ĐÀM TRUNG PHÁP – EM ĐẾN ĐÂY NHƯ ĐẾN TỰ THIÊN ĐƯỜNG (ĐINH HÙNG)

thien-duongChương trình radio-khoahocnet
https://app.box.com/s/e77ztrmjn9we0pt4gqjwd5z1gd79d0db

Tài liệu giáo khoa tại các quốc gia sử dụng tiếng Anh phân biệt hai phương cách so sánh trong ngôn ngữ. Cách thứ nhất là so sánh gián tiếp giữa hai yếu tố qua môi giới của các chữ hoặc nhóm chữ dùng để so sánh như like, as, than, seem, similar to. Cách so sánh gián tiếp này được mệnh danh là simile (ví von). Cách thứ hai so sánh trực tiếp, không cần môi giới chi cả, mang tên là metaphor (ẩn dụ). Theo các định nghĩa này, câu thơ dưới đây của Robert Burns là một ví von:

O my love’s like a red, red rose / Ôi người tình tôi như bông hồng đỏ thắm

Trong khi đó, hai câu thơ sau đây của Sir Walter Raleigh được coi là một ẩn dụ:

But love is a durable flame / Nhưng yêungọn lửa lâu dài

In the mind ever burning / Trong tâm tư không ngưng bừng cháy

Trong phạm vi nhỏ hẹp của câu chuyện này, bút giả sẽ trình bầy với quý bạn đọc một số mô thức để thể hiện ví von trong thi ca một vài ngôn ngữ khác nhau.

Thông thường, sự ví von được coi như một lượng giá tương đương giữa yếu tố được đề cập đến (A) và yếu tố ví von (B), theo mô thức A ngang B. Nhưng cũng có những ví von dựa trên các mô thức A hơn B, A kém B, hoặc A hơn tất cả.

  • Mô thức căn bản A ngang B phổ cập nhất, như thấy trong câu ca dao lục bát

Nhớ ai bổi hổi bồi hồi như đứng đống lửa như ngồi đống than

mà trong đó câu lục là yếu tố A và câu bát là yếu tố B sử dụng hai ví von một lúc.

Lý Bạch mở đầu bài “Xuân tứ” bằng cách ví von mầu cỏ yên khi mùa xuân về tựa như tơ xanh:

Yên thảo như bích ti / Cỏ yên như tơ xanh

Trong bài thơ vẽ lên một mùa xuân diễm lệ đang dừng gót trên một mặt hồ tại đất Hàng Châu, Bạch Cư Dị mở đầu bằng cách so sánh mùa xuân với một bức tranh vẽ:

Hồ thượng xuân lai tự họa đồ / Xuân đến trên hồ tựa bức tranh

Heinrich Heine ví von nét yêu kiều của một bông hoa biết nói với một bông hoa thật như trong hai câu thơ lừng danh:

Du bist wie eine Blume / Em trông như một đóa hoa

So hold und schoen und rein / Biết bao duyên dáng nõn nà băng trinh

Nữ nhạc sĩ Consuelo Velázquez, tác giả bài ca “Bésame mucho” nóng bỏng, đã mạnh bạo đề nghị người bạn trai hãy hôn nàng như thể đêm nay là lần cuối cùng họ hôn nhau trong đời:

Bésame, bésame mucho / Hãy hôn em, hôn em cho xứng

como si fuera esta noche la última vez / như thể đêm nay lượt cuối cùng

Một William Wordsworth đang chán chường thế sự đã ví von sự lãng du cô đơn của mình như một áng mây trôi:

I wandered lonely as a cloud / Ta lang thang tựa mây trôi

That floats on high o’er vales and hills / Lững lờ trên những núi đồi ruộng nương

Trên đường đi thăm mộ cô trưởng nữ Léopoldine mới 19 tuổi vừa chết đuối cùng chồng khi thuyền họ lật trên dòng sông Seine, một Victor Hugo cô đơn, buồn tủi chẳng để ý gì đến ngoại cảnh. Như thầm thì nói chuyện với con dưới mộ, thi hào đã ví von từ nay ngày đối với mình sẽ như đêm tối:

Je marcherai, les yeux fixés sur mes pensées / Cha sẽ đi, mắt chìm trong suy nghĩ

Sans rien voir au dehors, sans entendre aucun bruit / Không nhìn quanh cũng chẳng ngóng điều chi

Seul, inconnu, le dos courbé, les mains croisées / Lạc lõng, cô đơn, lưng còng, tay chắp

Triste, et le jour pour moi sera comme la nuit / Đau buồn, và ngày sẽ như đêm tối với cha

Để mô tả tiếng đàn Thúy Kiều gẩy cho Kim Trọng nghe sau khi nàng đã cùng chàng thề nguyền, Nguyễn Du giáng xuống một chuỗi ví von đắc địa:

Trong như tiếng hạc bay qua

Đục như tiếng suối mới sa nửa vời

Tiếng khoan như gió thoảng ngoài

Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa

Để giới thiệu một giai nhân chẳng phải là người trong cõi chúng ta, Đinh Hùng sử dụng một lúc hai ví von tráng lệ cho “Kỳ Nữ” của ông:

Em rực rỡ như muôn ngàn hoa sớm

Em đến đây như đến tự thiên đường

  • Mô thức A ngang B cũng có thể được thể hiện một cách thấm thía hơn. Trong tiếng Việt, nếu A có trạng từ chỉ số lượng “bao nhiêu” thì B có trạng từ chỉ số lượng tương đương “bấy nhiêu” đáp lại, như trong câu ca dao làm ấm lòng người được “thương” thuở xa xưa nơi thôn xóm:

Qua đình ngả nón trông đình

Đình bao nhiêu ngói, thương mình bấy nhiêu

  • Mô thức A hơn B được thấy rõ rệt khi William Shakespeare so sánh sự yếu đuối của mình với một giọt lệ đàn bà:

I am weaker than a woman’s tear / Tôi yếu hơn giọt lệ một đàn bà

Một khách tình si người Pháp có thể sử dụng cả hai mô thức A hơn BA kém B để thú nhận điều mỗi ngày gặp người yêu là chàng càng yêu nàng hơn, hơn hôm qua nhưng lại kém ngày mai:

Chaque jour je te vois et je t’aime davantage / Càng gặp em tôi càng yêu hơn nữa

aujourd’ui plus qu’hier mais bien moins que demain / hơn qua nhiều nhưng khá kém ngày mai

  • Vị thế “độc tôn” trong mô thức ví von A hơn tất cả đã được William Wordsworth sử dụng để đề cao sự hấp dẫn của một kiều nữ bí mật: Nàng như một bông hoa đổng thảo mọc bên cạnh tmột ảng đá rêu phong, ít người đã thấy. Nhưng nàng đẹp hơn cả trăng sao:

A violet by a mossy stone / Bông đổng thảo cận kề phiến đá

half-hidden from the eye / nửa khuất che con mắt người ta

fair as a star, when only one / đẹp như sao, khi chỉ một ngôi

is shining in the sky / long lanh sáng trên trời buổi tối

  • Một lối ví von nữa, có tính cách lan rộng, được căn cứ vào mô thức A ngang B nhưng rồi chỉ B được phát triển thêm chi tiết. Nguyên Sa đã sử dụng lối ví von này để so sánh đôi mắt của người tình với một vì sao chắc chưa ai thấy:

Tôi muốn ví mắt em như một vì sao

chưa có ở trên trời

một vì sao ngủ muộn hơn sao hôm

dậy sớm hơn sao mai

mà lòng tôi vẫn nhìn

chưa bao giờ chớp mắt

như em vẫn nhìn

nụ cười của em

trong mắt tôi!

  • Ngoài những lối ví von hiền lành vừa kể còn có lối so sánh táo bạo hơn trong thi ca. Trong loại ví von loại này, B là yếu tố táo bạo gây ra những ấn tượng khó quên cho người đọc, như trong hai văn cảnh dưới đây, một tàn bạo khổ đau và một táo bạo tân kỳ vô hại có thể chấp nhận được.

Trong một bài thơ lạnh lùng đến rợn người, Keith Douglas đã nói lên cái chết thảm thê của một thiết giáp binh người Đức trong thế chiến thứ hai, qua một ví von táo bạo. Trong chiếc chiến xa đã bị phá hủy, người ta tìm thấy tấm hình của người yêu anh ấy. Bên dưới chữ ký trên tấm hình tặng anh, cô gái còn nắn nót viết thêm chữ “Vergissmeinnicht” (tên một loài hoa trong tiếng Đức có nghĩa đen là “đừng quên em nhé”) để nhắc nhở chàng lính trẻ ấy phải nhớ cô mãi mãi. Nhưng phũ phàng thay:

But she would weep to see today / Nhưng cô khóc hôm nay khi thấy

how in his skin the swart flies move / bầy ruồi đen bâu kín da chàng

the dust upon the paper eyes / bụi phủ đầy trên đôi mắt giấy

and the burst stomach like a cave / dạ dầy banh như một cái hang

Một chuỗi ví von tân kỳ táo bạo (nhưng vô hại và chẳng chút đau thương nào) của Nguyên Sa kết thúc câu chuyện ngôn ngữ kỳ này:

Hôm nay Nga buồn như một con chó ốm

như con mèo ngái ngủ trên tay anh

đôi mắt cá ươn như sắp sửa se mình

để anh giận sao chả là nước biển!

https://app.box.com/s/e77ztrmjn9we0pt4gqjwd5z1gd79d0db

Xin vui lòng ghi lại nguồn Link và phải có sự đồng ý của tác giả khi muốn đăng lại bài của www.khoahocnet.com

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s