Trần Minh Thương – Tản Mạn Về Những Yếu Tố Tình Dục Trong Văn Học Việt Nam (Phần II)

sex-trong-van-hoc2.2. Trong văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XX  – 1945

2.2.1 Vài nét về nền văn học được hiện đại hóa

Văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945 đã bước vào thời kỳ hiện hoá, thoát khỏi hệ thống thi pháp của văn học trung đại.

Thế nào là hiện đại hoá? Xem ra không dễ để trả lời, bởi nó gồm nhiều yếu tố.

Về quan niệm thẩm mỹ, nhà văn xem cái đẹp mang những nét chân thật đời thường. Không còn nhiều bóng dáng của nghệ thuật ước lệ có sẵn như trước đây.

Văn học hiện đại xem con người với tất cả những vẻ đẹp trần thế vốn có. Không chỉ dùng “tâm chí đạo” để phản ánh mà con người trong văn học thời kỳ là con người cá nhân, ý thức về cái tôi, cái bản ngã của chính mình.

Trong những cách thức thể hiện cái tôi ấy có phương diện miêu tả vẻ đẹp của hình thể (những bộ phận liên quan đến tính dục), và những hành động ái ân, những cảnh hãm hiếp được thể hiện bằng những ngôn ngữ đời thường, tả thực. Chúng tôi, xin điểm qua một số tác phẩm như vậy!

2.2.2. Những tiểu thuyết trước và trong Tự lực văn đoàn

Có lẽ nhà văn tả cảnh thật sự dục tính đầu tiên của văn chương ViệtNam là Lê Hoằng Mưu, với tác phẩm Người bán ngọc (xuất bản 1931). Chuyện người bán ngọc tên Tô Thương Hậu giả phụ nữ bán ngọc để gần gũi và trở thành tình nhân của Hồ phu nhân:

Vén mùng rồi vừa gạt chưn để lên giường, xẩy thấy một toà thiên nhiên, lịch sự như tiên giáng thế, làm cho người  bán ngọc mảng mê nhan sắc trố mắt đứng nhìn, quên bổn phận mình, mưu sự tệ tình, bất cẩn …. Thấy Hồ phu nhân mê mẩn giấc nồng sổ đầu, nằm bỏ tóc, xấp xả khó gìn giữ cho đặng. Bèn sẽ lấy mền đắp bụng cho Hồ phu nhân; rồi lại muốn đưa tay rờ rẫm vuốt ve cho thoả. Không dè, mới thò tay vừa tới bụng sợ phập phồng nó làm cho tấc dạ bồi hồi, tay rung lập cập. Người bán ngọc không dám rờ! Lật đật thục tay vào rồi xây mặt ngó quanh quẩn bên mình ….. Vuốt qua vuốt lại, rờ xuống rờ lên đôi ba phen mà Hồ phu nhân mê mẩn không hay, người bán ngọc thấy vậy mới dễ ngươi, ái tình lại dồi lòng tà dục … muốn kề má hôn cho phỉ dạ. Có một điều là rờ rẩm vuốt ve thì không sao, chớ hễ muốn kề má xuống hun, thì lại hườn cựu lệ, trống ngực đánh rầm rầm, chưn tay run lẩy bẩy … đổ mồ hôi ướt đẫm như người bị cảm mạo phong sương … dục thúc quá dằn lòng không đặng, người bán ngọc bèn gượng đưa tay ra rờ cái ngọc cốt phi phàm … Rờ tới đâu chết điếng tới đó …

Đến tiểu thuyết, truyện ngắn của Tự lực văn đoàn, Nhất Linh miêu tả dục tính trong truyện ngắn Tháng ngày qua một cách loáng thoáng với chi tiết nhân vật Giao trọ học nhà bạn đã dám ho he tòm tèm để ý bà boss của anh bạn… “bốn mắt gặp nhau, … cặp môi nàng mấp máy, dưới tấm áo mỏng, ngực nàng phập phồng, hai con mắt nhìn chàng có vẻ lẳng lơ, nồng nàn như đắm tình ” ….

