Trần Túy Việt – Phi Luật Tân: Ngày tháng êm trôi (phần 2)

2) Chống “đế quốc” Mỹ:

phiHiệp ước đình chiến Paris giữa Mỹ và Tây ban nha đã không màng đến chủ quyền đất nước của Phillipines. Ngày 4 tháng 2 năm 1899, Arguinaldo phát động một cuộc chiến mới: chiến đấu chống “đế quốc Mỹ”. Tương quan lực lượng quá sức chênh lệch, quân đôi cách mạng Phi đã không đủ sức đương đầu với một lực lượng quân đội hùng mạnh, được huấn luyện công phu, trang bị vũ khí thần kỳ của Hoa kỳ, họ đã phải chuyển sang đánh du kích. Họ trở thành một “cục xương khó gặm” cho quân đội Mỹ .

Trong 3 năm chiến đấu kế đó, quân đội Mỹ ghi nhận 4200 quân nhân tử trận cùng hơn 20 ngàn chiến binh cách mạng Phi và hàng trăm ngàn dân Phi chết vì tên đạn, vì thiếu lương thực hay bịnh mà không được cứu chữa. (https://history.state.gov/milestones/1899-1913/war)

Quyết tâm dẹp tan quân cách mạng, quân đội Mỹ đã phải tung “đội quân đặc nhiệm” dò la đại bản doanh quân cách mạng. Ngày 23 tháng 3 năm 1901 đội quân này đã dẫn Đại tướng Frederick Funston với vài người lính xâm nhập tổng hành dinh của Arguinaldo. Không kịp trở tay, Ông dã bị bắt cùng ngày. Ngày 1 tháng 4 năm đó, Ông đành đầu hàng và tuyên thệ trung thành với Hoa kỳ đồng thời rút lui khỏi cuộc chiến. Sự thua cuộc của Ông dã chấm dứt nền cộng hòa do Ông xây dựng nhưng công cuộc chống Mỹ vẫn còn tiếp diễn. (http://asianhistory.about.com/od/philippines/p/Biography-of-Emilio-Aguinaldo)

Dù phải đối phó với các trận đánh chống quân du kích, chính quyền thuộc địa vẫn tung ra các chiến dịch nhằm xoa dịu lòng dân, gọi chung là “chính sách hấp dẫn”. Chính sách này cho phép nới rộng quyền tự quản của người dân, hướng dẫn cải cách xã hội và phát triển kinh tế. Nó đã thu hút được sự ủng hộ của nhiều người dân, phần nào làm giảm sự chống đối và góp phần vào việc chiến thắng của quân đội Mỹ.

Năm 1907, Quồc hội dân cử dầu tiên dược bầu ra. Năm 1916, Quốc hội Hoa kỳ thông qua Đạo luật Jones Act, hứa trao quyền độc lập cho dân Phi nhưng không ghi rõ ngày tháng nào. Đạo luật còn qui định Quốc hội Lưỡng Viện do dân bầu, có trách nhiệm chuẩn y các đề nghị của Viên Toàn Quyền. Riêng ngành Hành pháp vẫn do một Viên Toàn Quyền người Mỹ dảm trách (https://en.wikipedia.org/wiki/Jones_Law_%28Philippines%29).

Năm 1930 Hoa kỳ chịu đại họa suy thoái kinh tế cộng với sự gia tăng hiện diện của quân dội Nhật tại Châu Á, họ đã chuyển hướng chính trị, nhanh chóng trao trả độc lập cho Phi luật tân . Năm 1932 Quốc hội Hoa kỳ thông qua Đạo luật The Hare-Hawes Cutting Act, thừa nhận Khối Thịnh Vượng Phi luật tân (The Commonwealth of Philippines), từ từ trao quyền quản trị chính quyền đến năm 1945 sẽ trao trọn quyền điều hành đất nước cho Phi luật tân.

Theo đúng lịch trình, Phi luật tân đã giành lại nền độc lập vào ngày 4 tháng 7, 1946, gọi tên nước là The Republic of Philippines. Tháng 3 năm 1947 Hoa kỳ và Phi ký kết hiệp ước hỗ trợ quân sự, cho phép Hoa kỳ thuê các căn cứ quân sự trong 99 năm.

