Võ Quang Yến – MÀU SẮC SẶC SỠ TRỨNG LỄ PHỤC SINH

 image005        Những năm gần đây, vào dịp lễ Phục sinh, thị trấn Sceaux trưng bày và bán lẻ ở trụ sở tòa đốc lý cũ những chiếc trứng trang trí đem từ nước Tiệp Khắc sang. Phần lớn các nước Đông Âu có tục lệ trang trí trứng màu sắc nầy từ trước thời Công nguyên. Mà không chỉ ở Âu châu : những chiếc trứng đà điểu niên đại 60.000 năm có hình vẽ đã tìm thấy ở nam cực châu Phi. Các chiếc trứng loại chim nầy mang đủ hình vẽ súc vật, cây cỏ, hình học cũng đã đươc phát hiện trong các lăng mộ ở Sumer vùng Lưỡng Hà và ở Ai Cập cổ đại. Trong tín ngưỡng celte, trứng vẽ hình là để dâng cúng thần Eostre, nguồn gốc danh từ Easter của Anh, Ostern của Đức, phát sinh lễ Pâque Do Thái trong ngôn ngữ anglo-saxon, từ đó trở thành lễ Pâques (thêm chữ s) Công giáo dịch sang tiếng Việt là Phục sinh. Gọi như vậy vì trong đạo nầy, trứng tượng trưng cho sự phục sinh của chúa Giêsu và cuộc bước ra khỏi lăng mộ như con gà con thóat ra khỏi trứng. Truyền thống lấy trứng trang trí làm quà mùa xuân cống hiến hạnh phúc bắt nguồn từ thời cổ đại ở người Ba Tư cũng như dân Ai Cập. Người theo đạo Do Thái thì cho trứng là biểu tượng của chu kỳ đời sống, ngày nay còn được dọn trong bửa cơm tang hay trong tập tục Seder ngày lễ Pâque.

Những tín đồ Thiên chúa giáo Côp ở Ai Cập sử dụng trứng từ cuối thế kỷ V có lẽ để ghi nhớ những quả trứng cháy hoe ava ignita đã được dùng để tra tấn các tuẫn đạo. Có tục lệ bây giờ bị bỏ quên là khi lấy trứng trao tặng nhau thì cùng nói ‘‘Chúa đã phục sinh ’’. Tục truyền vua Louis XIV là người nhận được nhiều trứng nhất, có những trứng do Watteau và Lancret vẽ ; ông làm lễ ban phúc lành cho những giỏ trứng sơn vàng trước khi biếu cho triều thần. Ở bên Anh, vua Edouard cho dùng lá vàng trang trí trứng để biếu gia đình. Ở miền Alsace nước Pháp cũng như ở bên các nước Đức, Áo, Thụy Sĩ, người ta tin trứng được những chú thỏ gọi là Osterhase (Thỏ Phục sinh) mang lại vì thỏ đẻ con nhiều, biểu tượng khả năng sinh sản trưóc Công nguyên. Tục lệ nầy theo cuộc di dân Đức-Thụy sĩ những năm 1818, 1824, đặc biệt với Hoàng hậu Brazyl là bà Quận công Marie Léopoldine, xuất cảng qua nước Brazyl và hiện đang thịnh hành ở bên ấy. Bên Đức-Áo, mỗi miền có một con thú mang trứng lại : ở bang Bayern miền nam, thay cho thỏ là một con gà trống, ở Thuringen và Westfalen miền bắc là một con chồn, ở Hanovre miền tây là một con chim cu, ở Tyrol vùng núi Alpes là một con gà mái.

