Phí Minh Tâm – Thiền Thi Việt Nam

Các Thiền Sư Việt Nam đời Lê Lý Trần vào thế kỷ 11 và 12 có để lại nhiều bài kệ dạy đệ tử. Có nhiều bài kệ là những tuyệt tác thơ Đường luật ngũ ngôn, thất ngôn, tứ tuyệt… Tuy nhiên khi đọc các bài kệ, ta cần chú ý đến nội dung giảng dạy Phật Pháp hơn là hình thức thơ. Muốn biết thêm tiêu sử của thiền sư và huyền thoại chung quanh bài kệ, xin xem Trang Nhà Thường Chiếu.

Dưới đây là vài bài kệ được biết đến nhiều nhất đời Lê Lý Trần. Mỗi bài kệ được trình bày với nguyên bản chữ Hán, phiên âm ra Hán Việt, dịch nghĩa và tạm dịch thơ ra Việt ngữ.

Phí Minh Tâm 

Thiền Sư Đời Lê:

1. Thiền sư Pháp Thuận

Thiền Sư Đời Lý:

1. Thiền Sư Khuông Việt

2. Thiền Sư Vạn Hạnh

3. Thiền Sư Viên Chiếu

4. Lý Thái Tông

5. Thiền Sư Huệ Sinh

6. Thiền Sư Đạo Hạnh

7. Thiền Sư Mãn Giác

8. Thiền Sư Trí Huyền

9. Thiền Sư Không Lộ

10. Thiền Sư Giác Hải

Thiền Sư Đời Trần:

1. Trần Thái Tông

2. Tuệ Trung Thượng Sỹ

3. Trần Thánh Tông

4. Trần Nhân Tông

5. Pháp Loa Thiền Sư

6. Huyền Quang Thiền Sư

7. Trần Thì Kiến

8. Trương Hán Siêu

9. Trần Quang Triều

10. Nguyễn Trung Ngạn

11. Trần Nguyên Đán

Đáp Quốc Vương

Quốc Tộ Chi Vấn

Pháp Thuận Thiền Sư

Quốc tộ như đằng lạc

Nam thiên lý thái bình

Vô vi cư điện các

Xứ xứ tức đao binh

答國王國祚之問

法順禪師

國祚如藤絡

南天裏太平

無為居殿閣

處處息刀兵.

Dịch Thơ:

Vận Nước

Vận nước như dây quấn,

Trời Nam sống thái bình.

Triều đình nhuần đạo đức,

Chốn chốn dứt đao binh

Dịch Nghĩa:

Trả Lời Vua Về Vận Nước

Vận nước đan xen với nhau như dây quấn

Đất trời Nam đang hưởng thái bình

Triều đình thấm nhuần đạo đức vô vi

Nơi nơi sẽ không còn chiến tranh.

Nation’s Destiny

The nation’s destiny is intertwined like ropes

The Southern Land enjoys peace

If the Palace cultivates no attachment wisdom

No more conflicts and strife anywhere.

Nguyên Hỏa

Khuông Việt Thiền Sư

Mộc trung nguyên hữu hỏa

Hữu hỏa, hỏa hoàn sanh

Nhược vị mộc vô hỏa

Toàn toại hà do manh

Root of Fire

In wood there must be fire already

Since the fire is there, it can re-start

If wood doesn’t contain fire

How can wood spark when we rub it?

元火

匡越禪師

木中元有火

元火復還生

若謂木無火

鑽燧何由萌

Dịch Thơ: Gốc Lửa

Trong gỗ vốn có lửa,

Có lửa, lửa lại sanh.

Nếu bảo gỗ không lửa,

Cọ xát sao lại thành.

Thị Chư Thiền Lão Tham Vấn Thiền Chỉ

Lý Thái Tông

Bát nhã chân vô tông

Nhân không ngã diệc không

Quá hiện vị lai Phật

Pháp tính bản tương đồng

示諸禪老參問禪旨

李太宗

般若真無宗

人空我亦空

過現未來佛

法性本相同

Dịch Thơ:

Yếu Chỉ Của Thiền Tông

Bát nhã vốn không tông

Người không ta cũng không

Phật đã, đang, sẽ đến

Cùng Pháp tánh tương đồng.

Dịch nghĩa:

Trả Lời Các Thiền Lão Hỏi Về Yếu Chỉ Của Thiền Tông

Trí tuệ bát nhã không thuộc tông phái nào

Không phải Người, cũng không phải Ta

Các vị Phật của quá khứ, hiện tại và tương lai

Vốn cùng chung đồng một Pháp tánh.

Response To the Old Masters On the Fundamental Point of Meditation

Prajna Wisdom belongs to no school

It’s not other’s, nor is it mine

All Buddhas of past, present, and future

Are of the same equal nature.

Thị Tật

Giác Hải Thiền Sư

Xuân lai hoa điệp thiện tri thì
Hoa điệp ưng tu cộng ứng kỳ
Hoa điệp bổn lai giai thị huyễn
Mạc tu hoa điệp ứng tâm trì.

海禪師




Dịch Thơ:

Dạy Khi Bị Bệnh
Tiết Xuân hoa bướm đã quen
Hoa khoe sắc thắm bướm men nhụy hồng
Cả hoa lẫn bướm ảo không
Mặc hoa kệ bướm bận lòng làm chi.

Dịch Nghĩa:

Dạy Khi Bị Bệnh
Xuân sang hoa bướm quen với thời tiết
Hoa nở và bướm bay đúng theo thời hạn của chúng
Nhưng hoa với bướm vốn dĩ đều hư ảo
Chớ nên bận tâm về hoa với bướm.