Các tác giả lãng mạn thời ấy kể chuyện tình yêu lãng mạn đấy nhưng ít ai đi vào chi tiết làm tình hay tả chân thân thể người nam hay nữ. Ngay cả người được coi là “mạnh tay” như Lê Xuyên với những tác phẩm như Chú Tư Cầu hay Rặng trâm bầu... thì nhân vật nam nhiều khi mất cả … tuần mới cởi xong cái nút áo của người yêu.

2.2.3. Trong văn học hiện thực

Nhà văn gây ra nhiều cuộc tranh luận về vấn đề “dâm hay không dâm” bậc nhất thời kỳ này chính là Vũ Trọng Phụng. Chúng tôi không bàn sâu về vấn này, chỉ xin điểm lại vài chi tiết trong một số tác phẩm tiểu biểu có miêu tả yếu tố tình dục của ông.

Vũ Trọng Phụng thường thể hiện bản năng tính dục như một “căn tính” chung của loài người, bất kể họ ở tầng lớp nào, giai cấp nào. Xin nêu một số dẫn chứng:

– Dục tình cũng lại mạnh hơn ái tình. Vả lại bao nhiêu cuộc ái ân của người đời lại không bắt đầu chỉ vì dục tình? (Giông tố)

– Nói đến ái tình lý tưởng mà không đếm xỉa đến cái dâm, đó chỉ là việc của hạng mộng mơ ảo huyền (Làm đĩ), …

Nhân vật Thị Mịch – một cô gái quê ngây thơ, trong trắng, sau khi “biết mùi đời” trong chiếc xe hòm thỉnh thoảng lại nhớ lại cảm giác khoái lạc như một kẻ đói ăn khát uống: Cái lúc ấy thật là gớm ghiếc, thật là bẩn thỉu, thật là đau đớn, nhưng trong đau đớn không phải là không có thứ khoái lạc trong xác thịt làm cho đỡ thấy đau, …Mịch đã “tự thoả mãn” bản năng bằng cách mơ mộng đến những người lạ mặt, những người qua đường, … Cảm giác “háu đói” ở Phó Đoan (Số đỏ) còn rõ rệt hơn: Từ khi bị hiếp, những cái cảm giác tê mê hiếm có rất khó tả, rất kỳ quái, cứ theo mãi bà như bóng theo người, lâu dần, việc ấy thành một sự ám ảnh.

Trong Giông tố, ngoài hành động cưỡng hiếp Thị Mịch “trong xe hơi”, mà Nghị Hách đã tự kể:

– Bảo hiếp dâm thì thật là vu oan. Thưa ngài, lúc ấy xe hơi của chúng tôi liệt máy, phải chữa trong hai ba tiếng đồng hồ. Giữa lúc tôi buồn, thình lình con bé ấy dẫn xác đến. Ngài cũng thừa biết cho là dẫu người tai to mặt nhớn đến thế nào đi nữa, thì cũng phải có lúc giăng gió một chút, cái ấy là trời sinh ra. Tôi hỏi con bé, nó đã bằng lòng… nó cũng như là một đứa giang hồ, mà cái việc xằng bậy của tôi thì cũng chỉ là của một người không hoàn toàn đứng đắn mà đi chơi bậy đêm mà thôi.

Vũ Trọng Phụng còn miêu tả những hành động tình dục của Long với Thị Mịch, sự loạn luân của Tuyết với Long, …

Trong Số đỏ ngoài sự dâm đãng của Phó Đoan mà chúng tôi đã dân, còn những cảnh: Xuân tóc đỏ rình xem bà Phó Đoan tắm, những cảnh làm tình của Hoàng Hôn, hay cô Tuyết lẳng lơ cùng “chiếc áo hở nửa vú”, … đốc tơ Trực Ngôn nói về dâm một cách hài hước: Thưa các ngài, loài người chỉ lôi thôi vì một cái dâm mà thôi! Đứa trẻ mới đẻ miệng bú mẹ, một tay mân mê cái vú, ấy cũng là dâm rồi.

