Hồ Đắc Duy – Hà Giang (Tập số 2)

image001Tết là ngày vui chơi thỏa thích

Người dân Nùng rất quí thời gian

Chăm lo trang trại mùa màng

Cầu hồn cho lúa ra bông đầy đồng

 

Tết cúng ruộng vừa xong vụ cấy

Tết Cơm mới tháng Bảy, tháng Mười

Tháng Tám rối tháng Mười Hai

Trùng Dương là tết nhiều người rất ưa

image001

 

Ngày cầu mưa ruộng đồng tươi tốt

Lễ vật cúng chỉ một chút thôi

Đôi gà và một chõ xôi

Một mâm cam đỏ mấy quày chuối tươi

 

Chọn một chỗ làm nơi thờ phụng

Thiết bàn thờ để cúngngười thân

Tổ tiên, cha mẹ ân cần

Bài vị chính giữa nhang trầm khói hương

 

Họ cũng thờ Thổ công, Thổ địa

Thờ Ma thần quỷ dữ ma trơi

Thờ Phi hang Chấn ma ngoài

Thờ thần Nông nghiệp thờ Trời, thờ Sông

image002

Về văn học văn chương truyền khẩu

Bao gồm có tuc ngữ ca dao

Bản làng trẻ hát đồng dao

Cổ tích, Phuối pác, Cò lầu giao duyên

 

Về nhà cửa, hàng hiên bốn mái

Có cầu thang bằng gỗ đi lên

Tường thì tre gỗ làm phên

Nhà sàn hay đất dựng bên sườn đồi

 

Về ăn uống thì ngày hai bữa

Còn bữa phụ bữa giữa ăn thêm

Thịt cá không phải thường xuyên

Rượu cất, rượu ủ dùng riêng khi cần

 

Việc hôn nhân qui định rất rõ

Cấm lấy người cùng họ với nhau

Vợ thì dong dỏng cao cao

Chữ điền khuôn mặt về sau được nhờ

image005

Người Lô Lô cư dân Nam Chiếu

Sống tập trung chủ yếu Hà Giang

Ở vùng Mèo Vạc Đồng Văn

Cao nguyên núi đá hãy còn hoang sơ

 

Dân bây giờ vài ngàn người ở

Sông quanh vùng những chỗ đất cao

Có khi ở tận rừng sâu

Lúa nương làm rẫy ở đầu nguồn sông

 

Người Lô Lô cũng còn tên khác

Gọi là Di, Lu Lộc, La La

Lô Lô en. Lô Lô Hoa

Cùng là một tộc, một nhà với nhau

image009

Từ Trung Quốc họ vào đất Việt

Đến Cao Bằng và miệt Hà Giang

Vỡ đất trồng tỉa khai hoang

Gom dân ở lại lập làng định cư

 

Lịch Lô Lô có mười một tháng

Tết Nguyên Đán vào cỡ tháng Giêng

Người dân thờ cúng tổ tiên

Trống đồng là vật linh thiêng vô hình

 

Chữ tượng hình 140 bộ thủ

Các bộ này cũng đủ diễn ra

Chữ ghi trên những tấm da

Hoặc là trên gỗ bút pha mực tàu

image012

Đã từ lâu theo như chuyện kể

Chiếc trống đồng trong lễ ma chay

Tiếng trống là tiếng gọi thay

Gọi hồn cõi chết xin bay về trời

 

Lễ hiến tế của người Lu Lộc

Để vinh danh những bậc tiền nhân

Có đoàn Ma cỏ hình nhân

Có dàn chiên trống, cúng dâng heo bò

 

Người Lô Lô có nhiều điệu múa

Có nhiều bài ca múa rất hay

Uốn cong từng các ngón tay

Chân quì gấp lại dễ say lòng người

 

Nam Trung Quốc có người Phù Lá

Sang Viêt Nam vùng đá ven biên

Con gái tươi mát có duyên

Gùi thơm gùi mít lên triền dốc cao

 

Họ rèn dao, săn mồi bằng nỏ

Dệt thổ cẩm màu đỏ màu xanh

Hoa văn họa tiết tạo hình

Áo quần trang phục bức tranh muôn màu

image013

Người Phù Lá vùng cao núi đá

Ở Đồng Văn trong các rừng sâu

Sơn La, quanh tỉnh Lai Châu

Làm nương làm rẩy, nuôi trâu nuôi bò

 

