BS Lê Bá Vận – TRƯỜNG YK HUẾ & CÁC KHOA TRƯỞNG (1961-1975) (Phần 1)

truongykhHai biến cố trọng đại lịch sử đã chi phối trường ĐHYK Huế: chiến cuộc Tết Mậu Thân tại Huế từ 30/1/1968 (mồng một Tết âm lịch) đến 24/2/1968 và chiến cuộc Mùa Hè Đỏ Lửa Quảng Trị từ cuối tháng 3/1972 đến giữa tháng 9/1972 gây ảnh hưởng nặng đến Huế. Hai biến cố này chia lịch sử ĐHYK Huế làm 3 giai đoạn rõ rệt. (Lê Bá Vận)

Lịch sử Đại học Huế thời trước năm 1975 chỉ trong vòng chưa đến 20 năm mà đã xẩy ra quá nhiều sự kiện, gắn liền với tình trạng an nguy đất nước thời ấy, đặc biệt là các biến động ở miền Trung, ở Huế, tuy là chốn Thần kinh cố đô, nhưng lại là nơi địa đầu giới tuyến Nam Bắc, ‘hàm chó vó ngựa, đứng mũi chịu sào’’ : lúc thanh bình thì ca hát, lúc loạn lạc chạy cuốn cờ .

Đại Học Huế được thành lập năm 1957 giữa thời bình và Trường Đại học Y khoa Huế được thành lập 2 năm sau đó và các Khoa Trưởng là Lê Tấn Vĩnh, Lê Khắc Quyến, Bùi Duy Tâm, Lê Bá Vận.

(Viện Đại Học Huế, kỷ niệm 40 năm, Dòng Việt, 1997, tr.22b).

Các Trường Đại học khác : Khoa học, Sư phạm, Văn khoa, Luật khoa, theo thời gian cũng thay đổi nhiều

Khoa Trưởng; sự kế nhiệm tiến hành suôn sẻ, do các vị ấy có đơn xin thuyên chuyển vào Nam, có vị từ chức do đắc cử Nghị sĩ Quốc Hội.

ykh-1

Đối với trường Đại học YK, mỗi lần thay đổi lãnh đạo lại bất bình thường.

Sự thành lập một trường ĐHYK ở Huế trước đó, khác hẳn với các phân khoa khác, đã gặp nhiều chống đối tưởng chừng không thể vượt qua.

Các giới chức giáo dục y khoa ở Sài Gòn lo ngại trường YKH mở ra sẽ thiếu thầy và cho rằng nên dành tài nguyên quốc gia để làm tốt cho một trường mà thôi, là trường YK Sài Gòn.

Tuy nhiên “vạn sự khởi đầu nan”, ĐHYK Huế thai nghén khó khăn, nhưng lọt lòng và lớn khỏe mạnh nhờ được Đại học Freiburg, Tây Đức bảo trợ và sự hỗ trợ của phái bộ Hợp tác Kỹ Thuật Pháp.

Trường YK Sài Gòn không còn ý kiến gì thêm.

***

ĐHYK Huế xuất phát với những ưu thế về giảng dạy và tiện nghi cơ sở:

Ban Giảng huấn chính thức của Trường gồm các giáo sư, bác sĩ Đức, Pháp, và bác sĩ Việt tốt nghiệp tại Pháp, Hà Nội, Sài Gòn.

Các năm đầu thập niên 1960 có trên mười bác sĩ con em Thừa Thiên – Huế được gởi đi du học ở Pháp từ thập niên trước thành tài, rất giỏi, nay kéo nhau về phục vụ quê hương, làm việc tại bệnh viện trung ương Huế và trường Y Khoa vừa mới được thành lập. Điều này là độc đáo cho riêng Huế.

Ban Giảng Huấn thỉnh giảng gồm các bác sĩ Hoa Kỳ, phần lớn trong quân đội, các bác sĩ Pháp ở Sài Gòn và một số các bác sĩ ngoại quốc khác.