Huyền trong Làm đĩ còn được nhà văn “chăm chút” hơn. Mới 8 tuổi đã tò mò đủ thứ, chẳng hạn như làm thế nào để đẻ con, đẻ con bằng cách nào? Lên 9 tuổi đã để ý đến “những chuyện thô tục mà người ta vẫn nói xung quanh”, đã cùng thằng Ngôn chơi trò vợ chồng dại dột để nhận “trong người một cảm giá là lạ”. Lên 13 tuổi, Huyền đã phải chiến đấu mỗi ngày một gắt gao với tình dục” và “sự phát triển âm thầm và đầy đủ của những cơ quan tỉ mỉ trong bộ phận sinh thực làm cho xác thịt của em rạo rực lên”, …

Chúng tôi xin mượn nhận định của Đinh Trí Dũng trong Nhân vật trong tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng (Nxb Khoa học xã hội, 2004) để thay lời tiểu kết phần Vũ Trọng Phụng: Vô tình, Vũ Trọng Phụng đã biến phần bản năng sinh lý có thật ở con người thành một thứ “chủ nghĩa định mệnh sinh lý” và chính nó đã không ít lần đứng ra chạy tội cho cái hoàn cảnh xã hội mà ông muốn lên án, xoá bỏ, (…) điều này đã dẫn ông đến với chủ nghĩa tự nhiên trong một số tiểu thuyết.

Trước đây, cũng có ý kiến coi đoạn Chí Phèo gặp Thị Nở (trong Chí Phèo) của Nam Cao cũng là đoạn theo tự nhiên chủ nghĩa:

Hắn nhìn giữa hai lọ nước và tựa lưng vào gốc chuối, một người đàn bà ngồi tênh hênh. Chính là người đàn bà, hắn biết vậy là nhờ mái tóc dài buông xõa xuống vai trần và ngực… Hai tay trần của mụ buông xuôi, cái mồm mụ há hốc lên trăng mà ngủ hay là chết. đôi chân thì duỗi thẳng ra trước mặt, cái váy đen xộc xệch… Bên kia, có lẽ vì mụ giẫy cái yếm xẹo xọ để trật ra cái sườn nây nây. Tất cả những cái ấy phơi ra trăng, rười rượi những trăng làm trắng những cái đó có lẽ ban ngày không trắng; trăng làm đẹp lên. Chí Phèo tự nhiên thấy ứ đầy miệng bao nhiêu là nước dãi, mà cổ thì lại khô, hắn nuốt ừng ực, hắn thấy cái gì rộn rạo ran khắp người. Bỗng nhiên hắn run run. Ồ tại sao lại như thế được? (…)

Và thị Nở giật mình. Thị Nở mới kịp giật mình thì thằng đàn ông đã bám víu lấy thị…. Thị vùng vẫy đẩy ra, thị mở mắt, thị tỉnh hẳn, thị nhận ra Chí Phèo. Thị vừa thở, vừa vật nhau với hắn vừa hổn hển: “Ô hay… Buông ra… Tôi kêu… Tôi kêu làng… Buông ra. Tôi kêu làng lên bây giờ!” Thằng đàn ông lại phì cười. Sao thị lại kêu làng nhỉ ? Hắn vẫn tưởng chỉ có hắn mới kêu làng thôi, người ta lại kêu tranh của hắn, bỗng nhiên hắn la lên, kêu làng. Hắn kêu như một kẻ bị đâm vừa kêu vừa dằn người đàn bà xuống. Thị Nở trố hai mắt ngây ra nhìn. Thị Nở bỗng nhiên bật cười. Thị Nở vừa rủa vừa đập tay lên lưng hắn. Nhưng cái đó là cái đập yêu, bởi vì đập xong, cái tay ấy lại giúi lưng hắn xuống….

(…) Và chúng cười với nhau…

Bây giờ thì chúng ngủ bên nhau… đứa bé bú no thì ngủ. Người ta ngủ say sau khi làm việc yêu. Chúng ngủ như chưa bao giờ được ngủ… Trăng vẫn thức vẫn trong trẻo…

Chúng tôi, không nghĩ thế, chỉ có thể xem đó như một tả về tình yêu hay chính xác hơn là một lần bản năng dục tính trong con người đã thức ở Chí Phèo, để từ đó dẫn đến nhiều điều khác mà tác giả muốn thể hiện.