image001image002

Trứng luôn có một chân đứng biểu tượng trong những thuyết thần bí. Nó được xem là một mẫu hình thần thoại có mặt trong sự tích thiết lập vũ trụ và con người tiếp tục sáng tạo những nền văn hóa, những dòng văn minh. Trong nhiều văn bản bằng Phạn tự bên Ấn Độ về thần hệ cổ đại, trứng được gợi lên qua các từ ngữ ‘‘bào thai vàng’’ hay ‘‘tử cung vàng’’ để chỉ định vũ trụ tượng trưng nguồn gốc thế giới, sự thụ tinh, sự vĩnh tồn của sinh vật. Theo truyền thuyết thời thái cổ Trung Quốc, trong vũ trụ thọ khí âm dương thành một quả trứng khổng lồ, vị Bàn Cổ khai thiên lập địa thai nghén 18.000 năm, khi phá vỡ trứng để ra ngoài, phần khí nhẹ và trong bay lên làm Trời, phần nặng và đục lắng xuống thành Đất. Một truyện thánh chính thống kể chuyện Maria Magdala khi lại trách vua Tibère đã để chúa Giêsu bị đóng đinh đồng thời báo tin chúa đã phục sinh và thấy vua không tin thì quả trứng trong tay nhuộm thành đỏ. Vì vậy có nhiều nơi, hễ thấy trứng đẻ ngày ấy thì phải sơn màu đỏ để giữ làm vật lấy khước. Ở người Công giáo chính thống, sơn đỏ trứng chỉ bắt đầu từ ngày thứ năm trong Tuần lễ thánh. Phải đợi đến thế kỷ XIII mới thấy trứng trang trí ở Âu châu. Đến thời Phục hưng, trong các triều vua Âu châu, những chiếc trứng bằng vàng thay thế những chiếc trứng đỏ. Trứng còn là hiện thân của điểm xuân phân, buổi thiên nhiên thức tỉnh nên được dùng làm quà biếu đặc biệt đầu xuân.

Nếu trứng vẽ trở thành bình dân, trong vòng quí phái thấy còn có những trứng bằng gỗ, chai, sành, bạc hay vàng. Dựa lên nòng cốt kim loại quý, có khi trứng được các họa sĩ danh tiếng trang trí, loại trứng nầy đạt tuyệt đỉnh vinh quang với các trứng của Pecter Carl Fabergé lừng danh ở các triều Nga hoàng cuối thế kỷ XIX. Trong thời đại mới, với vật liệu mới, một cách kết hợp quà biếu và ẩm thực là sáng kiến làm trứng sôcôla. Năm 1847 bên nước Anh, ba anh em Francis, Richard và Joseph Fry phát hiện cho trộn đường, bơ cacao và bột sôcôla thì có được một bột nhão có thể đem đổ khuôn thành thỏi cứng sôcôla, trứng sôcôla hay, để trang hoàng, ngay cả con gà mái cùng chuồng gà ! Từ đây phát sinh một trò chơi nhân lễ Phục sinh : chạy tìm trứng ! Hào hứng nhất cho trẻ con là trứng bằng sôcôla. Ở Pháp, trò chơi bắt nguồn từ vùng Alsace, nhưng ở các nước Đức, Áo, Thụy sĩ cũng rất thịnh hành. Những cuộc săn trứng nầy thường tổ chức trong vườn gia đình nhưng cũng có nơi được được sắp đặt tập thể quy mô lớn, chẳng hạn Labyrinthe géant Mont de Guéré (Khu vườn đường rối khổng lồ Núi Guéré) hay Cité fortifié de Provins (Thành có công sự bảo vệ Provins). Để thêm hào hứng, cuộc săn được trình bày theo những quy tắc sư phạm nhưng không ra khỏi phạm vi trò chơi.

image003image004

 

 

 

 

 

