Trần Túy Việt – Bhutan: Có những Nhà Vua như thế (Phần IV, hết)

Bhutan_P4_1_html_40f730204) Nghịch lý:

Dân chủ – Đa thê

Theo kết quả của bản điều tra GNH 2010 thì đàn ông cảm thấy hạnh phúc hơn phụ nữ. Tôi cho rằng điều này thật vô cùng đúng tại Bhutan, bởi đến giờ này họ vẫn còn duy trì chế độ đa thê. Họ có thể chế chính trị tiên tiến: quân chủ lập hiến, tam quyền phân lập, tự do ngôn luận, phổ thông đầu phiếu, bảo vệ nhân quyền … nhưng chấp nhận một người đàn ông có quyền kết hôn với nhiều người phụ nữ . Ngay Nhà Vua tiền nhiệm, người đã mang lại cho Bhutan luồng không khí dân chủ tây phương, đã cưới một lúc 4 bà Hoàng hậu:

Gặp một cô gái trẻ, tôi hỏi thăm rằng cô có đồng ý cho một ông cưới nhiều bà không. Cô bảo không bao giờ. Tôi hỏi tiếp rằng luật không cấm một ông cưới nhiều bà, lỡ sau này, nếu chồng cô đòi cưới thêm vợ hai thì cô sẽ nói sao. Cô cười thật tươi, đáp rằng “ồ anh có muốn cưới ai thì cưới đi, tôi không cần anh nữa..” Một cô gái khác tâm sự với chị bạn trong nhóm của tôi: “Tôi 16 tuổi, sống với mẹ và bà ngoại. Mẹ tôi chỉ sinh được mình tôi rồi thôi, không sinh thêm được nữa, ba tôi bèn bỏ mẹ con tôi để đi theo người đàn bà khác. Tôi ghét đàn ông ở đây lắm…” Chắc chắn đây là yếu tố làm giảm điểm GNH.

Thời đại – Truyền thống:

Có thể nói không khí thời đại đang lan tỏa khắp nơi trên Bhutan. Từ ba đời vua vừa qua ai cũng du học ở Anh Quốc. Vị Vua đương nhiệm còn du học thêm ở Hoa kỳ, vì thế không khí cởi mở, tư tưởng khoáng đạt cũng được nhập vào Bhutan. Chẳng hạn như Nhà Vua hôn Hoàng Hậu trước mặt đông đảo dân chúng; tiếng Anh được xử dụng rộng rãi. Khắp nơi, tên cửa hiệu trên đường phố, dấu hiệu đi đường, ngay cả bản lưu ý trong bịnh viện cũng dùng tiếng Anh, không cần chú thích bằng tiếng mẹ đẻ; tiện nghi dành cho du khách khá đầy đủ ở các đia điểm du lịch …

Thế nhưng nhìn Bhutan đâu đâu cũng là một nét riêng của Bhutan: nam nữ đều mặc quốc phục Bhutan, chỉ có cảnh sát mặc đồng phục theo kiểu tây phương. Nhà ở và chùa chiền cùng có chung một lối kiến trúc. Tôi đi thăm nhiều chùa nhưng không thể phân biệt chùa nào với chùa nào bởi vì chúng giống nhau như một.

Đi qua rất nhiều thành phố nhỏ có , to có, tôi chỉ thấy duy nhất căn nhà này có kiến trúc không phải Bhutan. Anh tua gai nói đây là nhà của Nhạc gia Nhà Vua thứ 4 (nhà ngoại của Nhà Vua hiện tại.) Tôi hỏi anh tua gai ở đây có trường Đại học kiến trúc không, anh bảo có. “Vậy kiến trúc sư để làm gì mà nhà cửa ở đây toàn xây một kiểu thôi thế?” “Kiến trúc sư để bảo trì kiến trúc này.” Điều này có thể nâng điểm GNH.

Giàu – Nghèo:

Họ giàu thật vì họ không thuộc danh sách quốc gia nghèo cần viện trợ nhân đạo. Năm 2013, khi kế hoạch 5 năm lần thứ 10 kết thúc, thống kê từ Bộ Nông Lâm Bhutan cho biết họ đã xuất cảng một số lớn nông phẩm như nấm cordyceps, bông cải, bắp su (hơn 1 triệu tấn), cà rốt, măng tây, đậu, ớt ra nhiều nước trên thế giới như Ấn độ, Thái lan, Hoa kỳ, Việt nam v..v.. , đóng góp 16.8% vào tổng sản lượng quốc gia. Qua nhiều kế hoạch 5 năm ngành nông nghiệp vẫn còn đóng vai trò quan trọng nhất trong sự phát triển kinh tế và cải thiện cuộc sống người dân.

Cũng trong năm đó, họ nhập cảng một số lớn nông phẩm từ các nước nói trên như cà chua, cà rốt, bắp cải (hơn 1 triệu tấn), đậu khô, đậu tươi, bí ngô, cá v…v..

