Tôn Thất Mệnh – GIỚI THIỆU HAIKU (俳句)

HAIKU (俳句 , phát âm theo Hán Việt là  “Bài Cú”, phát âm theo Hán Nhật  là Haiku) là thể thơ thông dụng nhất trong văn chương Nhật Bản và chính Thi bá Matsuo Basho ở thế kỷ XVII đã nâng thơ Haiku này lên hàng nghệ thuật siêu đẳng.

Một bài Haiku có tổng cộng 17 âm tiết, trong chữ Nhật một chữ mang nhiều âm tiết (multisyllabic language) nên một bài Haiku thường rất ngắn, tổng cọng chỉ có khoảng chín hoặc mười chữ hoặc ít hơn.

Tổng số 17 âm tiết của một bài Haiku được xếp thành 3 dòng thơ, với 5 âm tiết cho dòng thứ nhất, 7 âm tiết cho dòng thứ hai và 5 âm tiết cho dòng thứ ba. Ba dòng thơ này không bắt buộc phải vần với nhau và cũng không có những dấu chấm câu.

Nghệ thuật siêu đẳng này đòi hỏi gắt gao nhà thơ phải diễn tả rất nhiều, gợi ý tối đa trong một hình thức vắn tắt, cô đọng nhất.

Ví dụ 1 bài thơ Haiku

Chữ Nhật :

この道や

行く人なしに

秋のくれ

Phiên âm :

kono michi ya

yuku hito nashi ni

aki no kure

Dịch :

Along this road

Goes no one

This autumn eve

Con đường ấy

Không người qua lại

Trời xẩm tối mùa thu

Như bài trên ta thấy có tất cả 3 dòng thơ, dòng thứ nhất có 5 âm tiết, dòng thứ nhì có 7 âm tiết và dòng chót có 5 âm tiết. Như vậy cả bài thơ có tất cả 17 âm tiết theo cấu trúc 5-7-5.

Chúng ta phần lớn không biết viết và đọc tiếng Nhật (nói ngắn gọn chúng ta mù chữ Nhật) nên ta phải dùng mẫu tự La-tinh (người Nhật gọi là Romaji) để phiên âm tiếng Nhật. Nhưng đọc kiểu vậy tức là đọc như vẹt, muốn hiểu bài thơ ta phải đọc phần dịch nghĩa bằng tiếng Việt.

Tiếng Nhật khá phức tạp nhất là khi viết. Tiếng Nhật không dùng mẫu tự La-Tinh như bảng chữ cái Việt  mà người Nhật họ có một bảng chữ cái riêng của họ (Katakana và Hiragana) và dùng thêm hàng ngàn Hán Tự (Kanji) để trở thành chữ viết Nhật Bản.

Một Hán Tự mà người Nhật dùng thông thường nó mang nhiều âm tiết, tức đa âm (multisyllabic language), không như tiếng Việt là ngôn ngữ có một âm tiết, tức đơn âm (monosyllabic language).

Như bài thơ trên, chữ “michi” là phiên âm của chữ 道, người Việt đọc là “Đạo”. 道 trong tiếng Nhật có hai âm tiết (Michi), trong tiếng Việt chỉ có một âm tiết (Đạo) .

Như vậy một bài thơ Haiku thông thường viết ra chỉ có vài chữ và nhiều khi một hai chữ đã chiếm hết cả một dòng thơ rồi.

Nghệ thuật siêu đẳng này đòi hỏi gắt gao nhà thơ phải diễn tả rất nhiều, gợi ý tối đa trong một hình thức vắn tắt, cô đọng nhất. Mỗi bài Haiku phải gây nên một ấn tượng trọn vẹn chỉ bằng vài chữ để diễn tả thiên nhiên , cảm xúc v.v…

Sau đây vài bài Haiku được phiên âm từ tiếng Nhật (Romaji) và được dịch nghĩa ra tiếng Việt. Người nào hiểu tiếng Nhật có thể xem những bài này theo đường link Classical Japanese Database.

http://www.carlsensei.com/classical/index.php/author/view/1

Thi Bá Basho :

yagate shinu

keshiki wa mieru

semi no koe

ve sầu ca hát

chẳng mảy may hay biết

chết đã gần kề

Hoặc :

shizukesa ya

iwa ni shimi-iru

semi no koe

thanh tịnh

thấm vào non núi

tiếng ve ca

Thi sĩ Issa :

ware shinaba

haka-mori to nare

kirigirisu

này chú dế

hãy làm người gác mộ

sau khi ta lìa đời

Hoặc :

haru-same ya

yabu ni fukaruru

sute tegami

mưa xuân

lá thư vứt bỏ

gió cuốn vô rừng

 

Tôn Thất Mệnh, Montreal ngày 22 tháng 11 năm 2012

http://tonthatmenh.centerblog.net/

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s