TẢN MẠN VỚI VŨ THẾ THÀNH VÀ “NHỮNG THẰNG GIÀ NHỚ MẸ”

Photo: FB Ngan Hoa

Photo: FB Ngan Hoa

Con cài bông hoa trắng
Dành cho mẹ đóa hồng
Mẹ nhớ gài lên ngực
Ngoại chờ bên kia sông – 
(Đỗ Hồng Ngọc)

 

  1. Tháng 9. Vẫn còn mùa mưa. Không biết Hà Nội, Huế mùa mưa thì kéo theo giông bão hay rả rich “trắng trời Thừa Thiên” như thế nào nhưng Sài Gòn hai mùa mưa nắng thì trừ những ngày áp thấp nhiệt đới chia sẻ với hai khúc ruột kia mưa từ sáng đến tối, từ tối đến sáng (cũng hiếm khi) thì chủ yếu là mưa chiều. Chiều nào cũng mưa. Khi nặng hạt khi bay bay…Vậy mà chiều nay, may quá, ổng tạnh. May, nghĩa là có thể yên ổn dự buổi ra mắt Những thằng già nhớ mẹ của tác giả Vũ Thế Thành

     một người bạn không thân (theo nghĩa quen biết lâu năm hay gặp gỡ thường xuyên) nhưng quý. Anh vốn là một cây bút thân hữu đặc biệt của Quán Văn. Đúng như anh nói, chỉ “viết tài tử, vui viết buồn ngưng”… Loáng thoáng gặp (thấy) anh vài lần trong những buổi ra mắt Quán Văn. Nói chuyện chào hỏi vài câu lần đầu cùng anh em Quán Văn ở café Ngô Tất Tố, trước nhà anh Trương Văn Dân-Elena. Cái giọng anh tự nhân là “du côn” ấy cứ làm mọi người cười đau cả bụng. Nhưng tôi thích. Kiểu nói thật. Thẳng. Không màu mè làm dáng hay vồn vã đãi bôi lấy lòng… Anh thản nhiên: tôi là dân làm khoa học, đâu biết gì văn chương…

Vậy mà tình cờ tôi lại quý. Số là con trai tôi những ngày đầu đi học xa nhà, bỡ ngỡ ở cái kí túc xá tận bên kia bờ đại dương tìm đọc đâu trên mạng “Sài Gòn không cần nhập tịch” của Vũ Thế Thành, nhắn về mấy chữ: “Bỗng dưng muốn khóc”. Nó là đứa kềm chế lắm. Ngày chia tay nó dặn: Mẹ đừng khóc. Mẹ của con không lẽ thảm hại vậy? Email than thở nhớ nó, nó reply: “Mẹ của con không lẽ tẻ nhạt vậy…” (Chịu nổi con tôi hôn?!) Vậy mà đọc những dòng ngắn ngủi của nó, hình ảnh cái ông nhà văn khoa học kia bỗng ấn tượng hẳn. Cái gì liên quan đến vui buồn của con đều là của tôi. Tôi đã tìm đọc. Và đúng vậy, Sài Gòn hiện lên trong bài viết của anh sao cứ mộc mạc tự nhiên mà đáng yêu đến vậy. Những ai xa SG sẽ khó chẳng chạnh lòng thao thiết… Con tôi, lần đầu tiên đi xa cha xa mẹ, xa bầu trời thân thuộc từng hít thở vui buồn đến thế…Chắc nó đang nhớ… Tôi đã tìm đọc và thú vị vì cách kể cứ dửng dưng hồn nhiên tuôn ra chuyện nọ chuyện kia trong tâm thế bất cần, không màu mè son phấn, tô lục vẽ hồng mà vẻ đẹp Sài Gòn và tâm hồn người Sài Gòn cứ thế hiện lên mồn một, không ai không thể nhận ra. Thêm nữa, tính phản diện đa chiều trong lập luận của anh đã rút ngắn bao nhiêu là khoảng cách thế hệ, đã chạm đến tâm tình “nhớ quê” của một chàng sinh viên 20t khó tính không dễ chấp nhận mọi điều ai áp đặt lên mình- để chàng ta hoàn toàn đồng cảm tiếp nhận như thế… Một bài giáo lý đạo mạo chưa chắc tuổi trẻ cảm được giá trị của nó!