Bhutan_P4_1_html_m2e2de8fb

Bhutan_P4_1_html_m5de2e8af

Đó là số thống kê, thực tế theo quan sát của tôi thì họ đang thiếu thực phẩm, thiếu rất nhiều. Trong các bữa ăn hàng ngày chỉ có một số rau củ quả thường xuyên được dọn ra như bắp cải, bông cải, cà rốt, khoai tây, đậu cô ve hay hòa lan, ớt, mì sợi. Thịt thì có thịt gà hoặc thịt heo. Suốt chuyến đi 9 ngày, duy nhất một lần được dọn một con cá, một lần có tôm. Các loại rau thường được nấu chung với bơ hoặc cheese. Điểm tâm thì có sữa tươi nhưng chỉ đủ dùng cho cà phê hay 1 chén ngũ cốc, trứng gà, bánh mì xăng úych. Một vài loại trái cây như chuối hay táo được nhập cảng từ Ấn độ . Thấy tôi có vẻ “suy dinh dưỡng”, anh tua gai đã gọi thêm một món không có trong menu, đó là spinach nấu cheese (cảm ơn anh tua gai).

Tôi nói điều này không phải là than phiền mà là để chia sẻ sự thiếu thốn với họ . Hoàn cảnh địa lý của họ thật khó khăn để phát triển nhiều hơn. Ở vùng núi non, đất trồng trọt chỉ là từng mảnh nhỏ sắp xếp theo bậc thang nên khó thể cơ giới hóa nông nghiệp. Kế đó là khí hậu và thời tiết khắc nghiệt, khó thể chọn giống cây thích hợp hay chỉ canh tác theo thời vụ. Sau hết, vừa ở trên núi cao, vừa ở sâu trong đất liền, họ thiếu hẳn nguồn thực phẩm vô tận từ đại dương bao la. Con cua, con mực, ốc sò rong biển là những thứ mà hầu như họ chưa hề biết đến.

Tôi nói điều này cũng là để Quý Anh Chị và Các Bạn chú ý, nếu có đi Bhutan thì nên mang theo một ít thức ăn dự trữ như đồ hộp chẳng hạn, kể cả muối; nếu dùng không hết thì tặng cho dân địa phương cũng tốt.

Vấn đề này cũng được đặt ra trong bản điều tra GNH 2010, câu 90:

Food and nutrition literacy
Q90. Do you agree with the following statements
   

Strongly
Agree

Agree

Neither Agree nor
Disagree

Disagree

Strongly
Disagree

Don’t know

TspNm7 Eating green vegetable is
good for your health

5

4

3

2

1

8

TspNm8 Eating excessive amount
of fat food is bad for
your health

1

2

3

4

5

8

TspNm9 It is important to eat meat and fish for your good health

5

4

3

2

1

8

TspNm10 Eating fruits regularly is
good for your health

5

4

3

2

1

8

(Bạn có đồng ý với những điều sau đây không:

1) Ăn rau xanh thì tốt cho sức khỏe của bạn

2) Ăn nhiều chất béo thì xấu cho sức khỏe của bạn

3) Ăn thịt và cá thì rất quan trọng cho sức khỏe của bạn

4) Ăn trái cây thường xuyên thì tốt cho sức khỏe của bạn)

Xin lỗi Quý Anh Chị và Các Bạn, tôi không rõ nó ảnh hưởng thế nào đến GNH ./.

Túy Việt

Viết thêm

  1. Đôi dòng tâm tình:

Quý Anh Chị và Các Bạn thân mến,

Đọc lịch sử Bhutan cũng cảm động như đọc lịch sử Việt nam vậy. Việt nam đã từng có những Nhà Vua đã nhất tâm chiến đấu và gìn giữ nền độc lập cho đất nước khỏi sự chiếm đóng của Trung hoa thì Bhutan cũng thế. Song, họ có may mắn hơn người Việt chúng ta vì họ đã hoàn toàn thoát khỏi cái ý đồ xâm lược của ông láng giềng khổng lồ không mấy tốt bụng này. Tôi xin dành phần này để nói thêm một chút về sự “thoát Trung” mà Nhà Vua thứ 4 đã mang lại cho đất nước và dân tộc Bhutan.

Năm 1959, khi Trung cộng thành công chiếm đóng Tây tạng, Nhà Vua Jigme Dorji Wangchuck đã không ngần ngại đóng cửa biên giới phía bắc, mạnh dạn đưa Bhutan ra cộng đồng thế giới, nhanh chóng dân chủ hóa chính thể với điều luật Quốc hội có quyền truất phế Nhà Vua với đa số 2/3.

Năm 1972, Vua Jigme Dorji Wangchuck mất, hoàng tử Jigme Singye Wangchuck nối ngôi (nên nhớ Nhà Vua lúc này chỉ mới 19 tuổi). Tiếp nối ý nguyện của Vua Cha, Nhà Vua trẻ đã dành được sự công nhận chủ quyền độc lập của Bhutan từ hai khối lớn Ấn Độ và Trung Cộng qua các việc làm sau:

Mời Trung cộng tham dự lễ đăng quang của Nhà Vua 1974.