Họ được giải phóng, được hưởng tự do trong thể chế cộng hòa. Họ thực thi quyền công dân, bầu quốc hội, bầu tổng thống để chọn người tài phụng sự đất nước. Họ đã chọn được nhiều vị tổng thống tài ba, song cũng có nhiều nhà lãnh đạo đã biến chất khi vào chỗ quyền thế, khiến người dân phải đấu tranh để truất phế những nhà lãnh đạo thiếu đức độ đó . Trong số này, đáng kể nhất là Tổng thống Ferdinand Marcos.

3) Chống độc tài – Cuộc Cách Mạng Quyền Lực Nhân Dân:

Quý Anh Chị và Các Bạn thân mến,

Tôi có thể tạm ngưng nói về công cuộc tranh đấu của người dân Phi luật tân tại đây. Họ đã giành được độc lập và một thập niên được Hoa kỳ huấn luyện cách điều hành nhà nước, họ thực sự vững vàng trên nhiều mặt, nhất là mặt thực thi quyền công dân. Song nói đến Phi luật tân mà không nhắc đến Tổng thống Ferdinand Marcos thì là môt thiếu sót lớn. Thế nên tôi xin kéo dài phần này để nói về vị Tổng thống đằy tiếng tăm và tai tiếng này.

Cũng như những người có tài khác muốn đem tài năng của mình ra phụng sự Quốc Gia, Ông bắt đầu sự nghiệp chính trị với chức vụ Đại biểu Quốc Hội, sau đó đắc cử Thượng Nghị Sĩ, khóa 1959-1965. “Thừa thắng xông lên”, Ông ứng cử Tổng thống và trúng cử Tổng thống thứ 10 của nước Cộng Hòa Phi luật tân, nhiệm kỳ 1965-1969. Trong nhiệm kỳ này, Ông đã làm được nhiều điều cho dân tộc, nâng cao đời sống người dân, phát triển đất nước trên nhiều mặt như xây dựng hạ tầng cơ sở, cải tiến nông nghiệp, cải cách ruộng đất, chỉnh đốn giáo dục, cải thiện y tế v.v.. Trên trường quốc tế, Ông chủ trì Hội Nghị Thượng Đỉnh các Quốc Gia Đông Nam Á nhằm chống lại nguy cơ bành trướng của chủ nghĩa cộng sản trong khu vực. Ông ủng hộ cuộc chiến chống cộng tại Việt nam và đã gởi hơn 10,000 quân nhân đến tham chiến. Ông cũng điều chỉnh hiệp ước Quân sự Mỹ – Phi, cho thuê căn cứ quân sự từ 99 xuống 25 năm.

Với các thành quả rực rỡ trên, Ông tái đắc cử Tổng thống nhiệm kỳ 2, 1969-1972, song nhiều người cho rằng đã có gian lận trong cuộc bầu cử. Thực tế, nhiệm kỳ 2 của Ông kéo dài đến năm 1981.

Nhiệm kỳ này đã mang đến cho Ông rất nhiều thách thức. Trước tiên là lạm phát do giá dầu trên trường quốc tế gia tăng đã tác động mạnh mẽ đến giá cả sinh hoạt trong nước, đồng tiền nội địa liên tục giảm giá. Thêm vào đó là thiên tai liên tục xảy ra, phá hoại nhiều công trình xây dựng cùng mùa màng khiến giá sinh hoạt càng tăng gấp bội.

Người dân đã đặt nhiều hy vọng nơi Ông, nhưng thực tế, Ông cũng là một người như bao nhiêu người khác với nhiều thiếu sót, lầm lỗi. Với quyền lực tối cao trong tay, Ông đã biến chất, muốn mình là kẻ độc tôn. Ông buộc các cơ sở thương mại cùng trường học phải treo hình của mình; Ông sửa Hiến pháp để chuyển chế độ Tổng thống sang chế độ Đại Nghị trong ý đồ kéo dài quyền lực của Tổng thống. Người dân bất mãn, sinh viên cấp tiến cũng như giới lao động đã nhiều lần xuống đường công khai phản đối, Ông đã không ngần ngại điều quân đội đến đàn áp cùng bỏ tù những nhà đối lập. Khi làn sóng biểu tình có bạo loạn dâng cao, Ông đã ban hành luật “quân sự hóa chính quyền”, đặt chính quyền dân sự dưới sự giám sát của quân đội với hai mục tiêu: 1) bảo vệ nền cộng hòa, và 2) cải tạo xã hội, kinh tế và các định chế chính trị (1972) (http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Ferdinand_Marcos) .