Có thể xem cảnh tượng trên như là một “vụ hiếp dâm”, nhưng không rõ ràng. Ngô Tất Tố – nhà văn cùng thời với Nam Cao, đã hai lần miêu tả cảnh chị Dậu bị cưỡng bức, trong Tắt đèn. Có điều, cận cảnh vấn đề thì nhà văn còn viết những vế câu biền ngẫu này, không bằng Nam Cao.

Lần đầu, chị bị tên Tư Ân, một viên quan giỏi chiêu thức “hiến vợ mình để cướp vợ người”, giở trò. Hắn bảo vợ hắn, lên quan mà “chiều” quan trên. Để rồi, ở nhà giở trò “chim chuột” với “người đàn bà nhà quê”:

– Con lạy quan lớn, chúng con là gái có chồng, quan lớn tha cho…

Quan phủ vừa co tay chị, vừa trả lời :

– Không được! Có chồng mặc kệ có chồng… Ngày mai cho về với chồng. Ai giữ làm gì?

Chị Dậu nhất định cố giằng tay ra và cứ một mực :

– Con lạy quan lớn! Chúng con là gái có chồng, quan lớn tha cho

Dường như cơn hăng nổi lên. Nhưng mà chị này khỏe hơn, vừa rẫy rụa, vừa buột miệng gắt gỏng:

– Ô! Nhà ông này mới hay chứ! Có buông ra không thì tôi kêu lên bây giờ!

Quan phủ không trả lời. Ngài mắm thật chặt hai môi.. chị Dậu hết sức vùng vẫy để nhoài mình ra. Trận huỳnh huỵch kéo dài đến hơn mười phút. Chị Dậu du được bên địch ngã kềnh xuống đất, rồi chị chạy ra cửa và đứng tựa lưng vào tường để giữ thế thủ.

Lần thứ hai, đoạn cuối tác phẩm, khi chị Dậu đi ở vú và bị tên dê già mất nết, giở trò:

(…) Mang tai chị thấy hơi rầm rạm như bị những sợi râu ngắn quét vào rồi thấy có tiếng thì thào.

– Tao! Tao đây. Cụ… đây. Nằm im.

– Bẩm cụ chúng con là phận tôi tớ…

– Nói khẽ chứ. Tắt đèn nhà ngói như nhà tranh. Tao không cần gì cái đó. (…)

Ở một đoạn khác, một khác cạnh khác, Ngô Tất Tố say sưa miêu tả vẻ đẹp về hình thể của người đàn bà:

(…) Hai cái bầu vú đầy sửa mẩy găng, sửa ở trong vú rỉ ra, ướt đầm cả một lần yếm, làm cho chị Dậu bồn cồn xót ruột về con bé ở nhà. (…)

Nguyễn Công Hoan trong Người ngựa, ngựa người có miêu tả thoáng qua hành động của “cô gái điếm”, xin “tự nguyện trả công” cho người kéo xe:

(…) Tôi gán cho anh khăn, áo, đồng hồ mà anh không lấy, thì tôi chả biết nghĩ thế nào cho phải cả. Thôi thì anh kéo tôi ra chỗ kín, vắng, anh muốn bắt tôi gì tôi xin chịu.

– Tôi bắt gì cô mà tôi bắt!

Cô ả nắm lấy tay, vỗ vào vai anh xe, nhăn nhở cười:

– Anh này thực thà quá, nghĩa là chỉ có anh với tôi thôi, thì người tôi đây, anh muốn làm gì tôi cũng bằng lòng.

– Ối thôi! Tôi lạy cô. Nhỡ cô đổ bệnh cho tôi thì tôi bỏ mẹ tôi.

(…)

2.2.4. Trong Thơ mới (1932 – 1945)

2.2.4.1. Khái niệm Thơ mới

Ngày 10 tháng 3 năm 1932, Phan Khôi đem “trình chánh giữa làng thơ” một lối thơ mới, đó là bài thơ Tình già được đăng trên báo “Phụ nữ Tân văn”. Mười năm sau, Hoài Thanh, Hoài Chân hoàn thành công trình “Thi nhân Việt Nam” (viết xong tháng 11 năm 1941). Thơ mới được Hoài Thanh, Hoài Chân khẳng định là tinh thần Thơ Mới.