Hoàn toàn không định trước, tôi đã kể anh nghe. Bất ngờ anh nhắn. Tôi đã tìm đến nghe anh nói…cả một buổi sáng…để tìm xem điều gì chạm đến trái tim con tôi, để hy vọng hiểu thêm con trai mình… để làm mẹ từ xa khi con nói rằng đọc Vũ Thế Thành mà “bỗng dưng muốn khóc”…Hic, hôm trước, nói đi dự buổi ra mắt sách của Vũ Thế Thành, con gái tôi hỏi: Cái ông “bỗng dưng muốn khóc” đó hả mẹ? Hic.

  1. Trong buổi ra mắt sách hiều nay, Phương Nam Book đã mời BS Đỗ Hồng Ngọc-nhà thơ Đỗ Nghê, nhà thơ Đỗ Trung Quân, nhà văn Nguyễn Đông Thức – con Út của Nữ sĩ Bà Tùng Long làm ”khách mời đặc biệt”. Bất ngờ sao lại được nghe tiếng hát ca sĩ Thu Vàng (tình cờ từ Quảng Ngãi vô), Cẩm Vân-Khắc Triệu, Tương Phùng…với những ca khúc “kinh điển” về mẹ mà tuổi nào cũng từng được vỗ về và lớn lên trong giai điệu yêu thương của nó…Lòng mẹ, Mẹ tôi, Giọt mưa trên lá, Bà mẹ quê… Đặc biệt là bốn câu thơ phổ nhạc cực kì xúc động của BS Đỗ Hồng Ngọc. Bạn bè, giới khoa học và văn chương của anh Thành và các vị khách mời đã có mặt tại điạ chỉ văn hoá này trước giờ khai mạc khá đông đủ. Vui hơn là có cả hai cô giáo Đoàn Thi Hải Lý (Trần Đại Nghĩa) và Lê Ngọc Hân (Lê Quý Đôn) cùng các học trò trung học phổ thông của hai cô tại buổi giao lưu rất ý nghĩa này.

Ơ… chỉ người già mới nhớ mẹ thôi sao…?

Phải chăng người trẻ chỉ vô tâm vô tình phụ rẫy mẹ?

Và sao ta chỉ nhớ thương khi mẹ đã không còn bên ta trên cõi đời này?

Có lẽ cũng cần hiểu rộng ra, không chỉ mẹ, mà cả cha nữa…

ntgnmNhìn các em chăm chú nghe, ghi hình ảnh…áo đồng phục vẫn còn đẫm mồ hôi (các con đi bộ từ trường qua…) bỗng nhận ra giá trị đích thực của buổi giao lưu này chính là sẽ đọng lại gì trong nhận thức và hành động của các em…

Nhà thơ Đỗ Trung Quân và MC Nguyễn Đông Thức dường như không thể ngăn dòng cảm xúc khi đề tài chạm vào nhiều kí ức không thể nào quên của mỗi người. Khá đồng cảm với bài thơ chép tay “Điều không có gì là bí mật” của anh Đỗ Trung Quân mà hai phần cuối lẩm nhẩm chừng nào xoáy buốt tâm can người nghe chừng ấy…


3. Chẳng ai biết vì sao bà mẹ ấy
thường xuyên cắp nón đi tìm
thằng con đã tóc râu chớm bạc
đơn giản lắm
đêm qua
nghe ai bảo tôi say xỉn không về nhà
đêm qua trời Sài Gòn trở gió
người mẹ ấy hôm sau run rẩy đi tìm
rụt rè hỏi nhỏ
con có bị ốm không
mẹ già rồi lẩn thẩn
đừng mắng mẹ nghe con.