Nuôi ngựa chiến, làm nò, đan rá

Mây làm gùi, tre lá thủ công

Nuôi tằm, trồng tỉa lấy bông

Xắn tay cuốc đất trồng rửng khai hoang

 

Lao Va Xơ cùng giòng Phù Lá

Có một nền văn hóa đặc trưng

Ăn thì cơm tẻ lúa nương

Ở thì nhà trệt dựa lưng vào đồi

image015

Việc chọn người để làm hôn phối

Thì tự nhiên trao đổi với nhau

Tính tình ăn ở ra sao

Cân nhắc mọi thứ về sau khỏi buồn

 

Ở trong buôn nhiều nhà bằng đất

Cũng có nhà sàn với bậc thang cao

Chung quanh không có tường rào

Trống trơn cỏ dại bờ bao ngoài đường

 

Dân tộc Giấy thông thường gọi Nhằng

Gọi Bố Y cũng chủng tộc này

Ba tám ngàn dân đến nay

Sông vùng núi đá đất đai Mường Té

 

Lễ Ròng Pọc cho nghề làm ruộng

Lúc xuống đồng lên luống trồng khoai

Bí bầu rau củ xanh tươi

Nuôi trâu nuôi ngựa, trồng đay, trồng chè

image017

Có nhiều nghề thủ công thổ cẩm

Đồ trang sức sản phẩm vòng đồng

Đốt rừng khai khẩn trồng bông

Kéo sợi dệt vải vần công cày bừa

 

Nhà sàn cao ví kèo bằng gỗ

Được gá lên bốn cột cái to

Bên trong, gian giữa bàn thờ

Tường rơm trộn đất chia ô làm buồng

 

Phụ nữ thì luôn luôn mặc váy

Váy xòe ra ôm lấy đôi chân

Áo thì áo cánh năm thân

Chấm đen vải đỏ kín mông khuy cài

image022

Áo xẻ tà quần may lá tọa

Khuy đằng trước tay ngả hai bên

Đàn ông y phục may riêng

Vải thô ghép miếng vải viền màu đen

 

Ở vùng ven có khu rừng cấm

Nơi thiêng liêng dành cúng chư thần

Cầu phúc cầu phước cho dân

Được mùa nương rẫy muôn phần bội thu

 

 

LỄ CÚNG RỪNG CỦA NGƯỜI PU PIEÓ

Người Pu Pieó, Lô Lô La Quả

Một sắc dân có quá ít người

Tản mát sinh sống nhiều nơi

Đồng Văn, Mèo Vạc sườn đồi giáp biên

 

Thức ăn riêng của người Pu Pieó

Là bột ngô đồ chín với cơm

Khéo nghề trồng lúa bậc thang

Có ngày lễ hội cúng rừng hằng năm

 

Hội cúng rừng đầu xuân ngày tết

Các già làng dâng lễ tạ ơn

Thầy mo khăn vấn cuộn tròn

Lâm râm khấn vái sơn thần chứng cho

 

Người Cờ Lao đến từ Trung Quốc

Hoàng Phu Si và đất Đồng Văn

Chung tay gầy dựng lập làng

Trồng ngô hốc núi, thủ công nhiều nghề

 

Người Cờ Lao rất mê ca hát

Nhịp của khèn theo các vũ công

Múa quanh theo kiểu lượn vòng

Âm thanh réo rắt cả lòng nôn nao

 

Người Cờ Lao có riêng 3 nhóm

Cờ Lao đỏ ở ngọn đầu nguồn

Cờ Lao trắng ở Đồng Văn

Cờ Lao xanh ở chung quanh mé rừng

 

Nhiều lễ hội vui đông ngày tết

Cúng thần bếp vào tối hai ba

Hai lăm quét tước cửa nhà

Dọn cho sạch sẽ năm ba ngày đầu

 

Lợn cắp nách dành vào dịp tết

Giã cho đều mẻ nếp đồ xôi

Hong nồi xôi chín bốc hơi

Đem ra mà giã bánh dầy mới thơm

 

Cái bánh dầy múi thơm đặc biệt

Món đặc trưng của tết Cờ Lao

Bản làng nhộn nhịp miền cao

Đu quay đày gậy đánh cù vui chơi

 

Người La Chí là người La Quả

Sống quanh vùng núi đá Hà Giang

Trồng lúa trên ruộng bậc thang

560 Nuôi dê gà vịt nuôi ngang, chăn bò

 

