phiếm luận chuvưongmiện – CANH GÀ THỌ XƯƠNG

Canh gà Thọ Xương là thơ dân gian , ở nước chúng ta các cụ ngày xưa thường noí “đêm năm Canh ngày sáu Khắc “đây là đơn vị để tính giờ cuả ngươì Việt Nam chúng ta xưa , vậy chúng tôi xin trình bày vấn đề này ra đây để bà con cô bác coi chơi , ai thâý cần bàn thêm xin cứ tiếp lơì tiếp chữ . theo tòa Khâm Thiên Giám Việt Nam ngày trước vưà soạn Âm Lịch , vưà soạn mùa , vừa soạn giờ , [ có theo Tàu Trung Hoa chút đỉnh để các thầy boí thầy số thầy cúng nhất là thầy coi số Tử Vi chiếu theo đó mà hành sự chứ thì không biết được nào mà mò, ngày thì có 12 giờ trước năm 1945 thì giờ là số chẵn , sau năm 1945 thì giờ chuyển thành số lẻ , giờ bắt đầu là :

Giờ Tý từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng

Giờ Sưủ từ 1 giờ sáng đến 3 giờ sáng

Giờ Dần từ 3 giờ sáng đến 5 giờ sáng

Giờ Mão từ 5 giờ sáng đến 7 giờ sáng

Giờ Thìn từ 7 giờ sáng đến 9 giờ sáng

Giờ Tỵ từ 9 giờ sáng đấn 11 giờ sáng

Giờ Ngọ từ 11 giờ sáng đến 01 giờ trưa

Giờ Muì từ 01 giờ trưa tơí 03 giờ chiều

Giờ Thân từ 03 giờ chiều đến 05 giờ chiều

Giờ Dậu từ 05 giờ chiều đến 07 giờ tối

Giờ Tuất từ 07 giờ tối đến 09 giờ tối

Giờ Hơi từ 09 giờ tối tới 11 giờ đêm

là đủ một ngày 24 giờ .

Bây giờ thì chúng tôi lan man qua Đêm Năm Canh Ngày Sáu Khắc , đươc phân chia theo kiểu hoàn toàn không khoa học chút nào . Đêm Năm Canh bắt đầu từ :

Canh Một bắt đầu từ 07 giờ tối đến 09 giờ tối [ ngay vào giờ Tuất ]

Canh Hai bắt đầu từ 09 giờ tối đến 11 giờ đêm [ ngay vào giờ Hơị ]

Canh Ba bắt đầu từ 11 giờ dêm đến 01 giờ sáng [ ngay vào giờ Tý ]

Canh Tư bắt đầu từ 01 giờ sáng đến 03 giờ sáng [ ngay vào giờ Sưủ ]

Canh Năm bắt đầu từ 03 giờ sáng đến 05 giờ sáng [ ngay vào giờ Dần ]

Ngày Sáu Khắc bắt đầu vào Bẩy giờ sáng tức là đầu giờ Mão .

Tính theo giờ Việt Nam của ta thì một ngày một đêm có năm canh [ túc là có 10 giờ vào ban đêm ] từ giờ từ giờ Tuất đến giờ dần , còn ngày có sáu Khắc có 7 giờ ta tương đương vơí 14 giờ của Âu Châu , nhưng Đêm năm Canh thì không có gì khác biệt , con ngày sáu Khắc thì đến giờ phút này cũng không rõ ràng minh bạch chi cả , vì cũng không có ai ở không để bàn thêm san định , bổ sung bổ túc thêm , nên Khắc nó cứ tối mò mò y như đêm ba mươi vậy .

Theo học giả Hoàng Xuân Hãn thì chủ trương , Khắc là 1/100 cuả một ngày , tức là 1 khắc tương đương là 14 phút 24 giây cuả Tây .

Còn về học giả Đào Duy Anh thì cho là cứ 15 phút là 1 Khắc [ tức ¼ giờ] .

Còn nhà Tự điển Thanh Nghị thì cho Khắc là 1/6 cuả ngày tức là một Khắc tương đuơng vơí một giờ .

Đêm năm canh [ là 10 giờ đêm] ngày sáu Khắc ban ngày có nghĩa là chia đồng đều một Khắc là 2 giờ 20 phút chẵn choì

Nhưng cũng có nhiều ngươì không hoàn toàn nhất trí cao vơí các quan điểm được nêu trên , họ đề nghị rộng rãi như sau :” đêm có năm Canh từ Canh Một đến Canh Năm [ từ 7 giờ tối đến 5 giờ sáng ] ngày có sáu Khắc từ 5 giờ sáng đến 5 giờ chiều , tức là 12 giờ , giờ Dậu từ 5 giờ chiều đến 7 giờ tôi không tính tới làm cái chi [ ví là cái khoảng thơì gian tranh tôí trang sáng ngày không ra ngày mà đêm chả ra đêm , giờ mà tiếng chiêng thu không để quân lính đóng cửa thành ] không cần Giờ hay Khắc chi cả .

Đã thế có ngươì chủ trương thêm , vậy thì tại sao caí giờ từ 5 giờ sáng đến 7 giờ sáng cũng là vào lúc giao thơi giưã Đêm và Ngày thì không cần thuộc vào loại Giờ hay Canh gì cả cũng được ?