Advices To Disciples When Sick

Spring comes, flowers and butterflies are accustomed to the weather

Flowers blossom, butterflies fly on a schedule

Flowers and butterflies are basically ephemeral

Never mind the flowers and butterflies.

Ngư Nhàn

Không Lộ Thiền Sư

Vạn lý thanh giang vạn lý thiên
Nhất thôn tang giá nhất thôn yên
Ngư ông thụy trước vô nhân hoán
Quá ngọ tỉnh lai tuyết mãn thuyền.

Dịch Thơ:
Cái Nhàn Của Ông Lão Chài

Vạn dặm sông xanh vạn dặm trời
Dâu tằm xóm nhỏ khói hòa hơi
Ông chài say ngủ không người gọi
Tỉnh giấc quá trưa đầy tuyết rơi.

倥路禪師




滿

Sông xanh vạn dặm theo trời
Một thôn dâu nhỏ khói hơi phủ đầy
Lão chài ngon giấc ngủ say
Quá trưa tỉnh dậy thuyền đầy tuyết rơi. 

Dịch Nghĩa:
Cái Nhàn Của Ông Lão Chài
Sông xanh muôn dặm, trời muôn dặm
Một xóm dâu tằm, một xóm khói mây.
Ông chài ngủ say tít không ai gọi,
Quá trưa tỉnh dậy, tuyết xuống đầy thuyền.

Leisure of A Fisherman

Ten thousand miles of a green river, ten thousand miles of sky

A village of mulberry, a village of smoke

The fisherman is in deep sleep and no one to wake him

He wakes up past noon, his boat is full with snow.

Ngôn Hoài

Không Lộ Thiền Sư

Trạch đắc long xà địa khả cư
Dã tình chung nhật lạc vô dư
Hữu thì trực thượng cô phong đỉnh (1)
Trường khiếu nhất thanh hàn thái hư

倥路禪師




Dịch Thơ: Nhớ Lời
Hang rắn tổ rồng đất sống an
Nặng tình thôn dã vui thanh nhàn
Rảnh rang lên tận đỉnh đầu núi
Một tiếng huýt dài lạnh thế gian.
Dịch Nghĩa: Nhớ Lời
Cái đất hang rồng, tổ rắn là thế đất có thể ở được.
Chọn được chỗ ấy mà ở, mối tình thôn quê khiến ta vui vẻ suốt ngày.
Những lúc vô sự, có thể lên thẳng đỉnh núi.
Huýt một hồi sáo, làm lạnh cả bầu trời.

Remembering Reflection

Finding a place to live in the land of dragons and snakes

Love of the wilderness is unending bliss all day long

Having time, I head directly to the solitary windswept peak

And utter a long cry that chills the great empty space.

(1) Trung tâm bài thơ là 2 câu cuối. Có một lúc nào đó (hữu thì), khi ta trực nhận chân lý, một chân lý không nằm đâu xa xôi, không nằm trong sách vở, mà nằm ngay trong tâm thức của mỗi con người, trong những mặt bình dị nhất của cuôc sống. Khi ấy lòng ta bỗng thênh thang, ta chạy thẳng lên đầu non quạnh quẽ (cô phong đỉnh), đứng giữa cái vô cùng của trời đất ta thét dài một tiếng thét của kinh nghiệm chứng ngộ, tiếng thét đó lạnh buốt càn khôn. Có người đã coi bài thơ này như là một tiêu biểu cho tinh thần và ý chí Đại Việt thế kỷ thứ XI, một tinh thần và ý chí đang vươn lên bầu trời xa thẳm để xây dựng một nước Đại Việt hùng cường. Đối với Phật giáo thì tiếng hú mà Không Lộ Thiền Sư nói tới trong bài thơ có thể được coi như một đóng góp của Thiền Tông Việt Nam trong các dạng tiếng hú Thiền của Phật giáo.

Hai câu thơ cuối này Không Lộ Thiền Sư viết lại dựa trên một chuyện truyền kỳ về một cao tăng khác. Một hôm Dược Sơn Duy Nghiễm Thiền Sư (751-834đi chơi trên núi, thấy đêm thanh trăng sáng bèn cười lên một tiếng, tiếng cười của ông vang xa ngoài trăm dặm. Bạn là Lý Cao làm một bài thơ tặng ông. “Ngũ đăng hội nguyên” có bài thơ của Lý Cao tặng Dược Sơn cao tăng với tự đề “Tặng Dược Sơn Cao Tăng Duy Nghiễm“. Bài thơ gồm 2 chi, nhưng hình như ở Việt Nam chỉ chi 2, trong đó có 2 câu thơ được Không Lộ Thiền Sư mượn ý, là được chú trọng đến. Nhưng chính chi 1 mới bao gồm thiền ý được tóm lượt ở câu 4 của chi 1 “Vân tại thanh tiêu thủy tại bình“.

Đáp Lý Thái Tông Tâm Nguyện Chi Vấn

Huệ Sinh Thiền Sư

Pháp bổn như vô pháp,
Phi hữu diệc phi không.
Nhược nhân tri thử pháp,
Chúng sinh dữ Phật đồng.

Tịch tịch Lăng Già nguyệt,
Không không độ hải chu
Tri không, không giác hữu,
Tam muội nhậm thông chu.

