Phương Tôn – Xem xét lại ngôn ngữ được sử dụng để miêu tả những kẻ giết người hàng loạt tại Mỹ

Dù mùi khói súng dường như chưa tan hẳn và mùi tử khí vẫn còn lẩn quẩn tại khu vực trung tâm Las Vegas, khi được hỏi Joseph Lombardo, cảnh sát trưởng quận Clark County, Las Vegascho biết Stephen Paddock tên Mỹ trắng nã súng giết 58 người vô tội và làm trên 500 người khác bị thương là một „con sói đơn độc“. Lối dùng chữ của viên cảnh sát trưởng dành cho một tên sát nhân giết người hàng loạt tại Mỹ không phải là mới mà thật ra thuật ngữ này lần đầu tiên được FBI sử dụng để chỉ những kẻ khủng bố vào đầu những năm 1990. Nó được sử dụng để miêu tả một thủ phạm hành động một mình mà không cần sự giúp đỡ của một người nào khác để gây bạo lực nhằm thúc đẩy các mục đích chính trị hoặc tôn giáo.

Nhưng từ đó đến nay, ý nghĩa „khủng bố“ ẩn trong thuật ngữ „con sói đơn độc“ đã được truyền thông Mỹ hướng về một nhóm đối tượng khác. Hầu như khi một người Mỹ da trắng giết hàng loạt người thì hắn ta lại được gọi là một „con sói đơn độc“ dù động lực giết người chỉ nhằm thỏa mãn mục đích cá nhân, hoàn toàn không mang một màu sắc chính trị hay tôn giáo nào. Thuật ngữ này hiện nay vô tình được xem là một đặc quyền dành cho những kẻ giết người da trắng. Trái lại, khi kẻ giết người là người da màu hoặc người Hồi giáo, toàn bộ chủng tộc hoặc tôn giáo lại bị bêu ra, phải cùng gánh trách nhiệm.

Liệu rằng lối dùng chữ của truyền thông Mỹ mang thành kiến phân biệt chủng tộc vì đã ăn sâu vào tiềm thức hay đơn giản, tất cả chỉ là vô tình, chỉ là lối dùng chữ cho có vẻ „văn hay chữ tốt“ mà thôi?

Xem xét lại ngôn từ đã được truyền thông Mỹ sử dụng khi nói về 27 vụ giết người hàng loạt kể từ vụ thảm sát trường tiểu học Sandy Hook vào năm 2012 cho thấy, mặc dù thuật ngữ “con sói đơn độc” chủ yếu dành cho kẻ giết người da trắng nhưng thật ra nó cũng được sử dụng trong vụ một người da đen bắn chết 3 cảnh sát viên tại Baton Rouge, Louisana vào năm 2016. Các phương tiện truyền thông Mỹ thường có vẻ rất „thoáng“ khi dùng thuật ngữ này để gọi một kẻ giết người hàng loạt. Tuy vậy, phần lớn các đài tin tức truyền hình cũng sử dụng các thuật ngữ khác để mô tả về trường hợp với một tay súng lẻ loi.

Trong khi “con sói đơn độc” (lone wolf) có thể truyền tải cảm giác nguy hiểm, man dại nhưng cũng có vẻ mang một tính hào hùng nào đó thì những cụm từ như là “tay súng cô độc” (lone gunman), “hành động một mình” (acted alone) hoặc „kẻ bắn súng đơn độc“ (lone shooter) đều đưa ra một thông điệp cùng ý nghĩa mà lại không gây nên ấn tượng vinh quang kẻ giết người.

 

Liên quan của gia đình

Mặt khác, những dữ liệu cũng tiết lộ rằng, những kẻ giết người da trắng (white) sau khi được điều tra, tìm hiểu về thời thơ ấu được đánh giá hành động của hắn ta chẳng qua chỉ là một hậu quả xấu vì từng bị gia đình đối xử tệ bạc hoặc ít nữa cũng bị ảnh hưởng xấu từ cha mẹ hoặc anh em. Ngược lại, có điểm đáng chú ý là con số những kẻ giết người không phải là người da trắng (non-white) lại bị ảnh hưởng từ người vợ của họ nhiều hơn và ít bị ảnh hưởng từ quan hệ gia đình so với con số những kẻ giết người da trắng.