Năm 1981, Ông bãi bỏ luật này và chấp thuận một cuộc phổ thông đầu phiếu mới, tái tranh cử chức vụ Tổng thống. Ông thắng!!

Năm 1983, một nhà đối lập chính trị – Ông Benigno S. Aquino Jr – bị ám sát. Sau môt năm điều tra, chẳng một ai trong các nghi can bị kết án, song ai cũng tin rằng cái chết của Ông Aquino không ngòai mưu mô của Ông Marcos.

Năm 1986 Ông tranh cử Tổng thống thêm một lần nữa. Đối thủ của Ông là bà Corazon Aquino, vợ góa của Ông Benigno S. Aquino Jr. Khi Hội Đồng Bầu Cử loan báo Ông Marcos thắng cử, một làn sóng chống đối đã diễn ra trong quân đội cùng cả trăm ngàn người dân xuống đường buộc Marcos phải thoái vị. Dòng người tràn đến Dinh Tổng thống, Ông đã cùng vợ rút khỏi Dinh bằng cổng sau, được Mỹ giúp cho một chiếc máy bay và bay ra đảo Guam. Sau đó Ông được tị nạn tại Hawaìi – Hoa kỳ (26/2/1986).

phi-2Ông mất tại Hawaìi, ngày 28 tháng 9, 1989. Thi hài Ông được gia đình ướp và mang về trưng bày tại Viện Bảo Tàng Ferdinand Marcos, thành phố Ilocos Norte, nơi Ông sinh ra.

Biểu tình đòi truất phế Tổng thống Marcos

https://en.wikipedia.org/wiki/People_Power_Revolution

Quý Anh Chị và Các Bạn thân mến,

Dù bị mang tiếng đế quốc, chế độ thực dân Tây ban nha đã góp phần lớn vào việc phát triển Philippines. Trước tiên có thể nói họ mang đạo Thiên Chúa La mã vào đây ngay từ ngày đầu tiên Ông Magellan cập bến Cebu. Chỉ trong 8 ngày, Ông đã thuyết phục và cải đạo cho chúa đảo Cebu cùng một số cư dân địa phương. Những năm sau đó, chính quyền mẫu quốc Tây ban nha tiếp tục gởi các quan cai trị đến đây. Những vị này bắt đầu thành lập chính quyền các cấp từ cấp nhỏ từng địa phương đến cấp trung ương hay quốc gia, đồng thời mở mang thành phố, tái định cư cho cư dân địa phương.

phi-2-2

Theo chân các quan cai trị là các giáo sĩ. Các giáo sĩ tiếp tục truyền đạo, cải đạo cho cư dân, mở rộng hệ thống giáo dục cho đến bậc đại học.

Sang thế kỷ 18, viên Tổng Toàn Quyền José Basco (1778 – 1787) đã đưa Philippines vào quỹ đạo giao thương quốc tế, ghi nhận sự phát triển kinh tế của xứ thuộc địa này, và càng phát triển mạnh hơn trong thế kỷ 19. Vào thời điểm này, nhờ kênh đào Suez đã hoàn tất, một số dân châu Âu đã di cư đến đây. Họ mang vào tư tưởng mới về chính quyền, xã hội, lý tưởng cách mạng v..v.. Đây là một trong các yếu tố dẫn đến cuộc cách mạng Katipunan mà tôi đã nói ở phần trên.

Họ được học hỏi nhiều hơn dưới thời “bị” chính quyền đế quốc Mỹ quản trị. Họ có cơ hội làm quen với các tổ chức chính trị, phổ thông đầu phiếu, tổ chức quốc hội lưỡng viện, huấn luyện quân sự, ngoại giao…tất cả đều chuẩn bị cho họ một nền độc lập bền vững. Anh ngữ được xử dụng như ngôn ngữ chính thức, giờ đây sau cả trăm năm, họ nói tiếng Anh không thua gì tiếng mẹ đẻ.