Theo Phan Huy Dũng, khái niệm Thơ Mới trong phong trào Thơ 1932 – 1945, có thể được xác định qua ba nguyên tắc kết cấu cơ bản của Thơ Mới:

Một là, tôn trọng dòng chảy tự nhiên, sống động của cảm xúc cá nhân, cá thể.

Hai là, đặt ở bình diện thứ nhất cảm xúc trực tiếp của nhân vật trữ tình.

Ba là, nhấn mạnh sự tồn tại độc lập của khách thể miêu tả.

Như vậy, một trong những điểm phân biệt cái tôi trữ tình của Thơ Mới và cái tôi trữ tình truyền thống là: cái tôi trữ tình của Thơ Mới có ý thức rất rõ về phẩm tính, về sức trẻ của mình.

Vẻ đẹp con người nảy nở toàn vẹn ở lứa tuổi thanh niên là sự tự ý thức về vẻ đẹp của cơ thể mình, về sức sống đầy khát khao giao cảm.

Xuân Diệu nhìn thấy vẻ đẹp ở bộ ngực của tuổi trẻ:

Em đẹp, khi em phồng nét ngực

Hít không gian và ngó thẳng trời xa. (Đẹp)

Huy Cận cũng cùng mạch cảm xúc ấy:

Ngực trắng giòn như một trái rừng

Mắt thì bằng rượu, tóc bằng hương (Hồn Xuân)

Thế Lữ thì “sát” hơn:

Hồ trong như ngọc, tấm thân ngà

Lồ lộ da tiên, thô sắc hoa. (Vẻ đẹp thoáng qua)

Hàn Mặc Tử ngất ngây với thân ngà, vóc ngọc:

Ống quần vo xắn lên đầu gối

Da thịt, trời ơi! Trắng rợn mình (Nụ cười)

Nàng Thơ của Bích Khê là một người “đẹp và dâm”. Chân dung nàng luôn được thi nhân trình bày ở dạng lõa thể, khỏa thân. Nhìn vào đó ta thấy Nàng đẹp bằng một hình thể kiều diễm:

Nàng là tuyết hay da nàng tuyết điểm

Nàng là hương hay nhan sắc lên hương (Lõa thể)

Đẹp ở đôi bầu vú:

Những vú nõn: đồi cong thon, nho nhỏ

Với đôi dòng suối sữa trắng như tinh (Sắc đẹp)

Vẻ chi mãnh liệt nhưng êm ái

Trong cặp tuyết lê ướm dậy thì (Châu)

Từ đó, Bích Khê thể hiện sự trỗi dậy tính dục đầy bản chất con người trước cái Đẹp:

Hai vú nàng! Hai vú nàng! Chao ôi!

Cho tôi nút một dòng sâm ngọt lộng

Ôi lồ lộ một toà hoa nghiêm động!

Tôi run run hãm lại cánh hồn si, …

(Tranh loã thể)

Bích Khê có hẳn một bài thơ đặt tên là Xác thịt:

Tôi vồ người như một miếng mồi ngon

Miệng ngậm hờn riết chặt lấy môi son

Mắt đổ lửa lườm qua làn sóng sắc…

Tôi giật nẩy rồi cười lên sặc sặc

Hai tay cào đôi vú trắng như bông

Cũng vấn đề xác thịt, nhưng xem ra Xuân Diệu còn khao khát nhiều hơn, khao khát nỗi niềm đồng cảm của một tâm hồn muôn thuở sợ cô đơn nhưhoàng tử thơ tình yêu:

Hãy sát đôi đầu hãy kề đôi ngực

Hãy trộn nhau đôi mái tóc ngắn dài

Những cánh tay hãy quấn chặt đôi vai

Hãy dâng trọn tình yêu lên sóng mát

Cho anh nghe đôi hàm ngọc của răng

Trong say sưa anh vẫn bảo em rằng

Gần thêm nữa thế vẫn còn xa lắm

(Xa cách)

Hàn Mặc Tử cũng bày tỏ nỗi niềm của riêng mình, bằng tứ thơ:

Trinh tiết vẫn còn nguyên vẹn mới

Chưa hề ấu yếm ở đầu môi.