答李太宗心願之問

惠生禪師

法本如無法

非有亦非空

若人知此法

眾生與佛同

寂寂棱伽月

空空渡海舟

知空空覺有

三昧任通週

Dịch Thơ:

Trả Lời Lý Thái Tông Về Tâm Nguyện

Pháp gốc như không pháp,

Chẳng có cũng chẳng không.

Nếu người biết pháp ấy,

Chúng sanh cùng Phật đồng.

Trăng Lăng Già vắng lặng,

Thuyền Bát Nhã rỗng không.

Biết không, không giác có,

Chánh định mặc thong dong.

HT Thích Thanh Từ

Dịch nghĩa:

Trả Lời Lý Thái Tông Về Tâm Nguyện

Pháp căn bản vốn như không có pháp,
Chẳng phải là có, cũng chẳng phải là không có.
Nếu hiểu được cái nguyên lý ấy,
Thì chúng sinh cũng đồng với Phật.

Lặng lẽ như vầng trăng Lăng Già,
Thuyền Bát Nhã rỗng không.
Biết đúng cái không, cái không hoá ra có,
Nhập tam muội, sẽ mặc ý đi thông suốt.

Response to Ly Thai Tong on Wishes

Basic dharma is like no dharma

It does not exist nor does it exist

If one understands that dharma

He is the same as the Buddha

The moon of the Lankavatara is pure

The boat of Prajna is empty

If one knows emptiness, then emptiness does exist

Entering samadhi, one freely travels everywhere.

Hữu Không

Đạo Hạnh Thiền Sư

Tác hữu trần sa hữu
Vi không nhất thiết không
Hữu không như thủy nguyệt
Vật trước hữu không không.

道行禪師




Dịch Thơ: Có không
Nếu có mảy may cũng tất có
Nếu không tất cả sẽ là không
Có không như tựa trăng trong nước
Chớ bám có và chớ bám không.
Dịch Nghĩa: Có không
Nếu nói “có” thì từ hạt cát, hạt bụi đều có.
Cho là “không” thì hết thảy đều là không.
“Có” với “không” như ánh trăng dưới nước,
Đừng có bám hẳn vào cái “có”, và cũng đừng cho cái “không” là không.

Yes (Form) or No (Emptyness)

If we say YES, then a speck of dust exists

If we say NO, then eveything is NO (empty)

YES and NO are like the reflection of the moon in the water

Don’t say that it’s there, don’t say that it’s not there.

Vấn Kiều Trí Huyền*

Đạo Hạnh Thiền Sư

Cửu hỗn phàm trần vị thức câm
Bất tri hà xứ thị chân tâm
Nguyện thùy chỉ đích khai phương tiện
Liễu kiến như như đoạn khổ tầm.

道行禪師



便

Dịch Thơ: Hỏi Kiều Trí Huyền
Thế gian hỗn độn lẫn vàng thau
Chẳng biết chân tâm ở chốn nào
Phương cách cúi mong bày đích xác
Như như hiểu thấy khỏi tầm cầu.
Dịch Nghĩa:

Hỏi Kiều Trí Huyền

Phàm trần hỗn độn chưa biết vàng thiệt
Không biết tâm chân thật ở chỗ nào
Muốn được chỉ bày đích xác phương cách
Trông thấy và hiểu biết sự thật để chấm dứt khỗ tâm tìm kiếm.

Asking Meditation Master Tri Huyen

In this confusing world, I have yet known real gold

Do not know where the true mind reside

Hope you will show clearly the means

To see and understand the truth to end my painful search.

*Thiền Uyển Tập Anh viết “…Sư (Đạo Hạnh) dạo khắp tùng lâm, hỏi xin ấn chứng. Nghe Kiều Trí Huyền hóa đạo ở Thái bình, sư nhún mình đến tham yết, trình hỏi chân tâm bằng bài kệ trên. Trí Huyền đáp lại bằng bài kệ dưới đây.  Sư mù mịt không hiểu, mới đến hỏi Thiền Sư Sùng Phạm chùa Pháp Vân: “Thế nào là chân tâm?” Phạm hỏi lại: “Cái gì chẳng phải là chân tâm?” Sư tỉnh ngộ, nói: “Làm thế nào bảo đảm?” Phạm đáp” “Đói ăn khát uống”.

Đáp Từ Đạo Hạnh Chân Tâm Chi Vấn

Trí Huyền Thiền Sư

Ngọc lý bí thanh diễn diệu âm
Cá trung mãn mục lộ thiền tâm
Hà sa cảnh thị Bồ đề cảnh
Nghĩ hướng Bồ đề cách vạn tầm.

智玄禪師


滿

Dịch thơ:

Chân Tâm

Tiếng ngọc ẩn thưa lý nhiệm mầu
Ý thiền tỏ rõ tận tâm thâu
Bồ-đề cảnh vật vô song kể
Nhưng đến Bồ-đề quả có lâu.

Dịch Nghĩa:

Trả lời Từ Đạo Hạnh Hỏi Về Chân Tâm

Ngọc có chứa ẩn âm thanh huyền diệu

Trong đó mắt thấy rõ ý thiền

Vô số cảnh vật đều là cảnh Bồ đề

Còn nghĩ đến Bồ đề là còn cách xa vạn tầm (tầm=8 thước).

Response to Question Of True Mind

Jade contains mysterious sounds that produce wonderful echoes

Which clearly show the Zen mind.

The multitude of lands are all Bodhi Lands.

However, if one tries to find it, it would be ten thousands of miles away.

Thị Tịch

Đạo Hạnh Thiền Sư

Thu lai bất báo nhạn lai qui
Lãnh tiếu nhân gian tạm phát bi
Vị báo môn nhân lưu luyến chước
Cổ sư kỷ độ tác kim sư.