=====

Các bạn đồng nghiệp người Phi của tôi vẫn thường phàn nàn rằng nhà nước hiện tại ở Phi luật tân thật không đáng tin cậy vì nạn bè phái, gia đình trị và tham nhũng khá phổ biến, tệ nạn xã hội vẫn còn nhiều. Hai ngày trước chuyến đi của tôi thì có tin hải quan phi trường Manila tìm thấy hai viên đạn trong túi xách của một hành khách. Nghe tin này các bạn Phi làm chung chỗ với tôi đều có cùng nhận xét rằng đó là thủ đoạn của cán bộ hải quan để làm tiền du khách và ân cần dặn dò tôi hãy cẩn thận với hành lý xách tay kẻo kẻ gian bỏ đồ cấm vào thì phiền cho mình lắm. Tuy nhiên, khi đến nơi, tôi thấy mọi sự rất êm ả, hải quan làm việc rất thân thiện; phi trường không quá đông, không mất nhiều thời gian chờ đợi. Ra đến phố thì xe cộ đầy nghẹt nhưng không đến nỗi nghẽn cổ chai. Xe chạy chừng nửa tiếng thì tới khách sạn.

Manila được xây dựng vào năm 1571 – có tên Intramuros, theo lệnh của viên toàn quyền Miguel López de Legaspi, hiện vẫn còn nguyên vẹn:

phi-2-3

Manila ngày nay có 20 triệu dân. Tất nhiên đông đúc thì chật chội, chen chúc, nhếch nhác, nhưng tôi nghĩ Manila không tiêu biểu cho Phi luật tân. Đi đến các thành phố nhỏ khác thật khác xa với Manila. Một ngày du khách được đi thăm nơi làm muối ăn. Xe vừa ngừng, tôi bước xuống xe và ngửi thấy một mùi hương là lạ. Tôi bèn hít một hơi dài rồi tự thán “ồ, thơm quá!”. Khi vào nơi nấu muối mới biết người ta dùng vỏ trấu để đốt lò, thì ra khói vỏ trấu đã tạo mùi thơm đặc biệt cho vùng làng quê này.

phi-2-4

Nông thôn – thành thị, khoản cách giàu nghèo vẫn còn xa, nhưng có nhiều lý do cho họ lạc quan:

Today the Philippines is still poor but things are changing. Since 2010 the Philippine economy has grown at about 6% a year. Today there is reason to be optimistic for the future. Today the population of the Philippines is 103 million.” (http://www.localhistories.org/philippines.html)

103 triệu dân, phát triển kinh tế 6% mỗi năm, đó là điều hứa hẹn một tương lai tốt đẹp. Tôi kính chúc mừng họ./.

 

Viết thêm:

  1. Vô cùng thương tiếc:

phi-2-6Thực thế Quý Anh Chị và Các Bạn ạ, tôi cảm thấy vô cùng thương tiếc cái chết của Ông Ferdinand Magellan. Một người gan dạ , tài ba đã có một cái chết không xứng tầm của mình !! Một mũi tên độc đã hạ gục Ông, và sau đó không biết Ông đã được an táng ở đâu. Năm 1866, một đài kỷ niệm tưởng nhớ Ông đã được xây nên tại Cebu City, bên bờ biển nơi Ông đã tử trận. Gần đó là tượng Lapu-Lapu, cả Hai Người đều đứng chung trong khu di tích lịch sử Mactan Shrine. Khi sống họ đã tìm đủ mọi cách để tiêu diệt nhau, giờ đây họ cùng được mọi người thành kính ngưỡng mộ.

Rất tiếc lộ trình của nhóm tôi đã không bao gồm địa điểm này, tôi xin cung cấp một ít tin tức để Quý Anh Chị và Các Bạn nếu có dịp đi Phi luật tân nên tìm đến đây để chiêm ngưỡng, để hoài niệm một biến cố lịch sử bi thương lẫn hào hùng.

Kính mời Quý Anh Chị và Các bạn xem một đoạn video về Lapu vs Magellan theo địa chỉ sau:

https://www.youtube.com/watch?v=OBJOE4NOAro

phi-2-5

Dù không đến được trước Đài Tưởng Niệm của Hai Ông, tôi cũng kính cẩn thắp cho Hai Ông một nén nhang tưởng nhớ.

  1. Truyền thuyết:

Truyền thuyết dân gian nói rằng Lapu-Lapu chưa bao giờ chết. Ông đã hóa đá và trở thành thần canh giữ cho biển Mactan. Ngư dân trong làng trước khi ra khơi thường phải “xin keo” trước một tượng đá hình người đàn ông để được phép đánh cá trong vùng do Ông canh giữ (https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Mactan:)./.

Túy Việt

Xin vui lòng ghi lại nguồn Link và phải có sự đồng ý của tác giả khi muốn đăng lại bài của www.khoahocnet.com

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s