Tục nhà trai phải lo tiệc cưới

Chi hoàn toàn trong việc hôn nhân

Nhà xây theo kiểu nhà sàn

Đàu hối thì đặt cầu thang lên nhà

 

Tết tháng Bảy gọi là Cu Tế

Đó là ngày làm lễ cầu mưa

Cầu cho nương rẫy được mùa

Bản làng yên ổn vụ mùa bội thu

 

Người Pà Thèn đến từ Trung Quốc

Là người dân thuộc tộc Bát Tiên

Di dân tới ở vùng ven

Khai hoang lập ấp có nguyên một vùng

 

Sống tập trung định cư vài chỗ

Phát, đốt rừng, chọt lỗ ươm cây

Cây trỏng rau đậu sắn khoai

Lúa ngô rau rán củ mài củ nâu

 

Về chăn nuôi có trâu có ngựa

Có dê rừng bò sữa heo cá

Nuôi thêm đàn vịt đàn gà

Quanh vườn bông bí quả cà trái dưa

 

Người Pà Thèn rất ưa gạo tẻ

Thích món luộc, xáo mẻ nấu chua

Áo quần chăn ấm theo mùa

Nhà sàn quen ở, nắng mưa qua ngày

 

Việc cưới xin coi ngày từ trước

Người cùng họ không được lấy nhau

Con mang họ mẹ đời sau

Tục thường ở rể từ lâu thế rồi

 

Tục thờ cúng ma chay lễ hội

Loai ma rừng ma suối ma sông

Là ma quậy phá vô cùng

Chúng thường phá hoại mùa màng vật nuôi

 

Lễ cầu mưa lễ mời cơm mới

Tết Nguyên đán đợi tới tháng Giêng

Vui xuân của tộc Pà Thèn

Cũng là cơ hội giao duyên tỏ tình

 

Lễ Nhảy lửa thần linh chứng giám

Dẫm đôi chân vào đám than hồng

Lắc lư thân thể quay vòng

Lúc nhanh khi chậm như không có gì

 

NHÂN VẬT NGƯỜI DÂN TÔC

Chuyện xưa kia, đất nào cũng thế

Chuyện truyền đời, chuyện kề đáng ghi

Mà ghi cho thật chi ly

Mai sau hiểu được những gì xảy ra

 

Ở Hà Giang vùng xa biên giới

Có địa hình hiểm trở khó đi

Đất dai đồi núi phân chia

Sắc dân nhiều chủng phần nhiều khác nhau

 

Nùng Trí Cao vào thời nhà Lý

Lập ra nước Đại Lich Thảng Do

Phía tây bắc bộ vùng cao

Vua sai lính đến bắt vào Thăng Long

 

Người họ Nùng về sau bị giết

Vì người nước Đại Lý không tin

Nếu không giết chết thì phiền

Sợ quân nhà Tống lại đem quân vào

 

Vi Văn Định sinh vào triều Nguyễn

Là người Tày thuộc tỉnh Lạng Sơn

Tổng đốc của tỉnh Hà Đông

Thái tử Thiếu Bảo tấn phong hàm này

 

Kể từ ngày tổ tiên lập nghiệp

Từ nhà Trần nối tiếp đến nay

Quan viên cũng có nhiều người

Danh gia vọng tộc nhiều đời về sau

 

Nông Văn Vân người châu Bảo Lạc

Năm Quý Tỵ (1833) gặp các thổ ti

Cho quân chiếm cứ Phúc Nghi

Vẫy vùng ngang dọc sân si làm càng

 

Hai năm sau quân dân tan rã

Vân chết thiêu tại xã Ẩn Quang

Quân Man tan rã đầu hàng

Quốc triều toát yêu rõ ràng còn ghi

 

Vàng Seo Lử người di chính gốc

Là hậu duệ của tộc họ Vương

Vua Mèo tên gọi thường dung

Một người nổi tiếng trong vùng Hà Giang

 

Nơi cư trú gia trang biệt thự

Là thủ lĩnh của xứ Đồng Văn

Là người trầm tĩnh khôn ngoan

Theo dân, lợi quốc lo toan mọi bề

 

Dương Trung Nhân và Nồng Văn Sỉ

Cũng là người có chí tiến thân

Hô hào tập hợp binh dân

Ra tay diệt giặc Pháp quân tràn vào

 

THÀNH PHỐ HÀ GIANG

Ờ Hà Giang, thành phố mới

Sau nhiều lần thay đổi đường ranh

Vi Xuyên đất cũ vây quanh

Chỉ trừ Bắc Mê đông nam vùng này

 

Với diện tích đất đai có được

135,33 km2

Có tọa độ

từ 220 45’ đến 220 48’ vĩ Bắc

Từ 1040 47’ đến 1050 03’ kinh Đông.