道行禪師




Dịch Thơ:
Nói Khi Sắp Viên Tịch
Thu sang đâu báo nhạn về
Nhạt cười nhân thế ê chề đắng cay
Thôi đừng lưu luyến bi ai
Thầy xưa hóa kiếp thầy nay bao lần.
Dịch Nghĩa:

Nói Khi Sắp Viên Tịch
Mùa thu trở lại, nhưng không báo nhạn sẽ cùng về

Đáng cười, người đời buồn bã bi thương

Thôi các đệ tử đừng lưu luyến khóc than

Thầy đã từng làm thầy những đời về trước, bây giờ mất đi rồi trở lại làm thầy nữa.

Farewell Advices to Disciples

Autumn does not announce the returm of wide geese

Shallow smiles for mankind to show sorrows

Disciples! Do not mourn

Your old teacher shall come back as your new teacher.

Lúc thiền sư Đạo Hạnh sắp mất, đồ đệ nhiều người khóc lóc thương tiếc. Ngài bảo họ đại ý rằng: “Người sống thác cũng như thời tiết thay đổi, mùa hè hết thì mùa thu về. Cái lúc mùa thu sắp tới, không bao giờ báo tin cho những con nhạn cùng theo. Ta đây cũng vậy, không thể đem được các ngươi cùng đi. Nhưng ta qua đời chỉ là việc chuyển đổi kiếp này sang kiếp khác, không có gì đáng thương xót.”

Thị Đệ Tử

Vạn Hạnh Thiền Sư

Thân như điện ảnh hữu hoàn vô
Vạn mộc xuân vinh thu hựu khô
Nhậm vận thịnh suy vô bố úy
Thịnh suy như lộ thảo đầu phô

Dich thơ:

Bảo Đệ Tử

Thân như bóng chớp có rồi không
Tươi thắm vào xuân thu não lòng
Mặc vận thịnh suy không sợ hãi
Như sương trên cỏ mọc bên đồng.

萬行禪師




Thân như chiếc bóng chiều tà

Mùa Xuân tươi tốt, thu qua rụng rời

Xá chi suy thịnh việc đời

Thịnh suy như hạt sương phơi đầu cành.

Dịch Nghĩa:

Bảo Đệ Tử
Thân của người đời, cũng như cái bóng chớp, có rồi lại biến thành không.
Các thứ cây cối, mùa xuân tươi, thu lại khô.
Vận của cõi đời dù có lúc thịnh, lúc suy, nhưng cũng đừng sợ.

Thịnh suy chỉ là những việc tạm thời, cũng như giọt sương đọng trên ngọn cỏ vậy.

Advice To Disciples

Our body is like lightning, it’s there then it’s gone

Like vegetation luxuriant in spring and dry in autumn

Have no fear contemplating Prosperity and Decline

They are momentary like drops of dew hanging on the grass tips.

Vô Tật Thị Chúng

Viên Chiếu Thiền Sư

Thân như tường bích dĩ đồi thì
Cử thế thông thông thục bất bi
Nhược đạt tâm không vô tướng sắc
Sắc không ẩn hiện nhậm thôi di.

圓照禪師

身如墻壁已頹時

舉世匆匆孰不悲

若達心空無色相

色空隱現任推移

.

Dịch Thơ:
Khi Không Có Bệnh Bảo Mọi Người
Thân như tường vách sắp tan hoang
Hấp tấp buồn phiền thở với than
Nhận thức tâm kia không sắc tướng
Sắc không dời đổi cớ chi màng
Dịch Nghĩa:

Khi Không Có Bệnh Bảo Mọi Người
Thân thể người ta như tường vách đến lúc đổ nát,
Người đời đều vội vã, ai mà chẳng buồn.
Nhưng nếu nhận thức được rằng cái tâm là không sắc
Tướng cũng là không, thì “sắc” với “không”, khi ẩn khi hiện, mặc nó đổi dời.

Advices When Not Sick

Our body is like a brick wall that in time will tumble

People are in a hurry, who does not worry

If one attains an empty mind without its myriad manifestations

Form and emptyness appear and disappear, let them change.

Cáo Tật Thị Chúng

Mãn Giác Thiền Sư*

Xuân khứ bách hoa lạc,
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhãn tiền quá (1)
Lão tòng đầu thượng lai
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai (2)

滿覺禪師





Dịch Thơ:

Có Bệnh Bảo Với Mọi Người

Xuân đi trăm cánh hoa tàn

Xuân về tươi thắm muôn ngàn sắc hoa

Sự đời tuần tự diễn ra

Trải bao năm tháng tóc đà bạc phơ

Xuân tàn đừng tưởng cành trơ

Đêm qua mai nở nhởn nhơ trước nhà.

Dịch Nghĩa:

Có Bệnh Bảo Với Mọi Người

Xuân đi trăm hoa rụng

Xuân đến trăm hoa nở

Trước mắt mọi việc lần lượt qua

Cái già đến trên đầu

Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết

Đêm qua, một cành mai nở trước sân.

Telling Everyone That One Is Sick

Spring goes, flowers fall

Spring comes, flowers blossom

Events come and go before our eyes

Old age comes on our head

Don’t believe all flowers have fallen when spring is gone

Last night in the court yard, an apricot branch has blossomed.

