Trần Ngọc Cư – Être = Be = Là?

LeanHealthcarebasicsTrong tiếng Việt, động từ  có bao giờ chỉ sự hiện hữu như động từ être của Pháp hay động từ to be của Anh không? Ít ra trong mấy thập niên nay, tôi thấy trong các bài viết, một số nhà văn và thậm chí cả nhà sư thường dùng cụm từ “như là”, “đang là”, như trong câu “thực tại đang là, chứ không phải đã là và sẽ là.” Hình như Trịnh Công Sơn trong một bài hát cũng có dùng hai chữ “như là” với “là” chỉ sự hiện hữu. Trên thực tế, kể từ thời ông Đắc Lộ đến nay, chưa có một tự điển tiếng Việt nào cho thấy chữ “là” chỉ sự hiện hữu cả.

Trong tiếng Anh, động từ to be ngoài chức năng của một trợ động từ (helping verb, auxiliary verb, hay linking verb), còn có một nghĩa chắc nịch là “hiện hữu, tồn tại, có và không”.

Như khi Hamlet khắc khoải giữa sống và chết (tự tử), giữa có và không liên quan đến cái chết của người cha do bàn tay ám muội của ông chú và mẹ mình: “To be or not to be, that is the question.” Being vì thế được dịch là hiện thể hay hiện hữu hay tồn tại, như tên sách Being and Time của Martin Heidegger được dịch ra tiếng Việt là Hiện hữu và Thời gian. Trong từ vựng địa ốc, nếu ta mua một cái nhà trong tình trạng hiện hữu (không đòi hỏi người bán phải sửa sang) người ta nói buy as is, và không ai dịch là “mua như là“. Vậy, cụm từ “thực tại đang là” có sai nghĩa tiếng Việt không?

Đương nhiên, ngôn ngữ có tính võ đoán (arbitrary). Nếu một từ được dùng sai bởi một tuyệt đại đa số qua một thời gian lâu dài, thậm chí vì nể nang người sử dung, nó sẽ được chấp nhận và trở thành chuẩn mực. Cụm từ “đang là, đã là, sẽ là” có rơi vào trường hợp này không?The Supreme Being (Hiện thể tối cao, Đấng Tối cao) có nên dịch là “Đấng Tối cao”?

Một hiện tượng trong văn học Việt Nam rất đáng ghi nhận là, kể từ Phạm Quỳnh trở về sau, đa số nhà văn nổi tiếng Việt Nam đều giỏi tiếng Pháp hoặc sau này cả tiếng Anh và chắc chắn họ đã du nhập cách nói và cách viết của người phương Tây vào bút pháp của mình, tạo nên một dạng thức văn chương mà ta gọi là Tân văn vis-à-vis Cổ văn trong chương trình Quốc văn thời Việt Nam Cộng hòa.

Trở lại động từ “là”. Vẫn có khả năng, dù mong manh, một ngày nào đó trong tự điển tiếng Việt ta thấy ghi, Là: hiện hữu; có; có mặt; tồn tại, mà từ nguyên của nó là động từ être hoặc to be. Tại sao không? Xin trích dẫn câu nói bất hủ của Pablo Picasso khi bàn về tính sáng tạo: “Others have seen what is and asked why. I have seen what could be and asked why not./ Người khác nhìn thấy cái đang có và hỏi tại sao. Tôi nhìn thấy cái có thể có và hỏi tại sao không.” (Người viết in đậm.)

Xin vui lòng ghi lại nguồn Link và phải có sự đồng ý của tác giả khi muốn đăng lại bài của www.khoahocnet.com

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s