Nếu ở Phần Lan, theo cuốn sách truyền thống Kalevala vũ trụ phát sinh từ một quả trứng, ở Việt Nam ta dân tộc khởi nguồn không phải từ một chiếc trứng mà một trăm chiếc ! Có nhiều bản kể sự tích ầy, cùng nội dung, chỉ khác nhau ở chi tiết. Theo Lĩnh nam chích quái, Đế Minh, cháu ba đời họ Viêm đế Thần nông, sinh ra Đế Nghi, nhân đi tuần về phía Nam đến Ngũ Lĩnh lấy được con gái bà Vụ Tiên trở về sinh ra Lộc Tục. Lộc Tục không chịu nối ngôi cha, nhường cho anh là Đế Nghi, nhưng được phong Kinh dương vương để trị đất Nam, lấy hiệu nước là Xích Quỷ. Kinh dương vương lấy con gái Long Vương ở hồ Động Đình, sinh ra Sùng Lãm hiệu Lạc Long Quân. Ông nầy có tài cai trị, người đời không ai lường nổi. Đế Nghi truyền ngôi cho Đế Lai cai trị Bắc phương. Khi thiên hạ vô sự, Đế Lai đi tuần về Xích Quỷ, để ái nữ Âu Cơ ở nơi lại nơi hành tại. Vào lúc ấy, dân phương Nam bị người Bắc quấy nhiễu liền kêu cứu, Long Quân từ Thủy Phủ trở về, thấy Âu Cơ vừa ý thì lấy làm vợ, đẻ ra một bọc vỡ ra một trăm quả trứng, mỗi trứng nở ra một con trai. Đem về nhà nuôi, không phải bú mớm, các con tự lớn lên, đẹp đẽ kỳ dị, trí dũng song toàn. Ở Thủy Quốc lâu ngày, Âu cơ muốn lên bộ. Long Quân liền nói : Ta là nòi rồng, đứng đầu thủy tộc, nàng là giống tiên, sống ở trên đất, tuy khí âm dương hợp lại mà sinh ra con nhưng thủy hỏa tương khắc, giòng giống bất đồng, khó ở lâu với nhau được, nay phải chia ly. Ta đem năm mươi đứa con về thủy phủ, chia trị các xứ, năm mươi đứa con theo nàng về ở trên đất, chia nước mà trị. Lên núi xuống biển, hữu sự báo cho nhau biết, đừng quên. 54 dân tộc Việt Nam từ đó mà ra. Con Rồng cháu Tiên !

Người Mưòng cũng có một sự tích thú vị gọi là truyện nàng Vỏ Trứng. Hai anh em Cả và Hai mồ côi cha mẹ làm nghề câu cá để sinh sống. Một ngày kia, họ câu được một cái trứng, đem về nhà luộc mãi chẳng thấy chín, đem cho gà ấp cũng chẳng thấy gì bèn đem cất trên gác. Một hôm đi phát rẫy về, họ nghe con quạ kêu : Tao nghe khát nước – ai tìm cho tao – rồi muốn cái nào – tao cho cái ấy. Mừng quá, Hai cầm vò nước giơ lên và nói : Tao cần hạt lúa, hạt ngô – để trồng nương, tria rẫy – nếu cho tao giống với – thì xuống uống nước ngon. Quạ sà xuống uống hết nước rồi vỗ cánh bay đi. Hôm sau đến rẫy thì hai anh em thấy một đống ngô vàng và một gói lúa.Từ đây, nhờ ra công làm ăn, họ có lúa ngô đầy nhà. Có hôm về nhà, họ thấy đon lúa vò sẵn thành hột, gạo giã đầy cót đầy nong. Lạ hơn nữa là họ thấy cơm canh dọn sẵn. Nấp kín ngồi rình, hai anh em khám phá một cô gái từ trứng chui ra và lo mọi công việc. Không để cô gái vô lại trong trứng, họ đập vỡ vỏ trứng và hỏi han mới biết cô là con gái út vua Thủy Tề, thấy hai chàng nghèo khổ siêng năng nên vua cha sai lên giúp việc. Từ hôm có nàng Vỏ Trứng ở trong nhà, hai chàng làm ăn mỗi ngày mỗi khấu khá. Hai chàng bàn với nàng Vỏ Trứng nên kết làm vợ chồng với anh Cả. Thành công tất gây ra ghen tuông, thù hằn. Trong làng có Tạo Nòi muôn chiếm đoạt của cải và ngay cả nàng Vỏ Trứng xinh đẹp nhưng nó bị rắn thần giết chết. Nhân về thăm vua cha Thủy Tề, nàng Vỏ Trứng không nhận tiền bạc vua cho mà chỉ xin cha cho mưa nắng thuận hòa. Nàng còn đem về một áo thần nhiều cá để sinh sống và một giọt nưóc thần biến thành một cô gái xinh đẹp làm vơ em Hai. Người làng thì chia nhau của cải, ngô lúa của Tạo Nòi, mọi người sống yên vui và mến thương, quý trọng nàng Vỏ Trứng.

image005image006

 

 

 

 

 