(Cô gái đồng trinh)

Trong mộng, Lưu Trọng Lư thể hiện:

Ai bảo em là giai nhân

Cho lệ tràn đêm xuân

Cho tình tràn trước ngõ

Cho mộng tràn gối chăn?

Ở Tối tân hôn, Vũ Hoàng Chương coi đêm tân hôn là thời điểm mộng chết.

Hai xác thịt lẫn vào nhau mê mải

Chút thơ ngây còn lại cũng vừa chôn

Khi tỉnh dậy, bùn nhơ nơi Hạ giới

Đã dâng lên ngập quá nửa linh hồn (VII)

Tóm lại, Thơ Mới đánh dấu một bước chuyển lớn của thơ trữ tình Việt Nam từ phạm trù cổ điển sang phạm trù hiện đại với một quan niệm nghệ thuật mới, một cách nhìn mới về con người toàn diện hơn, đa chiều hơn, và tất nhiên trong đó không thể thiếu những yếu miêu tả về hình thể, những khao khát ái ân, mộng “chăn gối” của con người. Quan sát thơ mới từ hướng nào, từ đề tài, hay tư duy nghệ thuật nào cũng không thể phủ nhận hiện tượng đó.

2.3. Trong văn học 1945 – 1975

Một trong những đặc điểm cơ bản của văn học 1945 – 1975 là Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn.

Khuynh hướng sử thi đòi hỏi người cầm bút nhìn con người và cuộc đời không chỉ bằng con mắt của cá nhân mình mà chủ yếu bằng con mắt có tầm bao quát của lịch sử, dân tộc và thời đại. Cảm hứng lãng mạn là cảm hứng khẳng định cái tôi đầy tình cảm, cảm xúc và hướng tới lí tưởng. Cảm hường lãng mạn trong văn học từ năm 1945 – 1975 chủ yếu được thể hiện trong việc khẳng định phương diện lí tưởng của cuộc sống mới và vẻ đẹp của con người mới, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc.

Chính vì thế, yếu tố tình dục, khát vọng cá nhân cá thể ít được đề cập. Thỉnh thoảng ta bắt gặp cách nói bóng gió về chuyện “thâm kín” qua lời của nhân vật Út Tịch (Người mẹ cầm súng – Nguyễn Thi) nói với chồng:Còn gà trống, còn gà mái chắc chắn còn gà con, hoặc những cách miêu tả nhân vật Bà Cà Sợi bị tên chủ đất hãm hiếp rồi bà đẻ ra thằng Xăm, … (Hòn đất – Anh Đức), … Ở các thể loại khác, đặc biệt là thơ ca, yếu tố sinh thực khí, tính dục, … gần như vắng dạng hoàn toàn.

2.4. Trong văn học đổi mới bắt đầu từ thập niên 80, thế kỷ XX

thicaducaiKhi văn học Việt Nam đương đại bước vào thời kỳ đổi mới, yếu tố sex trong văn học bắt đầu được quan tâm và đề cập ngày càng nhiều.

Trong Không có vua Nguyễn Huy Thiệp đưa người đọc đến với nhiều chi tiết: bố chồng nhìn con dâu tắm, em chồng đòi làm tình với chị dâu, … Trong Năm ngày, có đoạn Phạm Thị Hoài viết Tôi thoả sức diễn diễn đạt niềm âu yếm dịu dàng của tôi bằng khuỷu chân, khuỷu tay, bằng các đốt xương, bằng tóc và hơi thở (…) Họ hân hoan chờ đêm xuống để choáng váng trong cơn say không hạn độ.

Song với lối tiếp cận vấn đề khá dè dặt của mình, kể cả qua các truyện ngắn khác như Thuế biển, Chín bỏ làm mười, v.v… lối viết của nữ văn sĩ này vẫn là một lối sex trong tinh thần chữ nghĩa nhiều hơn là ở những cảm giác trực tiếp.