4. thú thật
ngày xưa…
tôi gắt mẹ một lần.

Hồi chiều, ồn ào đông đúc sân khấu – cử tọa…giao lưu, đàn hát…nên khi Đỗ Trung Quân đọc, tôi xúc động kiểu khác, chỉ chú ý câu kết như lời tự thú của cậu con trai… Một lần gắt mẹ thôi ư? Vậy thì anh ấy quá ngoan… Chuyện ấy, con cái đời nay…

Tối về, bạn đồng nghiệp trước ở Đại học Sài Gòn Cảnh Phan viết trên FB khoe được quà tặng của nhà thơ thần tượng là bài thơ viết tay chiều nay Đỗ Trung Quân đọc trước sân khấu cho người có câu hỏi giao lưu hay, tôi mới đọc lại cả bài. Những dòng chữ nghệ sĩ của anh tuy bay bướm vẫn rõ nét từng dòng, nhất là câu thơ kéo theo những dòng nước mắt của tôi…”đừng mắng mẹ nghe con…”


Không phải chuyện đời xưa răn dạy đạo đức hay ra vẻ “nhị thập tứ hiếu”, nhưng quả là khó khăn khi những người đàn ông bày tỏ tình yêu của mình với mẹ. Đàn ông vốn hay che giấu tình cảm của mình. Kể cả với mẹ. Tôi nhớ có lần nằm ôm má, nghe má tôi thủ thỉ: đứa nhỏ thỉnh thoảng nó còn cho má ôm một cái. Còn trai lớn cứ lầm lầm lì lì…im im…
Ôi, các con thương mẹ, lo thuốc men tẩm bổ, lo vải vóc áo khăn, lo sâm này yến nọ…lo tặng tiền, lo biếu sữa…

Mẹ tôi chỉ cần…một cái ôm!

  1. Nhân vật chính của buổi ra mắt có vẻ tập trung, ít nói hơn cả các khách mời… Bài tạp văn đầu tiên của anh ra đời khi anh không còn mẹ nữa. Viết như một thôi thúc giải tỏa bản thân đang rỗng toang từ khi không còn mẹ…Nhớ đứt ruột. Thương đứt ruột. Ân hận muộn màng… Tuổi nào con cũng bé bỏng cần mẹ chở che yêu thương…

“Mà có thằng con nào, dù có làm tới cái ông gì vĩ đại đến đâu đi nữa, lại trưởng thành dưới con mắt mẹ mình chứ? Có thằng xách xe ra khỏi nhà, vẫn bị mẹ gọi lại, lại quên mang nón bảo hiểm. Mùa mưa, trời chưa mưa, mẹ ngồi một chỗ, nhưng vẫn gọi với thằng con, nhớ mang áo mưa” (tr.24-5)

Quen thuộc quá, anh Vũ Thế Thành!

Mạ tôi cũng y chang vậy.

Mẹ chồng tôi đó, tối tối…ở cái tuổi 5 năm nữa vừa tròn chẵn một thế kỉ, nhớ nhớ quên quên…vậy mà mỗi khi con trai thắng xe trước cửa nhà, đôi mắt mạ phản xạ nhìn ra cửa, buột miệng “thằng Lý về đó…” Dưới mắt mẹ nào con mẹ cũng hoài nhỏ dại, cũng cứ là thằng Tý thằng Tèo thằng Cu thằng Cún…mẹ từng bồng từng ẵm từng ru…Có hôm im im trút hết thức ăn trên bàn trộn lại bảo “để cho sắp hắn về ăn!”. Thương. Tuổi trời mạ đã mênh mông…