*Theo Thiền Uyển Tập Anh, Mãn Giác Thiền Sư (1052-1096), là một vị đại sư  rất được Lý Nhân Tông kính trọng.  Ông làm bài thơ trên khi cáo bệnh về quê lúc cuối đời.  Bài thơ nầy còn được biết dưới tên Nhất Chi Mai. 

(1) Câu 3 và 4 của bài thơ mượn ý từ bài  “Thủy Biên Ngẫu Đề”  của La Ẩn.

(2) Câu chót mượn ý từ bài “Tảo Mai” của Thiền Sư Tề Kỷ sống thời Vãn Đường khoảng một thế kỷ trước.

Ký Thanh Phong Am Tăng Đức Sơn

Trần Thái Tông*

Phong đả tùng quan nguyệt chiếu đình

Tâm kỳ phong cảnh cộng thê thanh

Cá trung tư vị vô nhân thức

Phó dữ sơn tăng lạc đáo minh

*Tên Trần Cảnh (1218-1277)

寄清風庵僧德山

陳太宗

風打松關月照亭
心期風景共凄清
個中滋味無人識
付與山僧樂到明

Dịch thơ:

Gửi Nhà Sư Đức Sơn Am Thanh Phong

Gió thổi qua sân trăng sáng ngời

Tâm cùng phong cảnh tịnh nơi nơi

Bao nhiêu thú vị không người biết

Để sư an lạc đến hừng trời.

Dịch nghĩa:

Gởi Nhà Sư Đức Sơn Ở Am Thanh Phong

Gió đập vào cổng thông, trăng chiếu sáng trên sân

Tâm hẹn ước phong cảnh cùng trong sáng thanh tịnh

Trong đó có bao nhiêu thú vị riêng tư không người biết

Để cho nhà nhà sư trong núi đuợc an lạc đến trời sáng.

To The Monk Duc Son At Thanh Phong Temple

The wind beats at the pine gate, the moon shines on the yard

My heart is one with the landscape, quiet clear and cold

In which there are many private blessings, yet nobody knows

Leaving the monk in the mountain to enjoy his bliss until dawn.

Ngẫu Tác

Tuệ Trung Thượng Sỹ*

Đường trung đoan tọa tịch vô nghiên (ngôn)

Nhàn khán Côn Luân nhất lũ yên

Tự thị quyện thời tâm tự tức

Bất quan nhiếp niệm bất quan thiền.

*Tên Trần Tung (1230-1291)

偶作

慧中上士

堂中端座寂無言
閑看崑崙一縷煙
自是倦時心自息
不關攝念不關禪

Dịch thơ:

Chợt Hứng Làm Thơ

Ngay ngắn giửa nhà, ngồi lặng yên

Nhàn nhìn khói núi bốc trên triền

Khi thân mỏi mệt, tâm tự nghỉ

Chẳng niệm nam mô, chẳng nhập thiền.

Dịch nghĩa:

Chợt Hứng Làm Thơ

Ngồi ngay ngắn giữa nhà, yên lặng không nói năng

Nhàn nhã ngắm làn khói bay trên núi Côn Luân

Khi nào thấy mệt thi tâm tự nghỉ ngơi

Chẳng cần niệm cũng chẳng phải thiền.

Sudden Inspiration to Write a Poem

Sitting straight and quietly in the middle of the room

Leisurely watching the smoke rising on Con Luan Mountain

When the body is tired, the mind automatically stops activities.

There is no need to recite the Buddha’s name, no need to meditate.

Độc Đại Tuệ Ngữ Lục Hữu Cảm

Trần Thánh Tông*

Đả ngoã toàn qui tam thập niên

Kỷ hồi hãn xuất vị tham thiền

Nhất triêu thức phá nương sinh diện

Tỵ khổng nguyên lai một bán biên

Nhãn tiền vô sắc nhĩ vô thanh

Nhất phiến tâm đầu tự đả thành

Thanh sắc bất can thần thiệt ngoại

Nhậm tha bác báo dữ đô dinh.

*Tên Trần Hoàng(1240 – 1290)

讀大慧語有感

陳聖宗

打瓦鑽龜三十年
幾回汗出為參禪
一朝識破娘生面
鼻孔元來沒半邊

眼前無色耳無聲
一片心頭自打成
聲色不干唇舌外
任他剝報與都丁

Dịch thơ:

Cảm Xúc Khi Đọc Đại Tuệ Ngữ Lục

Tu hành kham khổ ba mươi năm

Nhập định thiền na áo ướt dầm

Một sớm bổng nhiên nhìn thấy mẹ

Mất đi một nửa phần không tâm.

Trước mắt sắc không tai không thanh

Âm thanh màu sắc do tâm thành

Tuyệt nhiên thanh sắc không can dự

Mặc chúng phô bày cái sắc danh.

Dịch nghĩa

Cảm Xúc Khi Đọc Đại Tuệ Ngữ Lục

Ba mươi năm dùi rùa đập ngói (1)

Mấy lần toát mồ hôi vì tham cứu đạo Thiền

Một sớm bỗng thấy hết được khuôn mặt của mẹ (2)

Thì ra khuôn mặt ấy chỉ có một nửa.

Trước mắt không có màu sắc, bên tai không có âm thanh(3)

Cái tâm của mình tự cho là có đấy thôi

Thanh và sắc không can dự tới, ở ngoài môi và lưỡi

Mặc cho chúng “bác” hay “báo”, “đô” hay “dinh.”

Emotion When Reading “The Great Wisdom Record”

For thirty years, I drilled the turtle shells and broke tiles (1) to practice the Way

Many times I felt into a cold sweat while entering samadhi

One morning I suddenly saw the mother’s original face (2)

It turns out that the other half of the truth has been lost in my mind.