Dân số : 71.689 người

Trung tâm kinh tế tỉnh này gần đây

 

Thành phố này có 03 xã

Và 5 phường tất cả gộp chung

Sau lưng bóng núi chập chùng

Là cao nguyên đá là rừng vây quanh

 

Giòng sông Lô chảy quanh thành phố

Nước sông này sóng vỗ Cấm Sơn

Mò neo đỉnh núi mây vờn

Mơn man dưới nắng hoàng hôn mịt mù

 

Bên sông Lô Mò Neo kỳ vĩ

Dáng núi cao mờ mịt trong mây

Chiều tà nắng nhạt về tây

Trăng khuya nửa mảnh dễ say lòng người

 

Thành phố này hôm nay khởi sắc

Lúa vàng đồng thơm ngát mùi quê

Chỉnh trang đô thị gần kề

Đầu tư xây dựng vấn đề đầu tiên

 

Phương Thiện

Nghành dich vụ ưu tiên số một

Dùng lợi thế thật tốt triển khai

Cảnh quan du lịch tương lai

Giao thương buôn bán với hai thị trường

 

Một thị trường đường biên Trung Quốc

Một thị trường trong nước Việt ta

Mở mang đường sá rộng ra

Kho hàng hiện đại kiểm tra an toàn

 

Tuyển chuyên viên sẵn sàng nhập cuộc

Có kỹ năng làm việc, lương cao

Tránh ngay tham nhũng vượt rào

Diệt ngay hối lộ loại sâu cản đường

 

Khu công nghiệp mở mang làm gấp

Xây hạ tầng lắp đặt thật nhanh

Có nhiều chế độ ban hành

Đầu tư mời gọi cạnh tranh công bằng

 

Để thành phố sáng xanh sạch đẹp

Cần qui hoạch với nét văn minh

Đường phố rợp bóng cây xanh

Công viên thoáng mát để dành dạo chơi

 

Khu phố chợ trình bày gọn ghẽ

Lòng lề đường sạch sẽ mọi nơi

Đường ngang lối dọc vạch vôi

Ngăn nắp trật tự những nơi đông người

 

Đường cống rảnh tìm nơi thoát nước

Mạng lưới điện phải được điều nghiên

Từ trong cho đến vùng ven

Càng nhiều càng sang càng thêm gọn gàng

 

Để mở mang xây thêm trường học

Trường Yên Biên, Phương Độ, Quang Trung

Ngọc Hả, Lê Lợi, Quí Đôn

Mình Khai, Hữu Nghị và còn trường riêng

 

Ngôi trường riêng có tên Phượng Tiến

Trường lại nằm trong tuyến vùng ven

Hoc sinh dân tộc ngoan hiền

Là trường bán trú cho riêng vùng này

 

Cần làm ngay lập trường đại học

Theo xu thế hiện đại văn minh

Nếu ta chưa có lộ trình

Rước thầy nước khác điều hành giúp DÂN

 

Phát triển điện là phần tiên quyết

Đưa vào khu công nghiệp trước tiên

Vận hành máy móc dây chuyền

Chưa cần nắm giữ độc quyền làm chi

 

Con đường đi ít khi bằng phẳng

Gương thành công Đà Nẵng, Bình Dương

Có tâm có chí có làm

Hà Giang thành phố dễ dàng tiến mau

 

Phải mau mau làm đường xe lửa

Chuyên chở hàng đến cửa hàng không

Hay là cửa biển Hải Phòng

Giao thông nhanh chóng xuất hàng đến nơi

 

Đất Hà Giang tương lai là sẽ

Tiến ngang hàng muôn vẻ phồn vinh

Chen vai vực dậy chính mình

Trở thành cứ điểm giữ gìn quốc gia

 

Huyện Bắc Mê không xa thành phố

Có diện tích 844,30 km2

Ăn sâu vào tỉnh Cao Bằng

Phía nam giáp tỉnh Tuyên Quang cuối cùng

 

