Minh Luân – Những con vật kiến trúc sư

moidatChúng là thợ nề, thợ may, kiến trúc sư và nhà trang trí. Chúng xây các hình tháp bằng cát, đất sét, những đường hầm dưới đất, bè bằng bọt, nôi bằng tơ, các con đập trên sông… Loài vật quả là những tay thợ xây dựng khéo léo, thông minh và không biết mệt mỏi.

Loài vật bỏ ra rất nhiều thời gian và công sức cho việc xây dựng vì lý do đơn giản là các tác phẩm đó có tầm quan trọng sống còn đối với chúng. Chúng xây dựng với mục đích :

Bắt mồi : Ấu trùng của loài kiến sư tử đào trong cát một cái lỗ hình phễu, đó là cái bẫy đáng sợ đối với mọi côn trùng khác. Trước tiên chúng đào một đường mương theo vòng tròn rồi gắp từng hạt cát ném ra phía ngoài. Chúng vừa làm vừa đi thụt lùi và càng lúc vòng tròn càng nhỏ lại. Khi cái phễu đã sâu khoảng 5cm, nó chui xuống dưới đáy, chỉ để thò ra cặp càng ghê gớm. Vô phúc cho chú kiến nào lang thang đến bờ miệng phễu : nó sẽ bị lăn xuống đáy và không thể bò lên bờ dốc trơn tuột. Lúc ấy cặp càng khủng khiếp kia sẽ tóm lấy nó.

Trốn tránh kẻ thù : Loài thỏ nâu trải qua phần lớn thời gian trong một cái hang trú ẩn bởi vì nó có nhiều kẻ thù. Hang là một hệ thống đường hầm và phòng ở, có nhiều ngõ ra vào để thỏ dễ tẩu thoát. Nhiều cá thể thường ngụ chung trong một hang và mỗi con lại làm rộng thêm tùy theo nhu cầu. Thỏ đào hang với 2 chân trước và đẩy đất với 2 chân sau mạnh mẽ. Hang thường có độ dài tổng cộng là 50m, rộng 15cm, còn các phòng thì rộng rãi hơn, khoảng từ 30 đến 60cm để thỏ ngủ thoải mái.

Ngụy trang : Khi trưởng thành, loài sâu mao (phrygane) giống với những con bướm đêm đã rụng vòi hút mật. Nhưng các ấu trùng của chúng lại sống dưới nước và có một cái bụng to mềm mà loài cá rất khoái khẩu. Chính vì thế nên ấu trùng sâu mao luôn cẩn thận che giấu cái bụng trong một chiếc bọc vừa vặn. Ở gẩn miệng chúng có một tuyến đặc biệt tiết ra một thứ sợi keo để bao bọc bụng.

Đã quấn kín như thế ấu trùng thu nhặt trong dòng nước những hạt cát, cọng cỏ hay vỏ sò để gắn lên vỏ bọc. Mỗi loài có lớp áo ngụy trang riêng mà hiệu quả tùy thuộc vào môi trường : trên nền đáy sông cát sỏi, con nào có trang phục cây cỏ sẽ không sống lâu được.

Hô hấp : Loài nhện nước chuyên săn mồi dưới nước. Chúng rình chờ một con cá, côn trùng hay giáp xác đi qua rồi chộp lấy để ăn thịt. Vì không thể nín thở lâu dưới nước nên chúng xây những cái chuông lặn giúp chúng rình mồi nhưng vẫn thở được. Đầu tiên chúng dệt một tấm lưới nằm ngang giữa các cọng thủy thảo rồi chúng trồi lên mặt nước nhiều lần, ôm lấy các bọt khí trong chân và đem trở xuống thả bên dưới lưới. Khi quả bóng khí đó đã đạt kích thước đủ lớn, chúng có thể ở dưới nước lâu hơn và nhân tiện củng cố lại mạng lưới. Chỉ cần phải lên mặt nước vài lần nữa và thế là chúng có thể an toàn rình mồi dưới nước.

Thông thoáng : Loài mối đất xây trên đồng trảng châu Phi những “đền đài” bằng đất sét có thể cao đến 10m. Bên trong đó hàng triệu triệu con mối di chuyển trong các hệ thống đường hầm vừa là tổ ấp vừa là khu trồng nấm. Sự hô hấp của chúng, việc di chuyển liên tục cũng như sự lên men của cây cỏ mà chúng mang về làm tỏa ra rất nhiều nhiệt lượng và khí carbonic. Vì thế chúng đã trang bị trong tổ một hệ thống điều hòa nhiệt độ. Ban đêm không khí nóng chứa nhiều CO2 bốc lên nóc tổ, tại đấy nó được thông đến những đường hầm ở ngoại vi. Khí carbonic thoát ra ngoài qua các lỗ nhỏ trong khi oxy lại đi ngược vào bên trong. Không khí mát ở các đường hầm ngoại vi lan xuống đến những tầng hầm sâu. Hệ thống thông thoáng này vừa tiếp dưỡng khí vừa làm mát cho tổ mối.