Before the eyes there is no form, by the ears there is no sound (3)

Forms and sounds are only made by the mind

They have nothing to do beyond the lip and tongue

Pay no attention even if they call out and show them to you.

  1. To practice the Path, one does easy tasks like breaking tiles and difficult tasks like drill turtle shells.
  2. Truth, like every thing else, has 2 faces: positive and negative. One often differentiates and see only the face one likes or dislikes.
  3. These four lines point to the Buddhist doctine of emptyness, which is based on the natural law of interdependence origination. All dharmas: things, living beings, processes…are created by favorable conditions coming together. These conditions continually change and deteriorate. So things are impermanent and, without a nature of their own, have no independent existence and are ultimately empty.

This practice, seeing the mind as impermanent, as an endless series of feelings and sentiations one after another, and seeing all things being interdependent, will lead to the ultimate awareness that there is no self, no permanent identily, only emptiness or buddha nature common to all.

Cư Trần Lạc Đạo

Trần Nhân Tông*

Cư trần lạc đạo thả tuỳ duyên

Cơ tắc xan hề khốn tắc miên

Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch

Đối cảnh vô tâm mạc vấn thiền.

*Tên Trần Khâm (1258 – 1308)

居塵樂道

陳仁宗

居塵樂道且隨緣
饑則飧兮困則眠
家中有宝休尋覓
對鏡無心莫問禪

Dịch thơ:

Sống Đời Vui Đạo

Sống đời vui đạo hãy tùy duyên

Khát uống đói ăn mệt ngủ liền

Châu báu đầy nhà không cần kiếm

Yên tâm trước cảnh hỏi chi thiền.

Dịch nghĩa:

Sống Đời Vui Đạo

Sống giữa trên đời, hãy tuỳ duyên mà vui với đạo

Đói thì ăn, mệt thì ngủ

Trong nhà sẵn sẳn đầy châu báu, không phải tìm đâu khác

Trước cảnh giới mà không để tâm, thì cần chi hỏi về thiền.

Live in the World and Practice with Joy

Living in the world and practicing the Path with joy, accord with conditions

Eat when hungry, sleep when tired

You already possess precious jewels, you do not have to look for it elsewhere

Facing the world with a mind that is empty, what use is meditation?

Nhập Tục Luyến Thanh Sơn

Pháp Loa Thiền Sư

Sơ cấu cùng thu thủy

Sàm nham lạc chiếu trung

Ngang đầu khan bất tận

Lai lộ hựu trùng trùng

*(1284 – 1330)

入俗戀青山

法螺禪師

疏瘦窮秋水
巉礹落照中
昂頭看不盡
來路又重重

Dịch thơ:

Vào Cõi Tục Nhớ Núi Xanh

Nước thu in hình đá

Núi bỏng dưới ác tà

Ngẩng đầu nhìn vô tận

Con đường vời vợi xa.

Dịch nghĩa:

Vào Cõi Tục Nhớ Núi Xanh

Đá khô cằn in bóng xuống đáy nước mùa thu

Núi hiểm hóc bơ vơ dưới ánh sáng mặt trời

Ngẩng đầu lên nhìn bất tận

Con đường đi tới lại càng xa vời vợi.

Entering the World Longing for Green Mountain

The bare rocks mirror in the autumn water

The broken peaks bake in the sunlight

Looking up, there is nothing to stop the view

And the road ahead appears endless.

Diên Hựu Tự

Huyền Quang Thiền Sư

Thượng phương thu dạ nhất chung lan

Nguyệt sắc như ba phong thụ đan

Si vẫn đảo miên phương kính lãnh

Tháp quang song trĩ ngọc tiêm hàn

Vạn duyên bất nhiễu thành già tục

Bán điểm vô ưu nhãn phóng khoan

Tham thấu thị phi bình đẳng tướng

Ma cung Phật quốc hảo sinh quan.

*(1254 – 1334)

延祐寺

玄光禪師

上方秋夜一鐘闌
月色如波楓樹丹
鴟吻倒眠方鏡冷
塔光雙峙玉尖寒
萬緣不擾城遮俗
半點無憂眼放寬
參透是非平等相
魔宮佛國好生觀

Dịch thơ:

Chùa Diên Hựu

Đêm thu văng vẳng chuông chùa

Sóng trăng phong đỏ phân bua nỗi niềm

Cú rồng đáy nước ngủ im

Tháp song song lạnh trơ tìm tâm cang

Muôn duyên che chở thế gian

Không phiền chuyện nhỏ tâm an rộng nhìn

Bình đẳng vạn pháp trọng khinh

Cung ma đất Phật bóng hình như nhau.

Dịch nghĩa

Chùa Diên Hựu (1)

Đêm thu, tiếng chuông văng vẳng từ phương trên chùa

Ánh trăng như sóng bao quanh cây phong lá đỏ

Cú mèo (2) nằm ngủ ngược dưới mặt hồ như tấm gương vuông lạnh giá

Hai ngọn tháp sáng song song trơ trọi như hai ngón tay ngọc lạnh buốt

Muôn vạn nhân duyên không quấy rối là bức thành che chở thế tục

Không lo lắng dù nửa điểm nhỏ nên tầm mắt mở rộng

Hiểu thấu tướng bình đẳng của vạn pháp thì phải trái đều như nhau (3)

Thì xem cung ma cũng giống như đất Phật.

