Bùi Xuân Đán – Den khanhoaense L.V. Averyanov 2000

image001Trong cuốn Updated check list of the Orchids of Vietnam do Tiến sĩ Leonid V. Averyanov và bà vợ là Anna L. Averynova biên soạn và ấn hành vào năm 2003 có rất nhiều cây lan mới không có tên trong cuốn Orchids of Indochina của Gunnar Seidenfaden, Cây Cỏ Việt Nam của Pham Hoàng Hộ và Phong Lan của Trần Hợp.

Nhưng rất tiếc là chỉ có danh sách những cây lan mà thôi ,không có hình ảnh cũng như mô tả chi tiết về cây lan. Vì vậy khi đưa vào mục Hình Ảnh Lan Rừng VN từ A-Z, cây Den. khanhoaense chúng tên đã tra cứu trên Google ,trong sách vở , tài liệu hiện có trong tay đều không thấy.

Gửi điện thư hỏi, nhưng khi đó Leonid còn đang lặn lội ở khu rừng Tây Bắc VN , không có sẵn dữ liệu để trả lời và chúng tôi đành tạm ghi như sau :

Dendrobium khanhoaense

Chưa tìm thấy hình ảnh và tư liệu nào về cây lan này, ngoại trừ Leonid Averyanov có nói mọc ở Khánh Hoà.

Năm tháng trôi qua , chúng tôi cũng như TS. Leonid Averyanov không có thì giờ nhớ lại cây lan năm cũ. Tuần lễ truớc anh Trần thanh Tùng ở Diên Khánh, Khánh Hoà có gửi cho tôi mấy tấm hình cây Eria javanica kèm theo hình ảnh cây Den.nemorale mà theo anh nhiều ngừoi ở VN cho là Den khanhoaense.

Rất đỗi ngạc nhiên, vội vàng điện thư cho Leonid Averyanov hỏi về cây lan này và vào Google.com tìm hiểu thực hư. Rất tiếc không có nguồn nào cho hình ảnh và chi tiết rõ rệt, chỉ nói chung chung. Có một vài tấm hình giống như Den. nemorale nhưng không biết có đáng tin cậy hay không ?

Vào The Plant List gồm nhiều tổ chức danh tiếng trên thế giới như Kew Royal Botanic Garden, Missouri Botanical Garden,New York Botanic Garden và cả chục tổ chức khác ghi tên cây Den khanhoaense với các chi tiết như sau mà không hề có một tấm ảnh đi kèm để cho những ngừoi muốn biết cứ như “ sẩm sờ voi “

image002

Cách đây vài năm anh Lê Trọng Châu ở Đà lạt cũng gửi cho tôi tấm hình cây lan này để nhận diện và trong mục Lan Rừng VN từ A-Z chúng tôi đã ghi như sau :

83     Dendrobium nemorale   L.O. Williams 1937

image003Ảnh Lê trọng Châu

Tên Việt :

Mô tả : Phong lan nhỏ, thân tròn và dài. Lá ngắn và cứng, mọc ngang 2 bên. Hoa 1-2 chiếc , to 1.5-2 phân nở vào mùa Xuân.

Nơi mọc : Sách vở, tài liệu đều nói cây này mọc ở Phi luật tân, nhưng Lê trọng Châu xác nhận là có thấy tại rừng Lâm Đồng Đà lạt .

Sau đó Tiến sĩ Phan Kế Lộc cũng gửi cho tôi tấm hình cây lan nhưng không có chú thích cho nên tôi vẫn yên trí là 2 cây khác biệt.

image004Phan kế Lộc

image005Leonid Averyanov

image006Mấy ngày truớc đây Giáo sư Leonid Averyanov gửi cho tôi tấm hình kể trên và tài liệu Lindleyana 14(4) 214-224, 1999 nói về 5 cây lan khác và cây Den khanhoaense với hình vẽ bên cạnh .(Tài liệu này sẽ đuợc trình bầy nay mai)

Hình ảnh của cây Den. nemorale và Den.khanhoaense rất giống nhau nhưng biết đâu chi tiết về hoa hay thận lá lại khác thì sao ?

Vào Google thấy lời chú thích của http://www.orchid.url.tw như sau

Specific name : Dendrobium nemorale

Distribution ( Nơi moc ): Philippines

Plant Size (Kich thuớc cây ) : 30 ~ 45 cm

Flower Size : ( Hoa cỡ ) 2 ~ 2.5 cm

Flowering Season( Mùa Hoa ) : Irregularly

Longevity of Flowers (Hoa bền ) : 30 ~ 35 days

Fragrance : Not fragrant( Không thơm )

 

 

Và sau đây là lời mô tả cây Den khanhoaense do Leonid Averyanov ghi trong bản Lindleyana :

Nơi mọc: do Leonid Averyanov,Ng t Hiệp, Ng q. Bình tìm thấy vào 24-4-1997 tại Hòn Giao, Khánh Sơn, Khánh Hoà .

Thân cao :40-60 phân

Lá nhỏ hẹp như lá cỏ

Chùm hoa 2-3 chiếc

Hoa to 1.8 phân và nở vào tháng 4 và bền tới 3 tháng.

 

Theo quy luật hiện hành nếu cùng môt cây lan, tên nào đuợc công bố truớc sẽ là tên chính thức còn nhưng tên đuợc công bố sau chỉ đuợc coi là đồng danh. Nhưng trong bảng công nhận tên cây Den.khanhoaense không có đồng danh.

Đem nghi vấn này hỏi TS. André Schuiteman một chuyên gia hàng đầu về lan tại Royal Botanic Garden , Kew, thư trả lời như sau :

Dear Dang Bui,

 Dendrobium khanhoaense and D. nemorale are probably the same species. I can’t see any significant difference between the two.

 Thanks for alerting me to this.

Best wishes,

Andre

Đến đây chúng ta tự hiểu rằng 2 cây Den memorale do L.O. Williams tìm ra ở Phi luật Tân vào năm 1937 và cây Den.khanhoaense do Leonid Averyanov tìm ra tại Khánh Hoà, cống bố vào năm 1999 cũng chỉ là một.

Ai còn nặng lòng với quê huơng đất nuớc xin hãy gọi là Den. khanhoaense ( Hoàng thảo Khánh hoà ) và xin chấm dứt câu chuyện tại đây.

Westminster 10-2014

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s