Ôi cái ngày nào xa vời ấy…mạ con nhà quan đài các lên võng theo chồng qua làng bên làm con dâu nhà trưởng tộc. Cái ngày nào cổ đeo kiềng chân đi hài cùng ba từ Quế Sơn ra Huế thăm thú kinh thành…Rồi chiến tranh, một nách bốn con. Rồi chồng chết trên núi năm 35 tuổi. Mạ chống chếnh hai phần đời còn lại qua hai cuộc chiến tranh, tần tảo nuôi con, cộng hết nhọc nhằn da mồi tóc bạc co ro như em bé buông hết mọi sự đời…

Con nhìn thấy kiếp người trong dáng mạ
Bước chân nào kí ức tảo tần qua…
Chín mươi ba…mạ nằm như đứa trẻ
mới tượng hình, ôm rốn mẹ co ro…

Ôi sinh tử có là gì mạ nhỉ?
Miếng cơm ăn còn chẳng biết dở ngon
Đôi tay nắm guộc gầy… toàn không khí…
Con rưng rưng nghe hiu hắt tuổi mình…

(HKO, 7.11.2014)

Mẹ tôi cũng vậy.

Tôi sống bên nhà chồng, cứ hễ bước về nhà, bao giờ tôi cũng biết chắc chắn một điều, có má tôi sau cánh cổng và giàn hoa ấy đang chờ…Con uống cà phê sữa hôn? Má pha. Ăn gì chưa? Má nấu… Chỉ cần tôi kêu đau chỗ nào đó là má lăng xăng soạn thuốc, rót nước đưa tận tay: “con uống đi, hết liền hà…” Tôi cũng đâu nhỏ dại gì…Nhưng cũng cứ hạnh phúc tận hưởng tình âu yếm ấy như một sự tự nhiên…Có lúc có lẽ còn phũ phàng: Thôi má ơi, con uống rồi!/ con trễ rồi!

Những người mẹ hình như cùng một trái tim bao la và chưa bao giờ cạn kiệt hay biết mệt mỏi vì yêu thương…

Bỗng sợ lắm cái ngày tôi về nhà, sau cánh cổng ấy, sau giàn hoa giấy ấy…không có ai mở cửa cho tôi…

Chia sẻ và giao lưu, BS Đỗ Hồng Ngọc nhắc lại năm 71 tuổi mẹ mất. Mùa Vu Lan năm kế đó, theo truyền thống những ai không còn mẹ sẽ được cài một bông hồng trắng. Màu trắng đánh thức nỗi trống vắng côi cút…dẫu con đã bước vào tuổi thất thập cổ lai hy… Còn mẹ ngày xa con cũng đã 94… Thảng thốt mà đau nhói:

Con cài bông hoa trắng
Dành cho mẹ đóa hồng
Mẹ nhớ gài lên ngực
Ngoại chờ bên kia sông

Thu Vàng

Thu Vàng

Mấy câu thơ ở trên (tạm gọi là thơ-nguyên văn lời BS) đơn giản mà sao chạm vào tận cùng của nỗi niềm. Cộng thêm giọng hát nghẹn ngào xoáy tận tâm can của chị Thu Vàng trong không gian lắng đọng buổi chiều đường sách Nguyễn Văn Bình này. Vâng. Không còn mẹ nên con cài hoa trắng. Còn mẹ, mẹ hãy hạnh phúc với đóa hồng. Mẹ nhớ cài đóa hồng. Vì mẹ sẽ trùng phùng với ngoại…bên kia…