Dien Huu Pagoda (1)

In the autumn night, the temple bell is calling

The moonlight comes down like waves covering the red maple leaves

The owl (2) is sound asleep upside down in the chilly pond water, which looks like a square mirror

The two bright towers stand parallel unadorned like two icy jade fingers

Thousands of unentangled causes and conditions protect the desire world

Having no worries about minor points , one’s vision is widened

Understanding the equality of all dharmas, there is no right and wrong (3)

The ghost palace is the same as the Buddha land.

(1) Chùa Diên Hựu là Chùa Một Cột, được vua Lý Thái Tông cho dựng năm Kỷ Dậu (1049), nay vẫn còn ở Hà Nội sau nhiều lần trùng tu.

(2) “Si vẫn” là hình những con chim cú hoặc rồng được khắc hoặc đắp nổi lên cột kèo các đình chùa.

(3) Bình đẳng tướng – Tất cả pháp tướng: đời/đạo, vọng/chân, có/không, sanh/diệt, tội/phước, thiện/ác, chánh/tà, ma/Phật, … đều phát sanh từ Chân Như, là biểu hiện của Chân Như, nên được coi là bình đẳng như hai mặt của một đồng tiền.

Tặng An Lãng Tự Phổ Minh Thiền Sư

Trần Thì Kiến

Ẩn bất lâm tuyền chân đại ẩn

Tu ư gia tự tức chân tu

Thử nhật tham thiền như mộng giác

Hưu tương vãng sự quái Trào Chu.

贈安朗寺普明禪師

陳時見

隱不林泉真大隱
修於家寺即真修
此日參禪如夢覺
休將往事怪潮州

Dịch thơ:

Đề Tặng Thiền Sư Phổ Minh Chùa An Lãng

Không ở suối rừng tức ẩn thân

Tại gia hành đạo mới tu chân

Tham thiền thức tỉnh hôm nay ngộ

Thứ sử Triều Châu nhận Phật ân.

Dịch nghĩa:

Đề Tặng Thiền Sư Phổ Minh Chùa An Lãng

Ẩn cư mà không ở nơi rừng sâu suối nguồn mới là ẩn thân

Tu hành ngay tại chùa trong nhà mới là chân tu

Hôm nay được tham vấn Thiền như vừa tỉnh mộng

Không đem chuyện cũ mà trách Thứ sử Triều Châu. (1)

Dedicated To Chan Master Pho Minh of An Lang Temple

To seek refuge not in deep forest and source stream is a Great Refuge

To practice the Path in the home temple is the True Practice

Awaken from deep samadhi today is like wake up from a dream

Do not use an old story blaming the prefect of Trieu Chau.(1)

(1) Hàn Dũ, thi sỉ đời Đường, vì can vua Đuờng Hiến Tông trong việc cung nghênh xá lợi Phật thoát bị tử hình, nhưng bị giáng chức làm Thứ Sử Triều Châu (Trào Chu) tỉnh Quảng Đông. Khi về già, Hàn Dũ trở về đạo Phật.

Dục Thúy Sơn

Trương Hán Siêu

Sơn sắc thượng y y

Du nhân bất hồ quy?

Trung lưu quang tháp ảnh

Thượng giới khải nham phi

Phù thế như kim biệt

Nhàn danh ngộ tạc phi

Ngũ Hồ thiên địa khoát

Hảo phóng cựu ngư ky.

浴翠山

張漢超

山色尚依依
遊人胡不歸
中流光塔影
上界塏岩扉
浮世如今別
閒名悟昨非
五湖天地闊
好訪舊漁磯

Dịch thơ:

Núi Dục Thúy

Màu núi y như chẳng đổi thay

Người đi cớ sự chưa về đây

Giửa dòng ánh sáng lung linh tháp

Cổng đá trời cao đã mở bày.

Trần thế nổi trôi nay khác biệt

Danh hờ biết rõ không gì hay

Bao la trời đất Ngũ Hồ rộng

Tảng đá ngồi câu khó được ngay.

Dịch nghĩa:

Núi Dục Thúy

Màu núi gần y như cũ không thay đổi

Người đi chơi sao chưa thấy về?

Giửa dòng ánh sáng có bóng của tháp

Người trên mở cổng đá nham

Thế gian chìm nỗi khác biệt như ngày nay

Mới biết cái danh nhàn chẳng có gì hay ho

Vùng Ngũ Hồ trời đất rộng bao la

Tìm tảng đá cũ ngồi câu cá.

Duc Thuy Mountain

The color of the mountain appears unchanged

Why has the traveller not returned?

A tower stands in the stream of light

Haven has opened the stone gate

The saha world has changed so much to the presen

The idle fame has no meaning

The Five Lakes area is open huge space

Find the old stone above the water to sit and fish.

Đề Gia Lâm Tự

Trần Quang Triều

Tâm khôi oa giác mộng

Bộ lý đáo Thiền đường

Xuân vãn hoa dung bạc

Lâm u thiền vận trường

Vũ thu thiên nhất bích

Trì tịnh nguyệt phân lương

Khách khứ tăng vô ngữ

Tùng hoa mãn địa hương.

題嘉林寺

陳光朝

心灰蝸角夢
步履到禪堂
春晚花容薄
林幽蟬韻長
雨收天一碧
池凈月分涼
客去僧無語
松花滿地香

Dịch thơ:

Viết Ở Chùa Gia Lâm

Đã nguội, lòng lợi danh

Rão bước đến thiền thành

Xuân tàn, hoa mong mảnh

Ve sầu thấu rừng xanh

Mưa tạnh, trời biên biếc

Ao trong, trăng hanh hanh

Khách về, sư chẳng nói

Đất ngát hương thông lành.