Về phần cận lâm sàng thì BVTƯ Huế, 1400 giường, rất lớn, có đủ phương tiện xét nghiệm, X-Quang, dược liệu ngang hàng với các Bệnh viện lớn ở Hà Nội (trước 1954) và Sài Gòn.

truongykhTrường ĐHYK Huế năm 1973-1974. Tòa nhà hình chữ Y cánh dang rộng. Các năm 61-63 YKH dùng cơ sở trường ĐH Luật

Phái bộ Đức lại trang bị các phòng thí nghiệm tại trường về các môn học khoa học cơ bản.

Bệnh viện Toàn khoa Đà Nẵng lại là một bệnh viện thực hành rất tốt cho các sinh viên Y khoa năm cuối luân phiên thực tập nội trú.

ykh-benhvienthuctap

Chuyển ngữ khởi giảng ở Trường là Anh, Pháp và Việt. Điều này cũng tương tự như ở trường ĐHYK Sài Gòn thời đó. Có lớp Đức ngữ buổi tối dành cho những sinh viên ưa thích học thêm ngoại ngữ.

Tuy nhiên các giáo sư người Đức đều giảng dạy bằng Pháp hoặc Anh ngữ mà họ rất thông thạo.

Sinh viên YK, sĩ số năm đầu dưới 30, các năm sau tăng dần nhưng chậm, lúc nhiều lúc ít, lên đến gần 60 vào niên khóa 1974-75.

Chương trình đào tạo là 7 năm đại học, gồm 1 năm dự bị Y Khoa và 6 năm Y Khoa kết thúc với trình luận án tốt nghiệp.

Thầy đông, giỏi, tận tâm, phương tiện đầy đủ, sinh viên ưu tú, số lượng không quá nhiều, chất lượng đào tạo rất tốt.

Có thể chia lịch sử ĐHYK Huế làm 3 giai đoạn” 1) 1961 – 1967. 2) 1968 – 1972. 3) 1972 – 1975.

Giai đoạn 2 là từ biến cố Tết Mậu Thân 1968 đến Mùa Hè Đỏ Lửa, Quảng Trị 1972

Bộ Giáo dục VNCH đã bổ nhiệm các vị sau lãnh đạo trường ĐHYK Huế, nắm giữ các chức vụ Khoa Trưởng, Quyền Khoa Trưởng, Xử lý thường vụ : Lê Tấn Vĩnh, Lê Khắc Quyến, Thân Trọng An, Lê Văn Bách cho giai đoạn đầu (1961-67) và Bùi Duy Tâm, Lê Bá Vận cho 2 giai đoạn sau (1968 -30/4/1975).

Các Khoa Trưởng (nay gọi là Hiệu Trưởng) thực thụ là Lê Tấn Vĩnh, Bùi Duy Tâm, Lê Bá Vận.

ykh-cackhoatruong

 

———

PHẦN 1a

ĐHYKH GIAI ĐOẠN 1 (1961/1967)

Giai đoạn này, Trường YKH có 4 vị lãnh đạo trường

1) Bác sĩ Lê Tấn Vĩnh là Khoa Trưởng đầu tiên được chính thức bổ nhiệm giữ chức vụ Khoa Trưởng Đại học YKHuế. Ông là một nhà bác học tầm cỡ quốc tế, giáo sư Thạc sĩ Nhi Khoa và lúc đó đang làm việc tại Phòng nghiên cứu của Giáo sư Lelong tại Trường ĐHYK Paris, Pháp. Ở ngành giáo dục Y khoa tại Pháp, học vị Thạc Sĩ Y Khoa là cao nhất. Học hàm cao nhất là Giáo Sư Thực thụ, gọi tắt là Giáo sư.

ykh-letanvinhBS LTVĩnh vì bận các công trình nghiên cứu tại Pháp, mỗi năm chỉ có thể về Huế sáu tháng.

Sự kiện BS Lê Tấn Vĩnh giữ chức vụ Khoa Trưởng ĐHYK Huế rõ ràng mang lại uy tín lớn lao cho Trường trong bước đầu vì ông là giáo sư tại ĐHYK Paris đồng thời có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học lớn được biết tiếng trên bình diện quốc tế.

