ĐÀM TRUNG PHÁP GIỚI THIỆU VÀ DỊCH THUẬT – MỘT THOÁNG HƯƠNG VỊ THI CA TÂY BAN NHA NGỮ

 Rubén Darío (1867-1916)

Rubén Darío (1867-1916)

Ai trên đời mà không âm thầm tiếc nuối tuổi trẻ qua mau, nhưng đã mấy ai để lệ rơi tầm tã trong những lúc bất thần khóc than cho tuổi thanh xuân ra đi không trở lại như nhà thơ Rubén Darío (1867-1916) người nước Nicaragua? Darío ví tuổi xanh như một “kho tàng thượng đế” mà sự mất đi là cả một tiếc thương vô hạn nằm sâu trong tiềm thức. Chẳng thế mà bốn câu tuyệt bút phát xuất từ một nỗi lòng xót xa của ông được nhắc đi nhắc lại năm lần trong bài “Canción de otonõ en primavera” (Thu ca lúc xuân thì) đã làm bao thế hệ độc giả mủi lòng vì mức độ thiết tha của chúng:

Tuổi thanh xuân, kho tàng thượng đế // Juventud, divino tesoro

đã ra đi không thể trở về // ya te vas para no volver

lúc muốn khóc, ta không khóc nổi // cuando quiero llorar, no lloro

nhưng nhiều khi bất chợt lệ rơi // y a veces lloro sin querer

Tuổi thanh xuân thường đồng nghĩa với mộng mơ. Người ta kể rằng thời còn trẻ Gustavo Bécquer (1836-1870), người nước Tây ban nha, có một cô bạn gái rất xinh mê chàng như điếu đổ. Một hôm nàng âu yếm nhìn Gustavo đang ngồi làm thơ trong vườn, rồi bất thần lên tiếng hỏi “Anh ơi, thơ là cái chi chi mà anh mê nó thế hả anh?” Có ai đâu ngờ câu trả lời chẳng cần suy nghĩ của Gustavo “Poesía … eres tú” (Thơ … chính là em đấy) đã trở thành cách định nghĩa thần tình nhất cho tình yêu từ đó đến nay! Nhà thơ tài hoa nhưng mệnh yểu cũng đã chẳng để lỡ cơ hội cho tiếng lòng đang thổn thức rót thêm những lời đường mật vào tai cô bạn gái mà chàng vừa xác nhận là nguồn thơ lai láng cho mình:

Một thế giới cho từng ánh mắt // Por una mirada, un mundo

một trời xanh mỗi lúc em cười // por una sonrisa, un cielo

mỗi nụ hôn… anh còn suy đoán // por un beso … yo no sé

biết tặng gì mỗi lượt em hôn // que te diera por un beso

Tuyển tập những bài thơ mang danh “Rimas y leyendas” (Những vần thơ và truyện thần kỳ) –mà từ đó bốn câu trên được trích dẫn– đã được in thành sách năm 1871, tức là một năm sau khi Bécquer qua đời. Kể từ đó đến nay tập thơ khả ái ấy vẫn còn là những bài thơ tình trinh nguyên được giới trẻ trong thế giới Tây ban nha ngữ ngưỡng mộ.

nerudaGần đây hơn, giải quán quân về đam mê phải được trao cho Pablo Neruda (1904-1973) người nước Chí lợi. Vị thi bá từng đoạt giải Nobel văn chương đã chẳng chút ngại ngùng nào khi mệnh danh cô bạn gái của mình là Nữ hoàng ! Neruda cho phổ biến thi tập “Los versos del capitán” (Những vần thơ người thuyền trưởng) để ghi khắc thời gian đắm say trong vòng tay cô Matilde Urrutia. Yêu đến nỗi thi nhân viết cả thơ tặng nàng ngay trên khăn lau miệng trong tiệm ăn! Đoạn chót bài thơ tình làm rung chuyển cả trời lẫn đất mang tên “La reina” (Nữ hoàng) dưới đây là một bằng chứng hùng hồn giải thích tại sao Matilde xứng đáng là nữ hoàng của Pablo:

Và khi em xuất hiện // Y cuando asomas

tất cả những giòng sông náo động // suenan todos los ríos

trong thân anh, những hồi chuông // en mi cuerpo, sacuden

lay chuyển cả bầu trời // el cielo las campanas

và một thánh ca ngập tràn thế giới // y un himno llena el mundo

Nếu được trở lại trần gian hôm nay, hai thi sĩ Bécquer và Neruda chắc sẽ choáng váng khi được nghe “Cuando calienta el sol” (Khi mặt trời sưởi ấm) là một bài ca hiện đại sống động được nhiều người trên thế giới ngưỡng mộ. Sáng tác nổi danh như cồn ấy của Luis Miguel (sinh năm 1970 tại Puerto Rico) tả chân mối liên hệ tình ái ngày nay bằng một lối viết táo bạo hơn nhiều so với thời thượng của hai ông Bécquer và Neruda:

Khi mặt trời sưởi ấm // Cuando calienta el sol

trên bãi biển này // aquí en la playa

sát mình anh // cerca de mi

thân em kích động // siento tu cuerpo vibrar

ngực em phập phồng // es tu palpitar

là mặt em // es tu cara

là tóc em // es tu pelo

là những nụ em hôn // son tus besos

anh rùng mình, hỡi càn khôn // me estremezco, oh

khi mặt trời sưởi ấm // cuando calienta el sol

Nếu Gustavo Bécquer đã chinh phục được người yêu thì Antonio de Trueba (1819-1889), người Tây ban nha, còn đang … trong vòng dụ dỗ. Người đẹp của Trueba là một nàng nước da bánh mật, có đôi mắt đẹp mê hồn đến nỗi nếu thiếu đôi mắt ấy trong đời thì thi nhân chỉ còn nước chết ! Thế cho nên sau khi đã thú thật cùng nàng, Antonio khẩn khoản xin nàng một ân huệ nho nhỏ để chàng còn có thể tồn tại trên đời. Ân huệ ấy chỉ gồm có hai điều, cả hai bắt đầu bằng liên từ (chỉ điều kiện) nếu nghe còn có vẻ xa vời, nhưng Antonio vẫn xin nàng ban cho:

Nếu em rời gót sen // Si tú a la ventana

ra tựa bên cửa sổ // te dignas salir

nếu em một liếc nhìn // si tú una mirada

ban cho anh từ đó // me das desde allí

Khi bị trái tim thôi thúc, đấng mày râu dù có anh hùng, có “macho” (đầy ắp nam tính) đến mấy, cũng có thể trở thành hành khất tình yêu, hạ mình rất thấp để xin “un poco de tu amor” (một chút tình em) và sẵn sàng đáp lại ngàn lần như thế. Mời nghe lời van xin tình yêu thành khẩn đam mê cùng với lời hứa đền bù lấy từ bài hát “Por un poco de tu amor” do Oscar Gomez và Albert Hammond đồng sáng tác năm 1978. Ca sĩ lừng danh thế giới Julio Iglesias của nước Tây ban nha đã thăng hoa bài ca thành một top hit:

Đáp đền cho một chút tình em // Por un poco de tu amor

và mảnh nhỏ cuộc đời em có // por un trozo de tu vida

anh hứa đời trọn vẹn dâng em // la mía entera yo te la daría a ti

Năn nỉ mãi không được, chàng hành khất tình yêu sẽ có lúc trở thành bực bội. Có khi chàng còn dọa dẫm nữa là đằng khác, nếu ta căn cứ vào bài hát uy nghiêm “Adelita” do ông sĩ quan quân đội kiêm nhạc sĩ Jorge Negrete (1911-1953) người xứ Mễ tây cơ sáng tác. Người hùng đóng vai hành khất trong bài ca này không những chỉ là nhạc sĩ mà còn là một sĩ quan cao cấp có thể sử dụng phương tiện di chuyển của hải, lục, không quân bất cứ lúc nào. Ông đang buồn vì cô Adelita kháu khỉnh, mà ông đang mê mệt, chưa yêu lại ông. Ông còn nghi là nàng dám yêu kẻ khác lắm. Ông rất chân thành và giản dị, đã hứa với Adelita rằng nếu nàng yêu ông thì ông sẽ mua ngay cho nàng một bộ đồ bằng lụa mỏng và dẫn nàng đi rước đèn ngay trong … trại lính của ông ! Còn như nếu mà nàng bỏ ông để đi yêu kẻ khác thì nàng hãy coi chừng, vì tay ông dài khủng khiếp:

Nếu Li-ta cặp kè tay ấy // Si Adelita se fuera con otro

gót nàng ta bám sát không thôi // la seguiría la huella in cesar

bằng máy bay hay bằng tàu chiến // en aeroplanos y buques de guerra

trên bộ bằng xe lửa lục quân // y por tierra en tren militar

Chưa biết chắc được người mà mình mê rồi có chịu đáp lại tấm lòng mình không (như trường hợp ông quan võ si tình và cô Adelita nêu trên) đã là khổ rồi, nhưng có lẽ còn đỡ khổ hơn là bị ruồng bỏ ngay từ dầu. Như trường hợp một chàng trai vừa gửi lá thư đầu tiên cho người trong mộng thì lá thư xấu số vô duyên ấy đã bị cô ta xé nát rồi cho gió cuốn bay đi ! Tuy đau lắm, nhưng chàng vẫn giữ thái độ một người quân tử biết tha thứ kẻ khác, rồi viết cho mình bốn câu thơ để tự an ủi, trích từ trong một bài thơ tình khuyết danh tác giả:

Dù em chẳng yêu tôi // Aunque no me quieras

tôi còn niềm an ủi // tengo el consuelo

là em biết tôi đây // de saber que sabes

sẽ còn yêu em mãi // que yo te quiero

Bị coi thường hay bị ruồng bỏ trong lãnh vực tình ái đã là khổ rồi, nhưng có người yêu điên đảo có khi còn khổ nhiều hơn nữa! Thi nhạc sĩ người Mễ tây cơ Alberto Dominguez (1911-1975) sáng tác bài ca bất hủ“Perfidia” (Đảo điên) kể chuyện về cuộc tình bất hạnh của một đấng mày râu. Vị này thở than về một người đàn bà đã làm cho đời ông khốn đốn. Ông mang cả Thượng Đế, cả biển sâu ra làm nhân chứng cho mối tình thành khẩn, những lần than khóc, những chuyến đi tìm kiếm vô vọng của ông, tất cả chỉ vì sự đảo điên của cô nàng :

Em, khi được thưa cùng thượng đế // Mujer, si puedes con dios hablar

hỏi ngài xem anh có bao giờ // pregúntale si yo alguna vez

dám chểnh mảng tôn thờ em thế // te he dejado de adorar

hỏi biển, gương soi tim anh rõ // y al mar, espejo de mi corazón

đã bao lần thấy lệ anh rơi // las veces que me ha visto llorar

vì đảo điên tình ái em thôi // la perfidia de tu amor

Đã tìm em bốn bể năm châu // Te he buscado dondequiera

mà chẳng hề thấy bóng em đâu // yo no te puedo hallar

còn em, ai biết ở phương nào // y tú, quién sabe por dónde andarás

tháng ngày qua mạo hiểm ra sao // quién sabe qué aventuras tendrás

khi chúng ta còn bao cách trở // qué lejos estás de mí

Nếu chàng trai tuyệt vọng nêu trên chỉ khóc than và lang thang đi tìm người yêu phụ bạc, thì nhân vật chính trong một bài thi nhạc nữa mang tên “Tú, sólo tú” (Em, chỉ mình em thôi) do Felipe Leal (không rõ năm sinh và mất) người Mễ tây cơ sáng tác, đã trở nên bệ rạc, rượu chè be bét vì người yêu đã bỏ chàng rồi :

Này em, hãy trông anh thất thểu // Mira como ando, mujer

chót quá yêu em // por tu querer

thành bệ rạc say sưa // borracho y apasionado

tất cả vì em / no más por tu amor

và chỉ mình em thôi // tú, sólo tú

lấy khổ đau lấp kín đời anh // has llenado de luto mi vida

mở vết thương trong trái tim này // abriendo una herida en mi corazón

em, chỉ một mình em thôi // tú, sólo tú

là nguyên nhân cho anh đổ lệ // eres causa de todo mi llanto

cho chán chường tuyệt vọng u mê // de mi desencanto y de mi desesperación

Những van xin thống thiết như trong hai bài ca “Perfidia”“Tú, sólo tú” vừa kể đôi khi cũng có hiệu quả chứ. Và lúc “Kim Kiều tái ngộ” thì hạnh phúc lứa đôi sẽ gấp bội gia tăng, như ta thấy trong bài ca khét tiếng hoàn cầu “Bésame mucho” (Hãy hôn anh cho xứng) do nữ nhạc sĩ kiêm minh tinh điện ảnh có sắc đẹp mê hồn của Mễ tây cơ Consuelo Velazquez (1924-2005) sáng tác khi nàng mới 16 tuổi và chưa bao giờ hôn ai hoặc được ai hôn cả. Trí tưởng tượng của cô Consuelo thực ở mức thượng thừa! Đến đây bút giả xin sử dụng những lời lẽ nồng nàn từ bài ca ấy để chấm dứt một phiếm luận về thi ca của một ngôn ngữ diệu huyền mà trong đó “poesía … eres tú” (thơ … chính là em đấy) và “el amor lo hace todo” (tình yêu làm ra hết mọi chuyện):

Hãy hôn anh, hôn anh cho xứng // Bésame, bésame mucho

như thể đêm nay lượt cuối cùng // como si fuera esta noche la última vez

anh muốn em sát gần thêm nữa // quiero tener muy cerca

để soi hình trong cặp mắt em // mirarme en tus ojos

và thấy em quấn quít bên anh // y verte junto a mí

Ôi anh sợ mất em biết mấy // Qué tengo miedo perderte

sợ mất em lần nữa sau này // perderte otra vez

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s