Tôi về nghe lại không biết bao nhiêu lần bài hát vỏn vẹn ca từ chỉ có bốn dòng ấy. Như nghe kinh cầu. Để hồn chìm lặng đi. Để tuyệt vọng ùa đầy mắt. Đời chỉ là kiếp vô thường…Duyên nợ được làm con của mẹ của ba kiếp này… chỉ có kiếp này thôi. Ngày ba tôi trở bệnh, bệnh viện trả về bảo để ông vui với con cháu…Nhiều lắm được hơn tháng…Tôi đã hỏi đủ phương thức điều trị chẳng khác gì anh Vũ Thế Thành trong “Đừng như tôi, còn ray rứt với những gì thiếu sót” (tr.53-61). Chắc bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc không nhớ đâu, tôi đã email cho bác sĩ theo email trên trang nhà dohongngoc.com của anh, kể tình trạng của ba và xin bác sĩ một lời khuyên. Thật ra tôi chỉ viết thư cầu may…như tìm một cái cọc bấu víu…Đọc thư tôi, bác sĩ chỉ nhẹ nhàng khuyên: Hãy đọc kinh cầu nguyện, tuổi ông đã 91 rồi, khó lắm…Biết vậy, nhưng chúng tôi cũng cứ tìm mọi cách…để không có gì ray rứt…Nhưng làm sao có thể hết ray rứt với trăm ngàn lần thiếu sót lớn nhỏ của chúng ta trên cõi đời này, anh Vũ Thế Thành ơi!

  1. Tâm tình “những thằng già nhớ mẹ” còn lây lan nhiều trái tim. Anh Nguyên Minh giữa trưa chủ nhật gọi cho tôi: “Anh vừa đọc bài của em viết về buổi ra mắt sách của Vũ Thế Thành…Anh cũng đang chảy nước mắt đây nè. Em gửi bài đó cho Tòa soạn liền đi.” Hic. Vì thế bài này mới có mặt trên tay mọi người trong Quán Văn năm năm tuổi này đây.

Còn một thân hữu quý mến khác của chúng tôi, tóc cũng đã hai màu, nhà thơ Ngô Đình Hải thì “chắp vá những mảnh vụn trong ký ức về mẹ” một mình trên FB của anh: “Tôi không có ý định quảng cáo, phê bình hay giới thiệu về tập sách Những thằng già nhớ mẹ của Vũ Thế Thành. Bởi điều này đã được làm chiều thứ bảy (17/9) ở đường sách Nguyễn Văn Bình với Nhà xuất bản Phương Nam và những tên tuổi Đỗ Hồng Ngọc, Nguyễn Đông Thức, Đỗ Trung Quân. Tôi cũng có mặt ở đó, chỉ đơn giản là để được nghe, để được vay mượn chút không khí ngày xưa, lãng đãng chút hoài niệm cũ kỹ về mẹ. Tôi mất mẹ sớm và đột ngột, đến mức tôi không kịp cảm thấy cái mất mát đó lớn lao tới chừng nào. Tôi không có cái may mắn như BS Đỗ Hồng Ngọc nghe được mẹ nói, lúc ông đã 70: “Mẹ thấy dạo này hình như con già đi…”. Cũng không có được cái hạnh phúc như Vũ Thế Thành, mỗi lần đi nhậu về, phải rón rén leo lên lầu sợ mẹ biết…Tôi hụt hẫng với tuổi trẻ của mình vì thiếu mẹ. Tôi chắp vá những mảnh vụn trong ký ức về mẹ của mình, từ lời kể của người khác. Tôi ngồi đó suốt buổi, chào hỏi một vài người quen lấp lững, vì nghe thơ Đỗ Trung Quân:

mẹ tôi trả có về không
trả trăm năm lại bụi hồng, rồi đi”.

(Nguồn: https://www.facebook.com/ngodinh.hai.5?fref=ts)

Cũng trên trang này, nhà văn Nguyễn Trí đã đọc bài nhà thơ Ngô Đình Hải chia sẻ và cảm thán “còm” bằng bốn câu thơ Nguyễn Duy mà đọc lên không khỏi ngậm ngùi:

Tôi đi mãi lâu không về thăm mẹ
Dòng sông kia vẫn bên lỡ bên bồi
Khi tôi biết thương bà thì đã muộn
Bà chỉ còn một nấm cỏ thôi

Trang FB của Ngan Hoa Mai, MC dẫn chương trình, sau buổi giao lưu Những thằng già nhớ mẹ cũng đầy nước mắt: “Đọc những dòng chia sẻ của cô Hoàng Kim Oanh, một độc giả tham dự chương trình. Và… khóc. Cảm ơn cô đã có những đồng cảm rất sâu với chương trình.