Giáo sư Lê Tấn Vĩnh được bổ nhiệm vào gần cuối năm 1960, đến năm 1962 mới về Huế. Giữa năm 1961, Bác sĩ Lê Khắc Quyến, Giám đốc Bệnh Viện Trung ương Huế được chính thức bổ nhiệm kiêm nhiệm Phụ tá Khoa Trưởng, và xử lý mọi việc ở Trường.

BS Vĩnh người tầm thước, cỡ tuổi BS Quyến, nói giọng miền Nam, hòa nhã, cởi mở.

Tôi nhận xét ông nét mặt hao hao bác Cách, nhân viên của Trường, nhưng đầy đặn, trí thức.

Thời gian sau ông vào Sài gòn, đến trường ĐHYK trong đó, gặp các giáo sư, lên bộ Giáo dục v.v…bàn việc trường.

Lúc BS Vĩnh trở lại Huế có tổ chức một buổi nói chuyện đề tài khoa học tại Trường, các giáo sư, bác sĩ tham dự đông đủ. Ông thuyết trình bằng tiếng Pháp, có chiếu tiêu bản.

Đề tài là các tổn thương gan về phương diện giải phẫu bệnh ở trẻ em, gây ra do loại vi sinh ?? gì đó, một tên rất mới lạ, cũng khó nhớ mà bây giờ thì tôi quên khuấy.

Đây là một đề tài ông đang dày công nghiên cứu.

Qua cách thức ông trình bày, hấp dẫn nắm vững đề tài, tôi sinh lòng vô cùng ngưỡng mộ và thầm nghĩ giáo sư Vĩnh thật xứng đáng là một nhà bác học làm rạng danh cho người Việt tại nước người.

Trong lúc trao đổi chuyện trò tiếp theo, BS Vĩnh vui vẻ kể lại, có đôi chút hóm hỉnh, ông đã thuyết trình vừa qua, cũng đề tài này tại trường ĐHYK Sài gòn và GS Trần Quang Đệ đã kêu lên :”Quel est cet animal là ?”- Con (vi sinh) vật đó là gì vậy cà ?- Theo cung cách thành thật của người miền Nam, như GSTQĐệ chẳng hạn, tôi hiểu đó là một câu tỏ sự ngạc nhiên và khen ngợi.

BS Trần Quang Đệ (1905- 1997) giáo sư tại ĐHYK Sài gòn lúc đó, vừa là Viện Trưởng Viện Đại Học Sài gòn, lớn lắm. Theo chỗ tôi nhận định, thì ông ta còn cao hơn mấy ông giáo sư Thạc sĩ YK khác ở Việt Nam cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

Bề ngoài trông ông uy nghi cao lớn, nghe nói có quốc tịch Pháp, luôn nói tiếng Pháp, chuyện bình thường lúc đó, giọng Paris, dáng dấp cử chỉ quí phái.

Các bác sĩ và sinh viên khi nói đến ông đều trầm trồ khen ngợi, thán phục vì ông là cựu nội trú bệnh viện tại Paris, khó lắm và danh giá lắm.

GS Đào Hữu Anh, người miền Bắc, nguyên Khoa Trưởng Y Khoa Ðại Học Saigon, 1970-1971 cũng viết:

Nhưng người đã gây ra những ấn tượng sâu đậm nhất trong đám môn đệ phải là GS Trần Quang Đệ. Ông sinh trưởng tại miền Nam, du học Pháp, làm Nội trú các bịnh viện Paris. Ông dáng người cao lớn, chững chạc, luôn luôn mặc bộ đồ lớn mầu trắng ngà. Mỗi khi đi thăm bịnh tại các trại, ông đứng cao hơn các mộn đệ một đầu người, với mẩu thuốc lá đã tắt trên mép, ông giảng bài bằng tiếng Pháp dễ dàng, thanh thoả, cho lũ học trò một cảm giác tin tưởng hoàn toàn vào ông thầy trước mặt…”

(ĐHA “Y Khoa Đại Học Saigon Nhìn lại 60 năm lịch sử” 7/ 2005.)

