian nhân đôi” (Verdoppelungszeit – Đây là thời gian để con số người nhiễm bệnh tăng gấp hai lần). Chính phủ Đức sẽ nghiêm chỉnh bàn thảo đến việc dần dần giảm bớt hạn chế tự do cho người dân khi “thời gian nhân đôi” tối thiểu được từ 12 đến 14 ngày. “Con số nhân đôi” càng lớn đồng nghĩa vận tốc lây nhiễm càng thấp. Vào ngày 09.04.2020 “con số nhân đôi” của Đức đã là 16 ngày.

Nguồn spiegel.de 09.04.2020

Tại sao “thời gian nhân đôi” lại quan trọng?

Riêng tại Đức (và hầu hết trên thế giới) số lượng người bị nhiễm coronavirus đang gia tăng hàng ngày. Chừng nào virus corona còn hoành hành, số ca nhiễm phải tăng lên. Con số thống kê về người nhiễm bệnh, con số về người chết được công bố mỗi ngày.

Trên bảng thống kê hàng ngày ở Đức, thay vì chỉ tập trung vào con số người bị nhiễm và người chết như nhiều quốc gia khác, chính phủ liên bang Đức chủ yếu quan tâm đến một giá trị khác để có thể quyết định liệu các quy tắc hiện hành được nới lỏng hay thắt chặt: Đó là số ngày mà con số người bị nhiễm trùng tăng gấp đôi, được gọi là “thời gian nhân đôi”. Theo bà Thủ tướng Angela Merkel, thời gian này phải diễn ra trong khoảng 14 ngày, đây cũng chính là thời gian điều trị tích cực cho căn bệnh nghiêm trọng này.

Đơn giản hóa, để giải thích rõ ràng hơn, chúng ta lấy một thí dụ ở một đất nước hư cấu nào đó, các bệnh viện có sức chứa 1000 giường bệnh “chăm sóc tích cực” có trang bị máy thở (intensive care bed), tối cần thiết cho những bệnh nhân Covid-19 nặng. Dựa trên thực tế hiện nay, chúng ta chấp nhận thời gian điều trị cho một người bị bệnh nặng chính xác là 14 ngày và các trường hợp mới chỉ được đưa vào khu cấp cứu hồi sức (intensive care unit) khi hết thời gian nhân đôi cũng như tỷ lệ người mắc bệnh nặng trong tổng số người nhiễm bệnh luôn giống nhau.

Với “Thời gian nhân đôi” hai ngày:

Bắt đầu ngày 1: 100 trường hợp Covid-19 bệnh nặng đang được điều trị.

Ngày thứ 3: tức là với (“thời gian nhân đôi” hai ngày), thêm 100 bệnh nhân vào.

Ngày thứ 5: thêm 200 bệnh nhân nặng vào tức tổng cộng thành 400 người.

Ngày thứ 7: thêm 400 bệnh nhân nặng vào tức tổng cộng thành 800 người.

Ngày thứ 9: thêm 800 bệnh nhân nặng vào tức tổng cộng thành 1600 người bị bệnh nặng cần chăm sóc với máy thở. Trong lúc này vẫn chưa có bệnh nhân nào được khỏi dùng máy thở.

Như vậy chỉ trong vòng 9 ngày, nếu không chận được con số lây nhiễm với “thời gian nhân đôi” hai ngày, hệ thống y tế của quốc gia hư cấu này bị quá tải. Bác sĩ phải chon lựa, ai được sống – được dùng máy thở – và ai phải chết (cho người khác được sống).

Nếu “thời gian nhân đôi” là 14 ngày thì hệ thống y tế sẽ như thế nào?

Ngày thứ 1: 100 bệnh nhân đang được điều trị.

Ngày thứ 15: với “thời gian nhân đôi” là 14 ngày thì sẽ có 100 người được đưa vào nhưng đã có 100 người sau 14 ngày chửa trị được ra khỏi bệnh viện. Họ không cần máy thở nữa.

Ngày thứ 29: sẽ có 200 người được đưa vào nhưng đã có 100 người sau 14 ngày chửa trị được ra khỏi bệnh viện.

Ngày thứ 43: Thêm 400 người được đưa vào, 200 bệnh nhân được cho về.

Ngày thứ 57: Sẽ có 800 người được đưa vào, 400 bệnh nhân được về nhà hoặc không còn cần máy thở. Đến thời điểm này bệnh viện vẫn còn 200 máy thở trống.

Ngày thứ 61: Bệnh viện bị quá tải.

Với mô hình như vậy, giới hạn sức chứa của bệnh viện tại quốc gia hư cấu không bị vượt quá sau một vài ngày, mà chỉ vào khoảng hơn hai tháng sau. Đó là khoảng thời gian đủ để tăng viện giường chăm sóc tích cực với máy thở, hoặc đào tạo, tuyển nhận thêm nhân viên y tế, và có thời gian để nghiên cứu về thuốc trị bệnh hoặc vắc-xin chủng ngừa. (Lấy trường hợp điển hình ở Cộng Hòa Liên Bang Đức: Tính đến ngày 05.04.2020, Đức có “thời gian nhân đôi” là 8,5 ngày. Kể từ khi bắt đầu đại dịch hoành hành, các bệnh viện của Đức có sức chứa 20.000 giường chăm sóc tích cực, đến nay đã nâng tổng số lên 30.000 giường – hiện đang có hơn 10.000 giường trống – và trong thời gian ngắn sắp tới sẽ tăng tổng số giường lên 40.000 giường)

Tóm lại, thời gian bị nhiễm trùng kéo dài càng lâu, hệ thống chăm sóc sức khỏe có thể đối phó với các bệnh càng tốt hơn. Nguyên tắc này áp dụng trên lý thuyết cho quốc gia hư cấu chứ đối với Cộng hòa Liên bang Đức thực sự, nơi Covid-19 đang hoành hành dĩ nhiên phức tạp hơn tuy nhiên đây là một kiểu mẫu khoa học để chính phủ Đức có thể dựa vào đó đưa ra những quyết định mang tính sống còn cho đất nước.

Dù lãnh đạo là người phải có tầm nhìn xa, thấy trước nhưng quyết đinh sinh mạng của hàng chục triệu, hàng trăm triệu người dân phải dựa theo tiêu chuẩn khoa học, theo tình hình thực tế chứ không thể dựa theo cảm giác, theo “cái bụng” của một người, dù đó là Tổng thống Mỹ đi chăng nữa.

Phương Tôn

Tháng 4. 2020

Theo Warum die Verdopplungszeit so wichtig ist – und noch für Diskussionen sorgen dürfte (https://www.stern.de/gesundheit/coronavirus-pandemie–verdopplungszeit-duerfte-fuer-diskussionen-sorgen-9208672.html )

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s