Gần đây, với tập truyện ngắn “Bóng đè”, Đỗ Hoàng Diệu có một sự bứt phá hiện đại và quyết liệt hơn ở trong ý thức của người viết về đề tài này. Chuyện xảy ra với một cô dâu mỗi khi về thăm nhà chồng, và nó xảy ra mỗi đêm mỗi lần cô về trên tấm phản trước bàn thờ của ông bố chồng. (…) Cô về nhưng vẫn không làm cách nào để tránh, thậm chí cô còn thấy thích thú với cảm giác đó, vì bản thân cô là một người ham muốn mạnh mẽ…. Sự ỡm ờ trong việc trình bày tính dục làm cơ sở cho những ngụ ngôn phê phán xã hội là một định hướng khá chính xác của ngòi bút hiện thực vô thức Đỗ Hoàng Diệu, song tiếc là tác phẩm chưa nâng tầm được thành triết lý khái quát mà quá sa đà vào chuyện khoả thân trần trụi xác thịt.

Nguyễn Ngọc Tư trong Cánh đồng bất tận thì tinh tế hơn nhiều, ở đó sex được thể hiện một cách nhẹ nhàng, và nó chỉ là một chút như để làm gia vị cho toàn bộ cách nhìn mới mẻ của Nguyễn Ngọc Tư trong toàn tác phẩm, nó không u ám và thể hiện toàn bộ tính sex trong xuyên suốt câu chuyện như Bóng đè, …

Sang lĩnh vực thơ, việc tự quan sát, “chỗ kín” chính là chỗ người ta hay bỏ quên nhất. Văn học Việt Nam trong nhiều năm chiến tranh gần như bỏ qua đề tài tính dục. Chỉ đến khi đổi mới, một số ít người “liều mình như chẳng có”, quẩy bút, xông vào đề tài hóc hiểm này.

Nếu không hiểu rõ con cu

Đọc vạn quyển sách cũng ngu như bò

(Nguyễn Bảo Sinh).

Bùi Chí Vinh táo tợn nói lên một thực tế mà có lẽ đúng nhiều ơn sai, xét về mặt đạo đức truyền thống đáng buồn là chỗ đó:

Các em thất tiết nhiều hơn trước

Bộ ngực nào cũng nhuốm phong sương

Vấn đề này rất phức tạp và còn nhiều luồng ý kiến trái chiều nhau, nó đã vượt quá xa so với mục đích của bài viết, nên chúng tôi xin dừng lại bằng việc trích dẫn hai đoạn thơ của Vi Thuỳ Linh, tạm coi là kết luận cho phần này.

(…) Của những người vô danh thật thà không dừng kêu gọi

Cơn khát thèm nhục dục không chịu nổi;

Người đàn ông vùng vẫy cật lực nhưng không chế ngự được cơ thể mình

Liền ôm lấy thân thể người đàn bà vừa chết bọc kín trong vải liệm màu đất nâu

Sự tắt thở của người đàn bà kín mít vải liệm đứng sững đối thoại

Với những cuộc đổ vạ và cãi vã của những người đàn bà nông dân chân đất mắt toét  (Giao cảm Ea Sola)

(…) Những sinh vật tuyệt chủng bỗng bật dậy tính dục

Vẫn còn trên từng tế bào em

Dư chấn cơ thể anh

Con sư tử kiêu hùng và đơn độc

(…)

Núi vú lại cương lên sự sống

Những cặp chân khoá chặt nhau khước từ chân lý !

(Sư tử buồn)

3. Mấy lời kết luận

Một là, cũng như nhiều bộ môn nghệ thuật khác như hội hoạ, điện ảnh, điêu khắc, … văn chương cũng không thể thiếu các yếu tố sex, các cảnh giao hoan giữa con người. Nó đã trở thành văn hoá chung của nhân loại. Vấn đề đặt ra là miêu tả đến đâu, tiếp nhận như thế nào?