Các giáo sư Phạm Biểu Tâm (1913-1999, Sài Gòn), Tôn Thất Tùng (1912-1982, Hà Nội) v.v…đều là người Huế, trước cũng là cựu nội trú bệnh viện tại ĐHYK Hà nội.

Theo hệ thống giáo dục y khoa Pháp, sinh viên YK sau khi thi đỗ Ngoại Trú thì từ năm thứ tư trở lên có thể dự thi Nội trú bệnh viện, được trả lương, phụ tá trực tiếp cho các giáo sư và hướng dẫn sinh viên đi thực tập tại bệnh viện, đồng thời cũng là con đường chính qui để trở thành ban giảng huấn của trường.

GS TQĐệ vừa hữu danh hữu thực. Người ta khen ngợi ông động tác cầm dao kéo mổ xẻ rất đẹp và nhanh. Ông giảng bài (bằng tiếng Pháp) đi lại trên bục, vừa nói vừa viết lên bảng, rất hấp dẫn lôi cuốn, giảng theo kinh nghiệm thực sự, không theo lý thuyết sách vở bài bản.

Tôi cố ý so sánh giữa 2 ông bác sĩ Trần Quang Đệ và Lê Tấn Vĩnh cùng là Thạc sĩ YK giảng dạy một tại Sài gòn, một tại Pháp, một tài hoa về lâm sàng, một sắc sảo ở phòng nghiên cứu khoa học.

Cả hai đều tuyệt vời khi thuyết trinh, nói lên những kinh nghiệm thực sự tích lũy của mình, và họ thực sự hiểu biết, kính trọng nhau.

Đó là 2 giáo sư Việt Nam, Thạc sĩ YK mà tôi rất ngưỡng mộ, và Trường ĐHYK Huế thật may mắn lớn lao có được GS Lê Tấn Vĩnh một nhà bác học tài ba, là Khoa Trưởng đầu tiên của Trường.

 ykh-letanvinh-2

Thầy và cô GS Lê Tấn Vĩnh, bên phải; Bà mẹ, ngồi giữa; các con, bên trái

Viện Trưởng Đại Học Huế, LM Cao Văn Luận, trong “Bên Dòng Lịch Sử Việt Nam 1940-1975” có đoạn viết : “Ngày nay sở dĩ ít ai nhớ đến ông Vĩnh là vì ông làm Khoa Trưởng Y Khoa được vài tháng thì bị bịnh, phải trở sang Pháp để chữa trị. Thực ra bên trong còn nhiều uẩn khúc, mà tôi ngần ngại không muốn nói ra, sợ làm mất lòng một số người. Nhưng tôi thiết nghĩ cần phải nói lên, để lưu ý những người có trách nhiệm về sau. Quả thực ông Vĩnh bị bịnh, nhưng đó không phải là nguyên nhân chính buộc ông từ bỏ Đại Học Y Khoa Huế vĩnh viễn. Sau mấy tháng làm Khoa Trưởng, ông Vĩnh cố gắng hết sức, nhưng gặp phải sự đố kỵ của giới Y Khoa Sài gòn, làm cho ông buồn bực, chán nản…”

Đúng là ngay từ đầu, trường ĐHYK Huế chưa thành hình đã gặp chống đối mạnh từ nhiều nơi.

Tuy nhiên LM CVLuận đã không bỏ cuộc, kiên trì vận động tranh thủ được sự chấp thuận của Tổng Thống, sự bảo trợ của Đại học Freiburg Đức và GS Lê Tấn Vĩnh, một nhà bác học nổi danh ở Paris nhận lời về làm Khoa Trưởng ĐHYK Huế.