Trong số các cổ tích khác về trứng, ngoài truyện gà đẻ trứng vàng ai cũng biết, ta còn có truyện Giao Long kỳ dị vết tích còn để lại đến ngày nay. Ngày xưa, tại xã Khúc Phụ, Thổ Bình, châu Chiêm Hoá thuộc tỉnh Tuyên Quang, có một bà lão goá, không có con ở thôn Mô Cuống, mỗi ngày thường đến thác Cuống bắt tôm bắt cá về ăn. Một ngày kia, bà lão trông thấy một quả trứng màu trắng, to gần bằng trứng gà. Bà cảm thấy sợ, bèn lượm trứng vứt ra xa. Nhưng rồi hai ba lần khác, bà cứ lại gặp quả trứng này ở mấy nơi khác. Bà bèn đem về nhà, cho gà ấp. Chừng khoảng một tháng sau, quả trứng bí mật này nở ra một con vật thân dài, tựa như con lươn. Bà bèn bỏ nó vào một chĩnh nước. Con vật lớn rất lanh. Bà lão đưa nó qua một cái vạị. Nó lại lớn chật vại. Bà đem thả nó xuống suối Mô Cuống, mới hay đó là con Giao Long. Tuy thuộc loài thủy tộc, thỉnh thoảng hóa thành người, gọi bà là mẹ nuôi và bắt tôm cá nuôi bà. Mỗi lần đến kỳ cúng giỗ, bà lão đến bên dòng nước gọi tên “Cuống, Cuống”. Khi thấy con Giao Long trồi đầu lên mặt nước, bà bảo: “Ngày mai nhà có giỗ, con nhớ bắt cho mẹ một ít cá”. Giao Long lập tức vâng lời, bắt nhiều cá để lên bờ cho mẹ nuôi đến lấy về. Bao nhiêu người ăn, số lượng cá cũng đủ. Về sau, có một con Giao Long khác, sắc đen, ở dòng thác lớn Sa Hương thuộc xã Miên Hương, cách đó mấy dặm. Nó lội ngược dòng đến thác Cuống, đánh nhau với Giao Long sắc trắng, vì muốn chiếm lấy nơi này. Sau ba ngày bất phân thắng bại, con Giao Long trắng lại cầu cứu mẹ nuôi. Nó nhờ bà cầm dao ra dòng thác chém con Giao Long đen. Rủi bà đâm vào và giết mất con Giao Long trắng. Dân trong vùng trông thấy, vớt Giao Long đem về chôn ở cánh đồng trước nhà bà lão. Ngày nay, mộ Giao Long vẫn còn. Người ta gọi là Mộ Thần Cuống, được sùng bái như vị thần linh. Mỗi năm, vào dịp tháng hai, dân ở bốn xã vùng này kéo tới cúng tế Giao Long.

Từ thời cổ đại, khảo cổ cho biết người Hy Lạp đã đem trứng vào thực đơn, nguời Trung Hoa thích ăn trứng bồ câu, người Ai Cập biết dùng cách ấp trứng nhân tạo thay cách ấp trứng thiên nhiên, người Phênixi quen ăn trứng đà điểu còn người La Mã thì mê trứng công xanh. Trái với một Phật tử, người theo đạo Do Thái cho trứng là một món ăn pereve trung tính nghĩa là không thịt, không sửa. Giáo hội Cơ đốc thường xem trứng là một thức ăn mỡ nên cấm ăn trứng 160 ngày kiêng thịt trước Carême tức là tuần chay. Tuy nhiên luật nầy thay đổi theo tục lệ mỗi nơi, thái độ nghiêm ngặt của mỗi vị giám mục và chỉ tuyệt đối trong tuần chay. Từ đó sinh ra phong tục trứng lễ Pâques : từ thế kỷ IV Giáo hội khuyến khích mọi giới lấy trứng làm quà trong kỳ tuần chay trước lễ Phục sinh để mừng chúa Giêsu hồi sinh. Trong một chiếu chỉ vua Charlemagne buộc các trang trại hoàng gia phải luôn có it nhất một trăm con gà và ba chục con ngỗng đẻ trứng khi cần. Ớ bên ta, không đợi mùa Phục sinh, trứng vịt lộn hay hột vịt lôn là món ăn bổ dưỡng trong năm chế biến từ trưng khi phôi đã phát triển thành hình. Bán rong hoặc ở các hàng ăn nhỏ, trứng lộn cũng rất được ưa chuộng ở các nước làng diềng Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Campuchia, Philippin, chế biến có phần khác, ăn với rau răm hay không. Ta còn có trứng gà lộn, trứng cút lộn, trứng vịt lộn chiên.