Hai là, vấn đề miêu tả và tiếp nhận sex trong văn học liên quan trực tiếp đến phạm trù đạo đức xã hội. Người xưa từng cho rằng sex, là hiểm địa, “cánh cửa sinh ra ta mà cũng là nấm mồ chôn ta”. Ở người đời, tư tưởng – với sự hỗ trợ của bản năng – bao giờ cũng muốn phóng khoáng phong lưu nhưng lại thường không dám nhìn thẳng vào mình, không muốn (như nhiều người nói) “đối diện với mình”, không dám “đối diện với bản ngã”. Con người ngượng ngập tìm cách che giấu dục vọng, kìm nén nó, không dám bước ra các biên giới lằn ranh luân lý.

Ca dao người Việt có câu rằng:

Ban ngày quan lớn như thần

Ban đêm quan lớn tần mần như ma

Nhân tính và phi nhân tính cũng là ở đấy. Dục vọng với sĩ diện, với danh dự là “hai mặt của một vấn đề”, là văn hoá, là nghệ thuật đã làm nên giá trị cho cuộc sống này.

Thường các ranh giới vô hình ấy chỉ là hàng rào chắn để áp đặt cho người khác chứ lại không nhằm vào mình (dâm là xấu, dành cho kẻ khác chứ không dành cho ta). Đạo lý luân thường đã khoác cho tình dục cái áo giáp nghĩa vụ cao thượng rồi trả công mạt hạng cho nó bằng chút ít khoái cảm không làm thoả mãn thật sự cho cả nam lẫn nữ. Nhiều nhà văn cảm thấy bó tay trước bức tường “đạo đức xã hội” dựng lên trước đề tài mà cụ thể là các nhà thơ thời trung đại Việt Nam và thời kháng chiến chống Pháp, Mỹ. Đó là một biểu hiện của cực đoan, song để cho khách quan cũng cần phải tìm hiểu cặn kẽ nguyên nhân của nó (trong đó không nên bỏ qua nhiệm vụ và chức năng của văn học).

Văn học thế giới không thiếu những tác phẩm chứa đựng những yếu tố sex nhưng đã trở thành kiệt tác của nhân loại: Kim Bình Mai, Hồng Lâu Mộng, Tây Sương ký, … Nghìn lẽ một đêm, … là những ví dụ điển hình.

Ở một cấp độ khác, một góc nhìn khác những Tố nữ kinh, Nhục bồ đoàn, … cũng là những tác phẩm viết sex, nhưng lại được khuyến cáo chỉ phổ biến trong phạm vi hẹp. Điều đó, không quá xa lạ, hãy nhớ cha ông ta ngày trước cũng đã từng xem Truyện Kiều, truyện Phan Trần là những trường hợp … cần phải tránh xa như vậy:

Làm trai chớ đọc Phan Trần

Làm gái chớ đọc Thuý Vân Thuý Kiều.

Nếu quá đề cao và tôn sùng sex để rồi sa đà đi vào những biến tướng lệch lạc tạo ra những tác phẩm chỉ đơn thuần về kỹ năng tình dục, phòng the, là điều không hay, bởi nó trái với thuần phong mỹ tục, … Đó cũng là một biểu hiện của sự cực đoan về vấn đề nhạy cảm này. Không ai yêu văn chương chân chính chấp nhận những tác phẩm đồi truỵ với cách viết từ trang đầu đến chí cuối toàn là những cảnh làm tình,, rên rỉ, đầy dục vọng.

Ba là, từ những vấn đề đã phân tích, chúng ta nhận thấy nhu cầu khám phá thân thể mình, khám phá những cảm giác giao hoan là vấn đề muôn thuở của của nhân loại từ cổ chí kim, từ đông sang tây. Văn học nói chung và văn học Việt Nam nói riêng cũng nằm dòng chảy tự nhiên ấy, nên viết về sex, tiếp cận sex là điều hoàn toàn hợp logic, song vấn đề đặt ra làm sao để đúng liều lượng, có chừng mực, hướng tới giá trị nhân bản của con người. Bội thực đã khó chịu, dùng sex quá liều cũng tác hại ghê gớm, hậu quả khó lường!./.

Trần Minh Thương

Nguồn: http://www.vanchuongviet.org/index.php?comp=tacpham&action=detail&id=13489

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s