Sài Gòn đang mưa. Con nhớ mẹ.”

(Nguồn: https://www.facebook.com/nganhoa.mai/posts/1120025211421780)

Có lẽ cũng dễ hiểu thôi, bởi nó hình thành ban đầu từ nỗi đau lớn nhất đời người, bởi ý đồ của người viết sẽ là “chút men cay, câu chuyện sẽ từ trái tim này đi thẳng tới trái tim kia“ như ngay trong “Đôi lời” mở đầu cho lý do vì sao viết cuốn tạp bút này, anh Vũ Thế Thành đã “trình làng”:

Đầu năm 2011, mẹ tôi mất. Một người bạn xúi (dại) tôi cầm bút viết lại. Mùa Vu Lan năm đó, tôi viết “Những thằng già nhớ mẹ”. Đó là bài tạp bút đầu tiên trong đời tôi.

Tạp bút (personal essay), hay còn gọi là tùy bút, tản văn,…ai muốn hiểu theo nghĩa rộng hay nghĩa hẹp gì đó, mặc kệ, tôi gọi thể văn đó là…“câu chuyện bàn rượu”. Có chút men cay, câu chuyện sẽ từ trái tim này đi thẳng tới trái tim kia. Tách trà hay ly cà phê làm con người ta tỉnh táo lắm, câu chuyện lại phải đi vòng qua…cái đầu. Ngôn ngữ bị tính toán thì sự thật trên đường đi cũng rơi rụng ít nhiều.

Mùa Vu Lan năm sau (2012), tôi viết bài tạp bút cuối cùng. Tôi nghĩ, viết lăng nhăng trên bàn rượu như thế đủ rồi. Bạn bè lại xúi (dại), ráng thêm chút chút để in sách. Thêm 6 tháng nữa, tôi cũng viết chỉ được 3 bài. Sức viết lăng nhăng rõ ràng đã kiệt.

Đa số các bài trong tuyển tập này được viết giữa 2 mùa Vu Lan đó. Có vài bài, đang nói chuyện này, tự nhiên lại xen chuyện bà mẹ vào một chút. Bạn đọc nào may mắn còn mẹ, xin bỏ qua cho. Nỗi đau còn mới quá! Riêng với các bạn đã mất mẹ, xin lỗi, tôi… xả chấp.

Hồi xưa tôi đọc “chùa” nhiều lắm. Quyển tạp bút này ra đời, coi như trả xong cái nợ văn chương, ít ra cũng trả được nợ gốc.“

(Những thằng già nhớ mẹ, tr.5-7)

Cuộc trả nợ văn chương của anh lí do thật thà mà buồn thương quá đỗi. Tôi cười. Rồi khóc đây. Cũng cái giọng ‘du côn” bất cần ấy… Hồi xưa đọc “chùa” nhiều lắm…


E là chỉ mới trả được gốc. Lãi mẹ lãi con chưa dứt nổi…anh Vũ Thế Thành ơi!

Những “thằng già” nhớ mẹ theo cách riêng của kẻ cũng đã thấp thoáng bến sông của đời mình như thế đó…
Có gì đâu…
Có gì đâu…
Có gì…
Bên kia sông.
Bên kia sông.
bên kia…

Nước mắt con chợt nhòa…
Trên đường về mưa bay bay… Đi nghe kể về mẹ mà sao con òa nhớ ba như ngày con nghe má gọi “sao ba lạnh quá”, vừa chạy về nhà mình vừa khóc ròng suốt dọc bờ kênh Nhiêu Lộc…

Thị Nghè,

19.9.2016

HKO

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s