Mặt cắt quả trứng : lòng trắng quanh lòng đỏ (Hình wkipedia.org)
Mặt cắt quả trứng : lòng trắng quanh lòng đỏ (Hình wkipedia.org)

1-Vỏ vôi 2-Màng vỏ sò ngoài 3-Màng vỏ sò trong 4-Dây treo chalaze 5-Lòng trắng albumen trong 6-Lòng trắng albumen trung gian 7-Da lòng trắng vitellus 8-Lòng trắng vitellus 9-Đĩa phôi rồi thành phôi 10-Lòng đỏ vitellus vàng 11-Lòng đỏ vitellus trắng 12-Lòng trắng albumen trong 13-Dây treo chalaze 14-Phòng không 15-Tiểu bì

Là một nguồn protein rẽ tiền so với thịt, cá, dễ kiếm trong suốt năm, trứng là thức ăn thông thường khắp nơi từ thuở xa xưa. Trứng còn là một thức ăn cho tất cả mọi nguời : già, trẻ, lớn, nhỏ, giàu, nghèo, mạnh khỏe, bệnh tật. Hằng năm khắp thế giới tiêu thụ khoảng một ngàn tỷ trứng. Theo Tổ chức Thực phẩm và Canh nông FAO thì trung bình mỗi người ăn mỗi năm 145 chiếc. Một thức ăn ít phát nhiệt, trứng là là một nguồn cấp dưỡng hiếm có. Cấu tạo của nó gồm có hầu hết những chất dinh duỡng cần thiết cho cơ thể : những protein vô cùng dễ tiêu hóa và những amin acid cốt yếu nồng độ cao (lysin, methionin, arginin, phenylalanin, cystin). Đặc tính protein toàn bộ nầy đặt trứng vào hàng những thức ăn hiếm protein trọn vẹn được Tổ chức Thế giới về Sức khỏe OMS chọn làm protein tiêu chuẩn về hiệu lực protein ở trẻ con. Trứng là một nguồn chất mỡ dễ tiêu phospholipid giàu cephalin và cholin (100g trứng mỗi ngày cống hiến một nửa số cholin cần thiết), những acid mỡ chưa bảo hòa, cholesterol. Trứng không chứa đựng vitamin C nhưng là một nguồn hiếm có vitamin D (100g trứng 10%). Cạnh selenium là một chất kháng oxy hóa (100g trứng 45%), trứng mang lại cho cơ thể những khoáng chất kali, photpho, iod (100g trứng 20, 25, 33%), sắt, kẽm. Một quả trứng luộc chín dễ tiêu hơn vì sức nóng hủy bỏ những chất ức chế protease tiêu hóa như ovomucoid và tăng gia mức tiêu hóa của những protein lòng trắng nhưng lại giảm hạ những tính chất nuôi duỡng của những protein lòng đỏ.

Nhiều cuộc khảo cứu chứng minh những tác dụng tốt của trứng. Lòng đỏ trứng chứa đựng những carotenoid (nhất là những xanthophyl loại lutein, zeaxanthin) có khả năng giảm bớt gần 80% nguy cơ thoái hóa vì tuổi già và khoảng 50% bệnh dục nhân mắt. Trứng có tác dụng làm đỡ đói nên ăn một quả trứng điểm tâm tránh được ăn thêm trong ngày. Ngoài ra, những carotenoid, cholin, những vitamin A, C, E trong trứng kết hợp với sự giảm hạ nguy cơ ung thư vú. Trước đây, y khoa khuyên giới hạn tiêu dùng đừng quá 3-4 quá trứng mỗi tuần vì sợ cholesterol trong lòng đỏ được xem là chủ chốt trong nguy cơ động mạch vành. Trái lại như thường tưởng, cholesterol thức ăn không có một tương liên trực tiếp với cholesterol trong máu (70% cholesterol nầy đưọc chế tạo nội sinh ở gan từ những chất mỡ bảo hòa do thức ăn đem vào) : đấy là kết quả của một cuộc điều tra thăm dò dịch tễ học 30 năm. Nhưng những bệnh nhân tiểu đường ăn hơn 7 quả trứng mỗi tuần có thể tăng gia nguy cơ bệnh tim mạch. 35-50% chứng dị ứng vì thức ăn của trẻ con là từ trứng, người lớn thì chỉ 7%. Nhiều chất nhiễm bệnh gốc vi khuẩn hay thuộc nấm loại mycotoxin có thể dính vào vỏ trứng hay luồn vào trong trứng. Những chất chính là những kim loại nặng : thủy ngân, chì, cadmium, arsen,….những cặn bã thuốc trừ sâu bệnh aldrin, dieldrin, chlordan (3-5%) và nhất là DDT (dichlorodiphenyltrichloroethan) quá chuẩn nực, những hóa chất PCB (polychlorobiphenyl), organochlor, đăc biệt những radionucleid trong những vùng thử nghiệm hay có tai nạn hạt nhân.