Ủng hộ Trung cộng gia nhập Liên Hiệp Quốc

Khởi sự đàm phán song phương với Trung cộng về vấn đề biên giới 1984 (lần thứ nhất).

Tháng 5, 1988, sau nhiều vòng đàm phán, Bhutan và Trung cộng đạt thoả thuận 4 nguyên tắc hướng dẫn cho các đàm phán về biên giới, trong đó nguyên tắc đầu tiên là “tôn trọng chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không gây hấn, không can thiệp vào nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi…” Ngày 8 háng 12 năm 1998, hai bên ký hiệp định “Gìn giữ Hoà bình và Ổn định biên giới Bhutan-China.”

Hiệp định chỉ có 5 điều, nhưng rất quan trọng vì đó là tài liệu thành văn đầu tiên mà Trung cộng ký kết, cam kết tôn trọng chủ quyền và độc lập của Bhutan (11-11-11, MPC Publications, 2nd Edition, 2013, p.51).

Tôi chân thành chúc mừng dân chúng Bhutan may mắn thoát được sự kềm tỏa của Trung cộng nhờ sự lãnh đạo khôn ngoan hiếm có của các Nhà Vua tài ba.

  1. Cầu Không Cá (No Fish Bridge)

Nước là nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng nhất của Bhutan. Họ có rất nhiều sông hồ, dư sức phát triển các nhà máy thủy điện lớn nhỏ . Họ xuất cảng điện qua Ấn độ và đây là nguồn ngân sách quan trọng nhất. Có sông nước nhưng ngành chài lưới lại bị giới hạn, tôi không hiểu tại sao, chỉ nghe anh tua gai nói thế. Đi ngang một cái cầu, anh tua gai giới thiệu đây là cầu No Fish (Nyame Zam). Cái cầu ngắn, chỉ dành cho người đi bộ, bắc qua con sông nhỏ,nước trong veo. Anh tua gai nói tiếp ai qua cầu này mà thấy cá bơi dưới sông sẽ gặp nhiều điều xui xẻo.

3) Đông trùng hạ thảo:

Một ngày, lúc viếng cổ tự Gangtey Goemba, thị trấn Phobjikha Valley, một chị trong nhóm có vẻ mừng rỡ khi thấy một loại hàng được bán cùng với kỷ vật khác bên lề đường, mà theo chị là đông trùng hạ thảo. Tôi nhìn vào món hàng. Nó giống y chang con sâu đo phơi khô với một sợi râu trên đầu. Người bán chỉ có một dúm nhỏ bỏ trong cái túi nilon nhỏ xíu. Tôi hỏi:

  • Cái này để làm gì?
  • Ăn chứ gì
  • Ăn như thế nào?
  • Chưng với thịt heo, ăn bổ lắm đó.
  • Trời đất, con nhỏ xíu vậy chưng bao nhiêu con mới đủ chứ.
  • Mỗi lần chưng chừng mươi con, má tui hay ăn cái này lắm tui mua về cho má tui ăn.
  • Họ bán bao nhiêu?
  • Họ đòi một con bốn đô la đó, tui đang trả giá đây nè.

Trả giá xuống lên, cuối cùng chị ấy mua mười con, gói lại bỏ vào túi áo. Đi thêm vài bước, chị thấy một người bán khác có số lượng nhiều hơn, chị tiếp tục trả giá, mua thêm 35 con, giá $100.00.

Tôi vẫn thường thắc mắc về cái quảng cáo đông trùng hạ thảo chiếu trên ti vi mỗi ngày. Theo họ thì đây là một loại côn trùng vào mùa đông, sang mùa hạ thì con trùng đó biến thành cây. Tôi thật không tin được vì đã là côn trùng thì phải hoá thân, biến thành bướm, ruồi hay muỗi ong gì đó, chớ sao lại biến thành cây. Thắc mắc này vẫn chưa được giải đáp cho dù tôi đã nhìn thấy nó khi chị bạn trong nhóm mua nó. Cho đến khi lên máy bay trở về, một chị khác trong đoàn tình cờ nhìn thấy hình ảnh nó trong cuốn tạp chí Tashi Delek, Vol XV, Issue II , March – April 2015, p.100. Thắc mắc của tôi hoàn toàn được giải tỏa và có thể nói cùng mọi người rằng, đây là một loại nấm, có tên Cordyceps Sinensis. Quý Anh Chị muốn mua, có thể tham khảo thêm tại http://www.bhutanwildcordyceps.com

 

Đã đăng:

Trần Túy Việt – Bhutan: Có những Nhà Vua như thế

Trần Túy Việt – Bhutan: Có những Nhà Vua như thế (Phần II và III)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s