Tôn Thất Mệnh – “MÀU TÍM HOA SIM” và Nhạc ‘’SẾN’’

“Màu tím hoa sim” , bài thơ rất nổi tiếng của thi sĩ Hữu Loan đã biến thành nhạc sến từ khi nào ? Trước hết tôi muốn làm rõ chữ ‘’sến’’, nhạc sến là nhạc gì ? Và khi nào một người bị gọi là sến và khi nào một bản nhạc bị gọi là nhạc sến, tại sao không có ai gọi một bài thơ là sến như ‘’thơ sến’’ chẳng hạn !

Chữ ‘’sến’’ này xuất hiện vào những năm của 60 của thế kỷ trước tại miền nam, vào thời đó những người ăn mặc diêm dúa, màu sắc rực rỡ nhất là màu đỏ hay màu hồng, cố ý khác người thì bị gọi là sến và những bản nhạc khóc than về tình duyên đổ vỡ hay trắc trở nhất là lời nhạc ủy mị , sướt mướt và bình dân thì được cho là nhạc sến .

Loại nhạc này hầu như đều viết theo điệu Boléro (một loại nhạc nhảy xuất xứ từ Tây Ban Nha vào cuối thế kỷ 18), cho nên bản nào cũng có âm điệu giống nhau và gây chán nản, buồn ngủ (boring, corny) cho nên có người cho rằng dân miền nam bị ru ngủ trong chiến tranh bằng một loại văn chương, âm nhạc ủy mị và rẻ tiền.

Chữ ’’sến’’ ta có thể cho là như vậy, còn như muốn biết rõ nguồn gốc (etymology) của nó hay giải thích một các chính xác hơn thì ta cần phải có những nghiên cứu sâu sắc.

Ngày nay, sau một thời gian lâu dài bị quên lãng sau chiến tranh, nhạc Bolero còn được gọi là “nhạc vàng” mang nghĩa  nhạc buồn, chậm rãi, lời ca giản dị, gần gũi với cuộc sống và giàu tình cảm mộc mạc, chất phác.

Trở lại bài thơ ‘’Màu tím hoa sim’’ của thi sĩ Hữu Loan, được sáng tác năm 1949 tại Thanh Hóa sau khi người vợ của ông qua đời, bài thơ này về sau các nhạc sĩ , ca sĩ miền nam thuộc VNCH như Dzũng Chinh, Phạm Duy, Anh Bằng, Duy Khánh… Họ dựa trên ý thơ và lời thơ để phổ thành những ca khúc ‘’sến’’ nổi tiếng. Những ca khúc sến này làm cho những nhạc sĩ vô danh như Dzũng Chinh trở thành nhạc sĩ nổi  tiếng thời bấy giờ…Sau sự nổi tiếng “Những đồi hoa sim” của Dzũng Chinh ta có thể liệt kê những bản nhạc khác như sau :

“Chuyện hoa sim” (Anh Bằng), “Tím cả chiều hoang” (Nguyễn Đặng Mừng), “Tím cả rừng chiều” (Thu Hồ), “Chuyện người con gái hái sim” (Hồng Vân) v.v…

Như vậy, dựa trên ý thơ và ngôn ngữ thi ca “Màu tím hoa sim” của thi sĩ Hữu Loan, rất nhiều bản nhạc được viết ra, nhưng chẵng có bản nhạc nào hay bằng và sến bằng “Những đồi hoa sim” của Dzũng Chinh kể cả  “Áo anh sứt chỉ đường tà” của Phạm Duy cũng không hay bằng.

Riêng tôi , tôi cũng rất thích và yêu bài thơ  “Màu tím hoa sim” , nhưng theo tôi bài thơ này không hẳn là một bài thơ hoàn toàn đúng theo nghĩa là thơ bởi vì bài thơ viết tự do gần như một bài văn xuôi mang âm điệu thơ. Ta có thể cho đó là thơ ‘’tự do’’. Riêng cách dùng chữ và ngôn ngữ của “Màu tím hoa sim” là tuyệt.

Sau đây là vài câu thơ của Hữu Loan mà mấy nhạc sĩ miền nam ưa thích và đã phổ nhạc :

Nàng có ba người anh đi bộ đội
Những em nàng
Có em chưa biết nói
Khi tóc nàng xanh xanh

Hoặc

Yêu nàng như tình yêu em gái
Ngày hợp hôn
nàng không đòi may áo mới

Hoặc

Lấy chồng thời chiến binh
Mấy người đi trở lại
Nhỡ khi mình không về
thì thương
người vợ chờ
bé bỏng chiều quê…

Hoặc

không chết
người trai khói lửa
Mà chết
người gái nhỏ hậu phương

Hoặc

Tóc nàng xanh xanh
ngắn chưa đầy búi
Em ơi giây phút cuối
không được nghe nhau nói
không được trông nhau một lần

Hoặc

Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím
áo nàng màu tím hoa sim

Nàng vá cho chồng tấm áo
ngày xưa…

 

Hoặc

Một chiều rừng mưa
Ba người anh trên chiến trường Đông Bắc
Được tin em gái mất
trước tin em lấy chồng
Gió sớm thu về rờn rợn nước sông

Bài thơ này đã đi vào lịch sữ văn học VN, nó không chỉ hay về thơ (cứ cho là thơ dù nó chẵng theo luật thơ nào) mà hay về cả âm nhạc vì nó đã có chất nhạc sẵn trong bài thơ, ngoài ra nó còn nhắc nhở ta về một dòng thời gian lịch sữ đấu tranh của VN, ba phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ khi bài này được viết, ngày nay ta đọc vẫn thấy hay !

 

Tôn Thất Mệnh , Montreal ngày 04 tháng 02 năm 2020

http://menhtonthatpoetry.centerblog.net

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s