image008

Nói chuyện gà và trứng không sao bỏ qua câu hỏi muôn thuở : gà đẻ ra trứng hay trứng đẻ ra gà hay, nói một cách khác, gà hay trứng có đầu tiên trên mặt đất ? Ngưòi ta tin câu hỏi đã được đặt từ thế kỷ I truớc Công nguyên trong cuốn sách thánh Milindapanha nhân cuộc hội đàm giữa nhà vua Phật tử Ấn-Hy Menandre I và tu sĩ Phật giáo Nagasena. Đến nay nhiều cuộc tranh luận triết lý chưa đem lại một giải đáp nào thích đáng. Có người dựa lên thuyết tiến hóa để giải thích : lấy ví dụ một con gà mái Gallus gallus thụ thai với một con gà trống loại Gallus nào đó sinh một cái trứng Gallus gallus domesticus nở ra con gà Gallus gallus domesticus đầu tiên có gen thay đổi so với con gà Gallus gallus. Vậy trong giống Gallus gallus domesticus sinh sôi nẩy nở sau nầy cái trứng có trước con gà. Đằng khác, một tín đồ Cơ Đốc Do Thái giản dị giải thích Chúa đã sáng tạo Adam và Eve làm thủy tổ loài người tất nhiên trong giống gà, tương tự bên loài người, con gà có trước cái trứng. Chưa thấy có lập luận nào có khả năng thuyết phục và giải thích nghịch lý con gà và chiếc trứng. Có một càu chuyện dễ hiểu hơn : con gà Colomb. Một hôm, trong một bửa ăn, để giảm giá trị ‘‘khám phá ’’ của ông Christophe Colomb, thường được cho là người đã ‘‘tìm ra châu Mỹ ‘’, một vị khách bình phẩm : ‘‘chỉ cần nghĩ đến ! ’’. Phản ứng câu khiêu khích, ông Colomb thách ai đặt đứng được một chiếc trứng trên bàn. Không thấy ai làm đuợc, ông chỉ làm vỡ đầu mút ổ trứng là đặt được trứng đứng và mỉa mai lặp lại : ‘‘chỉ cần nghĩ đến ! ‘’ Không biết chuyện thực hư ra sao nhưng là một bài học để đời. Một chú ý là tuy không biết gà trước trứng hay trứng trước gà, con người không những dùng cả gà lẫn trứng làm lương thực mà còn đưa trứng gà lên làm vật biểu tượng đời sống tâm linh.

Thành Xô vui mùa Phục sinh 2015

Bài và ảnh Võ Quang Yến (*)

(*) Ảnh chụp những ngày trưng bày trứng Tiệp nhân lễ Pâques ở thị trấn Sceaux 8-12.04.2014

 

Đọc thêm

-Théodore de Jolimont, Histoire des œufs, Moulins imprimerie Martial Place 1844, Bibl.munic.Lisieux, bmlisieux.com 29.02.2002

– Lĩnh Nam Chích Quái (Vũ Quỳnh, Kiều Phú), Nxb Văn hóa, Viện Văn học, Hà Nội 1960

– Une coutume qui remonte à l’antiquité, la-croix.com 17.04.2014

– Virginie Rivière, Pâques : origines, oeufs, cloches, chocolat… Tout ce qu’il faut savoir, linternaute.com, 18.04.2014

Nadine Cretin, Pâques : agneau, oeufs, chocolat… Un mix de traditions pas toujours religieuses, leplus.nouvelobs.com 20.04.2014

Les oeufs de Pâques, vivepaques.com

– Père Jacques Fournier, D’où vient la coutume des œufs de Pâques eglise.catholique.fr

– Nàng Vỏ Trứng (Dân tộc Mường), cotichthanthoai.blogspot.com

– Truyện cổ tích Giao Long, 0truyentinhyeu.info

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s