Chứa thức ăn : Giống chim gõ kiến trong các khu rừng ở California và Arizona sống thành đàn khoảng 10 con. Để không bị đói vào mùa đông chúng phải tích trữ thức ăn. Mỗi nhóm chọn một thân cây chết để làm kho chứa hạt. Chim gõ kiến đào hàng ngàn lỗ nhỏ trong thân cây để chứa hạt thu thập trong mùa thu. Theo năm tháng, một số cây có hơn 30.000 lỗ. Chẳng cần phải nói rằng kho lương thực này tránh được sự cướp bóc của những loài chim khác.

Ấp trứng : Giống cá lia thia xiêm là loài hung hãn có rất nhiều tại vùng Đông Nam Á. Trước khi bắt cặp với cá mái, cá trống làm một cái tổ bằng bọt cho đàn con. Nó hớp không khí rồi bọc bằng một thứ chất nhầy. Sau khi làm nhiều lần như thế, nó tạo thành trên mặt nước một lớp bọt dày mà nó gắn vào một cây rong. Khi cá mái đẻ trứng, cá trống hớp trứng vào miệng rồi phun vào cái tổ bọt. Cá con nở ra sau 24 đến 36 giờ, và trong vài ngày chúng sẽ dinh dưỡng bằng chất nhầy quanh các bọt khí.

Nổi lềnh bềnh : Loài ốc phao (janthine) thường nổi ngữa trên mặt nước. Nó lềnh bềnh theo dòng nước nhờ một cái bè bằng bọt khí. Ốc dùng chân như cái thìa để múc không khí trên mặt nước rồi bao bọc bằng chất nhầy để biến nó thành một cái phao. Nhưng cái bè phao đó dễ dàng bị sóng biển phá vỡ, vì thế ốc phải bỏ ra phần lớn thời gian để tái dựng bè.

Ẩn náu : Lũ sâu cây thông ngủ dưới bầu trời sao trong một cái túi ngủ lớn bằng tơ. Buổi sáng chúng nối đuôi nhau ra khỏi tổ để tàn phá cây thông. Đến chiều tối khi bụng đã chứa đầy lá kim của thông, chúng lại trở về cái kén êm ấm bảo vệ chúng khỏi kẻ thù, nhất là loài rệp cây. Cái tổ lớn bằng quả bóng đá thường chứa đến 200 hay 300 con sâu.

Trú ngụ : Giống hải ly chia sẻ với loài người một đặc tính hiếm có : thay vì thích ứng với môi trường như đa số các loài vật khác, chúng lại làm cho môi trường thích nghi với nhu cầu của chúng. Loài hải ly có thói quen sống trong các dòng sông tĩnh lặng hay bên bờ một hồ nước. Chúng đào bên bờ hồ một cái hang mà ngõ vào nằm bên dưới mặt nước, như thế chúng sẽ tránh được chó sói, linh cẩu cùng những loài thú khác. Đến cuối mùa hè, thường thì mực nước hạ thấp và ngõ vào hang có nguy cơ bị lộ ra, Chính vì thế nên chúng xây một cái đập bằng cành cây và bùn để cho mực nước dâng lên. Con vật sẽ tìm ra một chỗ vượt mà tại đó cành cây hay rác rưởi bị tích tụ lại. Chúng sẽ củng cố cái đập thiên nhiên đó với những đoạn cây và cành lá mà chúng lấy được khi gặm nhấm thân cây. Trước tiên hải ly cắm nhiều cọc cây đối diện với dòng nước và lấp các khoảng hở bằng những cành cây bắt ngang cùng với bùn. Tại châu Mỹ, hải ly xây dựng những tổ giữa dòng nước cũng với nguyên tắc như thế. Trong trường hợp này chúng sẽ dồn các cành lá dưới đáy cho đến khi đống cành cây cao hơn mặt nước khoảng 1m. Sau đó chúng sẽ làm một phòng ngủ ở giữa cao 2m và có đường kính 12m.

Tổ uyên ương : Với giống chim thợ dệt, việc xây tổ là công việc của chim trống, một công việc khéo léo. Bởi vì tổ chim giống như bình cổ cong của nhà hóa học : một cái bầu tròn cùng một cái ống. Trước tiên chim chọn một cây có chạc hướng xuống dưới. Giữa 2 nhánh cây, nó sẽ làm một cái vòng như cái đu gánh xiếc. Nó sử dụng những cọng cỏ dài, dùng mỏ bện chúng lại như tấm vải thợ dệt. Khi cái vòng đã xong, chim nối dài ra, dần dần tổ giống như một hình cầu rỗng. Sau đó nó làm một ngõ vào hình ống. Công việc sẽ kết thúc khi chim mái đến cư ngụ.

Quả thật những tay nghề tuyệt vời này của thiên nhiên rất xứng đáng được sinh tồn. Con người sẽ rất nhẫn tâm nếu không tôn trọng loài vật.

 

 MINH LUÂN

                                                                                              (theo Science & Vie Junior)

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s