Phạm hy Sơn – Những Điểm Đặc Biệt của Tục Ngữ Ca Dao

­­­­­­­­

                  Giống như những dân tộc khác, chúng ta có hai thứ văn chương: Truyền miệng hay văn chương bình dân và viết, hay văn chương bác học . So với văn chương bác học, văn chương bình dân, tức tục ngữ ca dao, có những điểm đặc biệt sau đây :

-Trước hết, kho tàng tục ngữ ca dao được sáng tác bởi những người  không biết chữ hay ít học . Điều này là tất nhiên vì tục ngữ ca dao ra đời trước chữ viết rất xa, từ lúc con người biết nói cách nay cả 100 ngàn năm trong khi chữ viết có cách nay khoảng 3.500 năm, như chữ Nho có vào thời nhà Thương, khoảng 1.500 năm trướcTây Lịch (TTL) .  Ở Việt Nam mãi thời nhà Trần cách nay  800 năm mới có chữ Nôm, nhưng phải là những nhà Nho thông thạo chữ Hán mới có thể đọc và viết được chữ Nôm .  Do đó, tục ngữ ca dao là văn chương truyền từ miệng từ người này qua người khác, từ thế hệ này qua thế hệ khác .

-Thứ hai, không ai biết tác giả của tục ngữ ca dao là ai, được sáng tác trong thời gian nào .  Khi một sự thật hiển nhiên, ai cũng thấy, cũng nghĩ như thế được vô tình nói lên rất đúng, gọn gàng, chính xác thì từ người này đến người kia nghe một lần là nhớ rồi cứ thế mà nói, hát cho nhau nghe, đến nỗi người nói, người hát đầu tiên cũng không để ý, không biết mình là tác giả  :

-Dai như chão,

-Dữ như cọp,

-Con dại cái mang,

-Trâu chậm uống nước đục . . .   .

-Dưa La, cà Láng, nem Báng, tương Bần,

Nước mắm Vạn Vân, cá rô đần Sét .

-Ai ơi chớ bỏ ruộng hoang,

Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu . . .   .

-Thứ ba vì không được viết ra giấy trắng mực đen như văn chương bác học nên có nhiều bản khác nhau tùy theo địa phương hay tùy thuộc vào trí nhớ của người nói :

-Nát như tương đâm

Bản khác :    Nát như tương Bần .

-Ném đất giấu tay,

Bản khác :    Ném đá giấu tay .

-Ếch ngồi đáy giếng coi trời bằng vung,

Bản khác :    Ếch ngồi đáy giếng coi trời bao lăm .

-Làm trai cho đáng nên trai,

Đánh đông đông tĩnh, đánh đoài đoài tan .

Bản khác :    Làm trai cho đáng nên trai,

Xuống đông đông tĩnh, lên đoài đoài tan .

Tuy có những bản khác nhau nhưng ý chính của câu tục ngữ, của bài ca dao không thay đổi .

-Thứ tư tục ngữ ca dao Việt Nam xuất phát từ giới bình dân nên ít chịu ảnh hưởng của tư tưởng cũng như thơ ca của người Tàu, đặc biệt là về luật thơ .  Các thể thơ Cổ Phong, Ngũ Ngôn hay Thất Ngôn (Đường Luật) hầu như không có trong ca dao của chúng ta, trừ một vài bài đố làm theo thể Tứ Tuyệt trong khi trong văn chương bác học, những nhà Nho ngày xưa như Nguyễn Biểu, Vua Lê thánh Tôn, Hồ xuân Hương, Bà Huyện Thanh Quan, Cao bá Quát, Trần tế Xương,  . . . làm thơ văn bằng chữ Nôm nhưng hầu hết theo các thể thơ của Tàu (Ngũ ngôn, Thất ngôn, Cổ Phong . . . ) .

-Thứ sáu về niêm luật, thể Sáu Tám (Lục Bát) được dùng nhiều nhất .  Sau đó mới đến thể Nói Lối, thể Bảy Bảy Sáu Tám (Song Thất Lục Bát) .  Trong những thể này có những bài, những câu ca dao tuy vần điệu theo một trong những thể trên nhưng số chữ không giới hạn và vần cũng không theo một trật tự nào mà những nhà nghiên cứu văn học gọi là “biến thể” :

-Người có chí ắt phải nên,

Nhà có nền ắt phải vững .