 

Liên quan đến động cơ gây tội ác

Những thuật ngữ dành cho động cơ giết người giữa những tên sát nhân da trắng và da màu cũng được giới truyền thông Mỹ phân biệt khác nhau.

Tìm hiểu về vụ một người Mỹ gốc người Afghanistan tàn sát 50 người tại hộp đêm dành cho người đồng tính tại Orlando vào tháng 6. 2016, đài Fox News đưa tin: “Chúng tôi đang nỗ lực để hiểu được kẻ giết người, động cơ và nguồn cảm hứng của hắn ta. Chúng tôi tin rằng kẻ giết người này đã bị cực đoan hóa (radicalized), ít nhất là một phần thông qua internet.” Trong khi đó, sau khi một tay súng da trắng giết chín người da đen tại một nhà thờ ở Charleston, Nam Carolina, giới truyền thông gọi đó là một “tội ác hận thù” (hate crime).

Và vụ môt người Mỹ gốc Trung Đông xâm nhập vào trung tâm tuyển dụng quân sự tại Chattanooga, Tennesee vào năm 2015 giết chết 5 quân nhân Thủy quân lục chiến Mỹ. FBI tin rằng, Muhammad Abdulazeez là tên sát nhân hành động một mình nhưng vẫn gọi hắn ta là một „kẻ khủng bố từ trong nước“ (dosmetic terrorism).

Người da trắng hiếm khi được miêu tả như những người cực đoan (radical). Từ “cực đoan” không được đề cập đến một lần nào trong 11 vụ trong số 27 cuộc tàn sát mà trong đó các kẻ giết người được xác định là da trắng, nhưng nó đã xuất hiện 33 lần khi những kẻ giết người không phải là người da trắng.

Tương tự, ” khủng bố hồi giáo” (islamic) đã được đề cập đến mười lần thường xuyên hơn trong các vụ nã đạn do những kẻ giết người da màu so với những kẻ giết người trắng.

 

Liên quan của bệnh tâm thần

Khi một người Mỹ giết hàng loạt người thì giới truyền thông thường khuấy lên căn “bệnh tâm thần”. Người ta hăng say thảo luận trên TV liệu có phải nhân tố cho bạo lực do những người đàn ông da trắng gây nên là do hắn ta bị „bệnh tâm thần“? Tuy nhiên theo phân tích dữ liệu, kết quả cho thấy điều này không đúng với sự thật. Những kẻ giết người da màu thường mắc phải vấn đề sức khỏe tâm thần (mental health) hoặc bệnh tâm thần (mentally ill) nhiều hơn so với những tên giết người da trắng. Mặc dù vậy, sức khỏe tâm thần của người phạm tội da trắng thường xuyên được thảo luận nhiều hơn trong phạm vi tin tức truyền hình so với những kẻ giết người không phải là người da trắng.

 

Trách nhiệm của giới truyền thông không những chỉ là chuyển đạt thông tin chính xác về một sự kiện mà qua đó lại còn chuyển tải một thông điệp đến người nhận (độc giả và các khán thính giả). Hầu hết các sự kiện của thế giới đều phức tạp và mang nhiều cảm xúc, do đó người làm truyền thông cũng phải hết sức cẩn thận vì chỉ một câu viết, một lời nói cũng đủ gây ra một hình ảnh hay một cảm xúc xấu/ hay tốt cho người nhận rồi từ đó dần dần tạo ra một thành kiến cho một giống dân hay một tôn giáo nào đó.

Phương Tôn

Tháng 10. 2017

Nguồn dữ liệu thống kê từ : Data: Mother Jones US mass shooting database, TV news archive, Quartz analysis

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s