Toàn huyện có chừng 12 xã

Xã Đường Âm Minh Ngọc Yên Phong

Phú Nam Yên Đinh Giáp Trung

Phiên Luông bên cạnh Lac Nông Đường Hồng

 

Xã Yên Cương có thôn Bản Túm

Xã Minh Sơn trong cụm núi cao

Triền cao dốc đứng rừng sâu

Xa nơi chợ búa đường vào khó đi

 

Huyện Bắc Mê có một thị trấn

Là Yên Phú ở tận Nà Nèn

Vút cao rừng núi hai bên

Giữa khe nước chảy êm đềm ra sông

 

Sáng hừng đông sương mù bàng bạc

Đường đèo cao lên các dốc cong

Vòng vo uốn lượn mấy vòng

Gấp khúc mấy đọan thót lòng khách xa

 

Dưới chân núi vượt qua mấy khoảng

Giòng suối trong đá tảng mọc lên

Trên cao nước xuống mây ghềnh

Cỏ hoang dị thảo làm nền thảo nguyên

 

Huyện Bắc Quang cao nguyên núi đá

Có địa hình đường sá lắc leo

Lên cao xuống thấp đường đèo

Đồng bằng xen kẽ tai mèo đá xanh

 

Núi đà vôi chung quanh Tân Lập

Đá granit, phiến thạch mica

Đồng bằng ven núi ra xa

Đâu đây thấp thoáng mái nhà lâm dân

 

Khu du lịch sinh thái hồ Quang Minh

Đất huyện này đông dân hơn cả

Có tất cả 21 xã chung quanh

Đồng Tâm Đồng Tiến Bằng Hành

Đồng Yên Kim Ngọc Đông Thành Quang Minh

 

Xã Thượng Bình Vô Diềm Tân Lập

Xã Tiên Kiều Vĩnh Phúc Tân Quang

Hữu Sản Liên Hiệp Hùng An

Việt Vinh Vĩnh Hảo rồi sang Việt Hồng

 

Xã Tân Thành cuối cùng của huyện

Ở vùng này có tuyến giao thông

Đi qua đồi núi và rừng

Nối liền các xã trong vùng cao nguyên

 

Quốc lộ 2 chạy xuyên Nam Bắc

Từ Hà Nội đến bắc Hà Giang

Chạy qua hết tỉnh Tuyên Quang

Tuyến đường huyết mạch chuyển hàng đưa sang

 

Ở vùng ven Bắc Quang huyện lỵ

Có những vùng đất quí tự nhiên

Đất xám, đất đỏ còn nguyên

Giàu lân và đạm xay nghiền làm phân

 

Tài nguyên rừng bội phần phong phú

Lượng mưa nhiều nước đủ tưới tiêu

Trồng cây lâm nghiệp giảm nghèo

Trồng cây ăn trái, hạt gieo trồng rừng

 

Thôn Nậm An có khu sinh thái

Rừng nguyên sinh rậm rạp dây leo

Núi rừng vách đá cheo leo

Có nhiều đá cột tai mèo mọc lên

 

Đất Đồng Văn công viên địa chất

Là nóc nhà cao nhất Việt Nam

Giang sơn cẩm tú nhà Nam

Cờ bay Lủng Cú hiên ngang giữa trời

 

image031

HÌNH CHỤP TỪ VỆ TINH

Đây là nơi địa đầu tổ quốc

Có bia đá cột mốc nước ta

Bản làng nương rẫy bày ra

Đường ranh cương giới quốc gia rõ ràng

 

Đồng Văn là huyện vùng biên giới

Phía bắc vươn tới Trung Hoa

Đông Nam Mèo Vạc nước ta

Tây Nam vùng núi gọi là Yên Minh

 

Dân số bảy ba nghìn nhân khẩu

Mà đa phần thuộc tộc Hơ Mông

Đất đai lắm núi nhiều rừng

780 Hoang sơ đá núi một vùng tài nguyên

 

Đất Đồng Văn cao ngyên núi đá

Có nhiều rừng hoa lá xanh tươi

Cảnh quan đèo núi tuyệt vời

Quanh co đường dốc lưng đồi mây bay

image032

 

Vùng đất này quả ngon trái ngọt

Cam quít nhiều đào đỏ mận hồng

Rừng cây tam giác đầy bông

Hoa thơm cỏ lạ vô cùng dễ thương

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s