-Người khôn chóng già,

Người dại luẩn quản vào ra tối ngày .

-Con rắn không chân chạy năm rừng bảy rú,

Con gà không vú nuôi chín mười con .

Phải chi nhan sắc em còn,

Anh lăn vô đó chịu lòn cũng ưng .

 

-Quế càng già càng tốt,

Mía càng đốt càng ngon.

Anh thương em đặng nghĩa vuông tròn,

Mấy sông cũng lội, mấy hòn cũng leo .

Có thể nói nguyên tắc của văn chương bình dân là vần điệu chứ không phải là thể luật .  Người ta chú trọng (nói, hát) sao cho có vần, có điệu, êm tai :

-Nhất sĩ nhì nông, hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ .

-Ăn hơn, hờn thiệt, đánh biệt cất đi, làm chi thì làm .

-Ăn nhiều, ăn ít, ăn bằng quả quýt cho nó cam lòng .

-Níu náu mồng chín, đụn địn mồng mười, sợ chị em cười, ở đến ngày mười

một .

Vì chỉ cần vần điệu nên có những bài ca dao chỉ dùng để nói hay hát trong lúc rảnh rỗi, vui chơi chứ không có một ý nghĩa nào cả :

-Ông lão hóc, con nít khóc, trẻ con học, cối xay thóc .

-Đầu quạ quá giang,

Sang sông về đò,

Cò nhảy gãy cây,

Mây leo bèo trôi,

Ổi xanh hành hóc,

Róc vỏ đỏ lòng,

Tôm cong đít vịt,

Sang cành nẻ,

Bẻ cành xanh,

Vét bàn thiên hạ .

-Thứ bảy đôi khi thô lậu :

-Tam tự kinh là rình cơm nguội .

-Xưa kia có thế này đâu,

Bởi vì sợ vợ nên râu quặp vào .

-Đi đâu mà chẳng lấy chồng,

Người ta lấy hết , chổng mông mà gào .

-Của chua ai thấy chả thèm,

Em cho chị mượn chồng em vài ngày.

Chồng em đâu phải trâu cày,

Mà cho chị mượn cả ngày lẫn đêm .

-Thứ tám có khi dùng chữ thừa :

-Vợ đàn bà, nhà hướng nam .

-Ai về em gửi bức tranh,

Tô con chim sáo đậu nhành lan chi . (Chi: nhánh,nhành)

-Một mình đứng giữa trung ương,

Bên tình bên nghĩa biết thương bên nào ? (Trung ương: giữa)

-Gió đẩy, gió đưa cho vừa lòng bạn,

Khúc sông giang hà chỗ cạn, chỗ sâu . ( Giang, hà cũng có nghĩa là sông)

Dùng chữ không đúng :

-Lên non ẩn sĩ qui điền,

Kiếm nơi cha thảo, mẹ hiền gửi thân .­­­­­­

-Dập dình tiếng tĩnh, tiếng tiu,

Tiếng ngư trong núi, tiếng tiều ngoài sông .

(Ngư: người đánh cá, tiều : người hái củi -người đánh cá phải ở ngoài sông và ngược lại .)

Ý của các câu đôi khi không có liên hệ với nhau :

-Mẹ già ở chốn lều tranh,

Sớm thăm, tối viếng cho đành lòng em .

Lòng son, dạ sắt càng thêm,

Lòng đà trăng gió ai tìm thấy ai .

Những khuyết điểm trên tất nhiên phải có vì những tác gỉa bình dân của ca dao không thành thạo chữ nghĩa như những nhà văn, nhà thơ (được học hành đầy đủ về chữ nghĩa và cách làm thơ) .

( Trích trong Khảo Sơ về Tục Ngữ Ca Dao)

 

Lời Cáo Lỗi : Trong bài Nguồn Gốc củaTục Ngữ Ca Dao đăng kỳ trước, phần ghi chú chúng tôi ghi bài thơ liên hệ của thi sĩ Bàng bá Lân với đầu đề là “Trăng Quê” thay vì phải để là “ Tiếng Hát Trong Trăng “ .  Bài thơ ấy in lần đầu trong tập thơ Tiếng Thông Reo  với đầu đề “Tiếng Hát Trong Trăng”, khi được in lần thứ hai trong tập Thơ Tình Bàng Bá Lân được đổi lại là “ Trăng Quê “ . Chân thành cáo lỗi cùng bạn đọc .

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s