Các thành quả này có khi lại làm tăng thêm lòng đố kỵ, hiềm khích, ý muốn ông Vĩnh phải ra đi…

Tôi rất ngưỡng mộ GS Lê Tấn Vĩnh và tôi thông cảm với ông quyết định rời Huế :

1) Ông là một con người thuần túy khoa học, LM CVLuận viết : “…tính ông không muốn rơi vào những mưu mô, những vận động đen tối…”

2- Các nghiên cứu khoa học của ông ở Paris rất quan trọng, mà thời gian ông ở Huế không giúp được gì.

3- Vào năm 1962 ĐHYK Huế rất vững mạnh, đã đi vào hoạt động “gạo đã nấu thành cơm”, GS Vĩnh nghĩ mình có thể rút lui mà không làm hỏng đại cuộc. Ngay từ đầu, từ 1960 ông chỉ nắm chức danh Khoa Trưởng, nhằm đem lại uy tín cần thiết cho Trường buổi ban đầu.

Ông từ chức rời Huế lúc nào tôi cũng không hay, tôi chỉ biết vì thường ngày BS Lê Khắc Quyến trên các giấy tờ, thông báo của Trường vẫn ký là “Phụ tá Khoa Trưởng”, nay ký là “Quyền Khoa Trưởng”.

4- Ông Vĩnh bị bệnh là một điều thực sự, và tôi thấy rất quan trọng đối với ông lúc đó. Gặp ông tôi đã nhận xét các đầu ngón tay của ông đều bị phong lở lói nhiều ít, vì một nguyên nhân nào đó, bệnh ngoài da, vì dị ứng, vì nhiễm độc ??

BS Phùng Hữu Chí có kể lại GS Vĩnh thình lình bị bất tỉnh té xuống đất trong chốc lát khi chủ tọa kỳ thi tuyển Giảng nghiệm viên cho Trường ( ĐSan YKH 2006, tr113).

Chuyện nghiêm trọng, lúc đó tôi suy nghĩ có vẻ GS Vĩnh cũng không thể sống lâu ở Huế.

Tuy nhiên về Pháp cho đến gần 30 năm sau ông mới từ trần ở cỡ tuổi thọ trên 75 (?)

Hội Ái hữu ĐHYK Huế Hải ngoại lúc GS Lê Tấn Vĩnh từ trần có phúng gởi lời phân ưu sau:

Phân Ưu

Toàn thể hội viên Hội Ái Hữu Đại Học Y Khoa Huế

Xin thành kính phân ưu

Giáo sư LÊ TẤN VĨNH

Cựu Khoa Trưởng Đầu Tiên của ĐẠI HỌC Y KHOA HUẾ

Đã thất lộc tại Paris

Trong tháng 7 năm 1991

Giáo sư Lê Tấn Vĩnh là một bác sĩ y khoa lỗi lạc

đã được vinh danh như là một trong những nhân

vật thông thái của Pháp quốc với rất nhiều công

trình khảo cứu y học.

Với Đại học Y Khoa Huế, Bác sĩ Lê Tấn Vĩnh đã

bày tỏ lòng thiết tha đóng góp tài năng siêu việt

của mình cho đất nước Việt Nam nói chung và

cho Đại Học Y Khoa Huế nói riêng.

ĐẠI HỌC Y KHOA HUẾ

XIN VÔ CÙNG THƯƠNG TIẾC

(Đặc San hội Ái hữu ĐHYK Huế, 1991, tr. 63)

Riêng tôi, đối với BS Lê Tấn Vĩnh, ngoài sự ngưỡng mộ, tôi cảm nhận một sự thân tình, gần gũi, tôi nghĩ cũng do phong cách và cá tính của ông.

GS Lê Tấn Vĩnh là vị Khoa Trưởng đầu tiên của trường ĐHYK Huế, dầu rằng ông rất được ít người ở Huế và sinh viên biết đến vì chỉ giữ chức vụ một thời gian rất ngắn.

Song thời gian ngắn đó lại mang tính quyết định cho sự sống còn và trưởng thành tốt đẹp của YKH.

Lê Bá Vận

ykh-letanvinh-3

Còn tiếp…

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s