Dịch nghĩa:

Viết Ở Chùa Gia Lâm

Lòng nguội lạnh với giấc mơ danh lợi nhỏ bé

Đi tản bộ đến thiền đường

Cuối xuân, dáng hoa mỏng mảnh

Rừng âm u, tiếng ve sầu dai dẳng

Mưa tạnh, trời một màu xanh biếc

Ao trong, trăng lạnh lẽo bị chia đôi

Khách ra về, sư chẳng nói tiếng nào

Đất thơm ngào ngạt mùi hoa tùng.

Written at Gia Lam Temple

My heart was cold to the small dream of fame

I walked to the meditation hall

Late spring, flowers were fragile

The forest was dark and deep, the cicada chant tedious

The pond was clear and the cold moon split into two

The rain stopped and the sky was one deep blue

The visitor left and the monk had no words

The ground was saturated with pine flower flagrance.

Túc Hoa Âm Tự

Nguyễn Trung Ngạn

Ngẫu bạng chiêu đề túc,

Tăng lưu bán tháp phân.

Thạch tuyền triêu cấp thủy,

Chỉ trướng dạ miên vân.

Tùng tử lâm song trụy,

Viên thanh cách ngạn văn.

Chúc ngư sao mộng tỉnh,

Hoa vũ lạc tân phân.

宿花陰寺

阮忠彥

偶徬招提宿
僧留半榻分
石泉朝汲水
紙帳夜眠雲
松子臨窗墜
猿聲隔岸聞
粥魚敲夢醒
花雨落繽紛

Dịch thơ:

Nghỉ Đêm Ở Chùa Hoa Âm

Ngẫu nhiên ngủ lại chùa Hoa Âm

Sư cụ nhường cho nữa chỗ nằm

Mai sớm, nước đem từ suối đá

Mây đêm, trướng giấy ẩn mùi trầm

Trái thông rụng rớt ngoài song cửa

Vượn hú từng hồi thấu cõi âm

Tiếng mõ canh khuya làm tỉnh mộng

Mưa rơi rực rỡ tợ hoa tâm.

Dịch nghĩa:

Nghỉ Đêm Ở Chùa Hoa Âm

Ngẫu nhiên ngủ đêm trong ngôi chùa

Sư giữ lại và nhường cho nửa giường

Sáng sớm đi lấy nước ở suối đá

Ban đêm ngủ với mây trong trướng (màn) giấy

Quả thông rơi bên ngoài cửa sổ

Tiếng vượn kêu từ bờ bên kia

Tiếng mõ như rụt rè làm tỉnh mộng

Mưa như hoa rơi rực rỡ tưng bừng.

Spending the Night at Hoa Am Temple

Unexpectedly, I spent the night at a temple

The monk offered and shared half of his bed

In the morning I carried water from the rock stream

At night I slept in the cloud behind paper scrolls

Pine cones fell by the window

Gibbons called from the other side of the stream

The sound of the wooden fish woke me from my dream

The rain like flowers fell noisily and colorfully.

Sơn Trung Khiển Hứng

Trần Nguyên Đán

Thập niên chính tỉnh phụ thu đăng

Tùng hạ hành ngâm ỷ sấu đằng

Tùy mã vọng trần vô tục khách

Khấu môn vấn tự hữu thi tăng

Thoái nhàn Lục Dã tri hà cập?

Tán cấp Thanh miêu tạ bất năng

Toạ đãi công thành danh toại hậu

Nhất khâu lão cốt dĩ lăng tằng.

山中遣興

陳元旦

十年政省負秋燈
松下行吟倚瘦藤
隨馬望塵無俗客
叩門問字有詩僧
退閒綠野知何及
散給青苗謝不能
坐待功成名遂後
一丘老骨已崚嶒

Dịch thơ:

Trong Núi Cảm Hứng

Việc nước mười năm bỏ việc nhà

Dưới thông chống gậy vịnh ngân nga

Khách thưa theo ngựa ngắm nhìn bụi

Gõ cửa hỏi thơ sư cụ già

Lục Dã thanh nhàn sao sánh kịp

Xin từ chẳng nhận chút gần xa

Ngồi đợi công thành danh toại đến

Nắm xương tàn tạ đã ra ma.

Dịch nghĩa:

Trong Núi Cảm Hứng

Mười năm lo chính sự, quên chăm xóc cây đèn mùa thu (tuổi già)

Dưới rạng thông, chống gậy khẳng khiêu vừa đi vừa ngâm thơ

Không có khách thăm thì theo sau ngựa xem bụi trần

Có vị sư biết thơ thì gõ cửa hỏi chữ

Lui về Lục Dã sống an nhàn chớ biết làm sao theo kịp

Xin từ chẳng tiền theo phép Thanh Miêu (không muốn vào quan trường).

Ngồi đợi sau này công thành danh toại, công danh thành tựu thỏa thích

Thì nắm xương già đã thành mồ cao chót vót.

Inspiration in the Mountain

I spent ten years in government affairs and neglected my old age

Under the pine trees, I leaned on a slender stick to walk and recite poetry

No guest, I followed the horse and watched dust settle

If there is an educated monk, I knocked at his door and asked about literature

Back to Luc Da to live leisurely, how could I catch up?

I declined the money share as allowed by the administrative rule

Sitting back to wait for later success and fulfillment

My old bones would have been a tall heap of dust.

 

 

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s