Phần này viết thêm cho vui , trong phim truyện của Trung Hoa [ gồm Hoa Lục , Hồng Kông và Đài Loan thì Canh đây là hai tiếng đồng hồ của Tây Phưong va bằng một giờ cuả Á Châu , vì du :

-Sau một cuộc chiến kết thúc , kẻ chiến thắng đội nón ra đi thì kẻ bên thua noí rằng : “ Thưa tiền bối làm ơn giải khai huyệt đạo dùm sư đệ cuả tiếu nhân , nếu không thì trơì đất bao la biết tìm tiền bôí ở phương lai xứ sở nào ?

Thì vị tiền bôí bèn cươì khà khà , cươì đến nỗi không thể ngậm mồm vào được nữa thong thả trả lơì:

-Theo cách điểm huyệt cuả bổn môn ta thì khoảng 2 canh giờ là huyệt đạo tự động khai mở khỏi phải cần giải huiyệt làm chi cho mất thì giờ .

Hoặc trong tác phẩm Ỷ Thiên Đồ Long ký thì có đoạn viết như sau :

Đạo kiếm thuật cốt yếu là nhẹ nhàng linh hoạt , tối thiểu cũng phải tập luyện vài chục năm , khi lâm địch mới có thể đắc tâm ứng thủ , thuần thục tự nhiên . bèn gật đầu noí:

-Trương giáo chủ đi học chiêu , ta ở đây chờ . học hai Canh giờ liệu xong hay chưa ?

Trương Tam Phong noí :

-Không cần đi đâu xa , ta dậy ngay tại đây . Vô Kỵ học ngay tại đây thôi , học xong hành luôn , chưa tơí nửa Canh giờ là xong pho Thái Cực Kiếm.

[ Trang 322 Ỷ Thiên Đồ Long Ký bản dịch của Lê Khánh Trừơng – Lê Việt Anh Nhà Xuất bản văn Học Hà Nội – 2002]

Vài trang trước cũng có noí như vậy , còn Canh của Việt Nam ta thi chả biết dùng để làm cái gì [ hành chánh cũng không mà đơì thường dân gian cũng không , rõ là ở không nhiều chuyện]

Bây giờ trở lại vơí cách xem giờ [ coi giờ ] truyền thống dân tộc , cứ đêm năm Canh theo tiếng trống ở Điếm Canh là biết canh mấy , canh Một thì một duì trống canh Hai thì hai duì trống , đến Canh Năm thì đánh đủ năm tiếng trống vào lúc Ba giờ đêm [đánh vậy là xong nhiệm vụ cuả tuần canh điếm canh , sau canh năm từ khoảng 5 giờ sáng đến bẩy giờ sáng là giờ tự do cuả con Gà , con Gà không có được làng xã quận huyện nào trao nhiệm vụ gì cả dù cả đêm lẫn ngày , trong khoảng thờì gian từ 5 giờ Sáng đến 7 giờ Sáng từ lúc mặt trơì mọc muốn gáy bao nhiêu thì gáy , tự do mà gáy không có ai cấm cản , bắt bớ gáy để chào mặt trơì , chào bình minh chào một ngày mơi , gáy để ve gái , gáy để dụ gà trống khác đá chơi cho đỡ buồn ? vì gà tức nhau vì tiêng gáy [ một con gáy thì sẽ có nhiều con gáy trả lời đáp lễ lại . ] sau đó thì ngươì ta nam phụ lão ấu cùng trâu bò ra ruộng ra đồng , làm việc đồng áng nên kinh thi có bài thơ như sau :

Nhật nhập nhi tác

Nhật Xuất nhi tức

diễn nghiã

Mặt trời mọc thì làm

mặt trơì lặn thì nghỉ

cày ruộng lấy mà ăn

đào giếng lấy mà uống

oai vua chả ăn nhằm gì tơí ta

[ KinhThi ]

Kế đến đúng Ngọ là 12 giờ trưa , thì cây Đứng bóng , nhìn bóng cây là biết giờ , nghỉ ngơi ăn uống một chập thấy bóng nắng hơi nghiêng là qua giờ Muì bắt đầu lao động trở lại , và khi nghe tiếng Chiêng trong quân doanh [ trại lính ] thì là bắt đầu giờ Dậu [ trâu bò về nhà và Gà vào chuồng tức là khoảng 5 giờ chiều đến 7 giờ tối , nhân dân bà con ta cứ vậy mà sống 4000 năm tơí bây giờ không bao giờ cần mua đồng hồ làm cái gì ? đeo vào thêm nặng tay , về đêm thì các điếm canh có khắc dấu vào một cây cột hiên ngoài , tuần canh cứ nhìn theo sao Hôm trụ ở chỗ nào [ đến chỗ nào thì là Canh mấy ] mà dộng trống , ban đêm cứ nghe tiếng Chuột rúc rích tức là chuột kêu thì đúng là giờ Tý canh Ba không sai sót 1 ly ông cụ nào ? và gần một trăm năm Pháp thuộc , ngoài Canh và Khắc truyền thống thì bà con ta lại được một cách coi ngày giờ cuả mẫu quốc , cứ sáng khoảng 5 giờ thì đồn lính Tây lại có kèn [ goị là Kèn La vầy ] thâỳ cai kèn thôỉ như sau :

-Con Bò kéo xe

Con bò xe kéo

nghe là biết ngay giờ báo thức để lính tập Khố Xanh dạy tập thể dục [[tắm rửa và ăn sáng] đến khoảng 5 giờ chiều thì có một hôì kèn :

-Cho lính ta về

Cho lính ta ăn

Bài viết này đến đây ngươì viết nghĩ rằng cũng tạm là đủ dù là rất ngắn bà con anh em ai có nhã hứng xin mơì nôí điêu .

chuvưongmiện

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s