THÂN TRỌNG SƠN – Thơ Adonis: Nhà thơ Lebanon – Syria (1930 – )

  image001     Nghe như c tích chuyn cu bé Ali Ahmed Saïd Esber, con nhà nông dân vùng Al Qassabina, min tây nước Syria: t ch nhà nghèo, không được ti trường, sau có cơ hi đi hc và đạt trình độ tiến sĩ; t ch thu nh làm thơ gi các báo nhưng không bài nào được đăng, sau li là người sáng lp mt tp chí chuyên v thơ và tr thành ” nhà thơ vĩ đại nht còn sng ca thế gii Á Rp” vi bút danh Adonis.

       Mi chuyn bt đầu khi, tui mười bn, được tin v tng thng đầu tiên ca nước Cng hoà Syria mi giành độc lp v thăm làng, cu tìm mi cách để đến đọc trước mt tng thng bài thơ mà cu viết vào dp này. S tưởng thưởng tng thng dành cho cu ( theo đúng nguyn vng ) là hc bng để vào hc ti mt trường ca người Pháp Tartus. Đỗ tú tài, Adonis hc tiếp đại hc Damascus và tt nghip c nhân triết hc năm 1954. Năm 1956, sau khi tù gn mt năm vì tham gia vào mt đảng phái đối lp, Adonis trn sang Beirut, th đô nước Lebanon ri tr thành công dân ca nước này. Ông đỗ tiến sĩ năm 1973 và tr thành giáo sư văn hc Á Rp ti Đại hc Lebanon, giáo sư thnh ging ti Đại hc Damascus và nhiu trường đại hc Pháp , Thu sĩ và M. Tình hình ni chiến Lebanon khiến ông phi ri b x này và qua sng ti Pháp t năm 1985.

             Tuy được giáo dc theo truyn thng Hi giáo, Adonis sm tiếp thu nh hưởng văn hoá phương Tây. Trong thi gian theo hc đại hc, ông t hc ngoi ng và đọc nhiu tác phm ca Pháp. Ông đã dch nhiu văn thơ kch ca các tác gi châu Âu, nht là Pháp ( Baudelaire, Henri Michaux ).

         Tình yêu đối vi thơ ca ca Adonis được cha truyn cho t nh và bút danh này ông ký vào bài thơ đầu tiên được đăng báo lúc 19 tui. Thơ ca ông là mt tng hp gia s làm mi ca ch nghĩa hin đại và tính cht huyn bí ca Á Rp c đin. Va là nhà thơ, ông cũng là nhà phê bình văn hc, nhà lý thuyết thơ. Ông ch trương: ” Ngày nay, thơ đương đầu vi mt s nguy him không do t chính nó mà do ngôn t mà nó dn ti. Thơ b che lp bi th ngôn t đó. Bây gi độc gi không đọc chính bài thơ na, mà đọc nhà thơ, đọc nhng th liên quan, nhng xu hướng ca nhà thơ. Người ta đọc nhng gì mi người phát biu v nhà thơ và v thơ ca. Đối vi nhà phê bình, nhà thơ tr thành mt phương tin để khng định s la chn, để gii bày nhng lý thuyết, ch không để tiếp cn bài thơ như nó vn là thế. Đây là th phê bình mun gii mã thơ ca qua phát ngôn ca mi người. S phê bình đích thc hoàn toàn trái ngược hn, nó khám phá thế gii thông qua thơ ca. Nó đạt ti sc mnh ca chính ngôn ng không bng phương tin nào khác hơn chính thơ ca”.

               Gn 70 năm sáng tác, Adonis đã xut bn nhiu tp thơ giá tr, viết bng tiếng Á Rp và được dch sang nhiu th tiếng. Ngoài Gii thưởng Thơ ca Quc gia Lebanon ( năm 1974 ), Adonis còn nhn được nhiu gii thưởng cao quý ca các nước Nga, B, Pháp, Th Nhĩ K, đáng k nht là gii thưởng mang tên văn hào Goethe ca nước Đức ” v toàn b tác phm ” ca ông. Ch tiếc là gii Nobel Văn hc chưa ln nào xướng tên Adonis tuy đã nhiu ln được đề c, sm nht là t năm 1988.

               Đối vi Adonis, s mnh ca thơ ca trước sau vn là:

             ” Thơ ca làm cho cuc sng trên trái đất này tt đẹp hơn, bt phù phiếm, bt kh đau hơn. “


( NHỮNG BÀI THƠ KHÔNG ĐỀ )

 

Vào một đêm trăng tròn

Hãy thử chăm chú nhìn lên thiên hà

Bạn sẽ thấy nó là dòng sông

Với đôi tay bạn là sông nhánh

Và khuôn ngực là cửa sông.

Hôm nay bầu trời đã viết bài thơ

Bằng màu mực trắng

Và gọi tên là tuyết.

Giấc mơ của bạn trẻ lại

trong khi bạn già đi

Giấc mơ lớn lên khi tiến bước

Về phía tuổi thơ.

Giấc mơ là con ngựa

Chở ta đến chốn xa

Mà không hề dịch chuyển.

Mây lang thang hoài cũng mệt

Nó ghé xuống con sông gần nhất

Để giặt áo

Mây vừa nhúng chân xuống nước

Thì chiếc áo rã tan

Và biến mất.

Đoá hồng bước ra khỏi giường

Cầm đôi bàn tay của ban mai

Để giụi mắt.

Hắn bước đi trên triền dốc mùa thu

Tựa vào cánh tay mùa xuân.

Bầu trời cũng khóc

Nhưng lau nước mắt

Bằng chiếc khăn quàng chân trời.

Khi cơn mệt đến

Gió trải tấm thảm không gian

Để nằm dài lên.

Làm sao diễn tả cho cây

Hương vị của trái

Cho chiếc cung

Công việc của sợi dây?

Như một bàn tay

Ánh sáng di chuyển

Trên thân thể của bóng tối.

Tôi ký hoà ước với mây

Để giải thoát cho mưa

Và ký hoà ước khác với gió

Để gió giải thoát

Cho mây và tôi.

Ký ức – căn nhà khác của mình

Nơi bạn chỉ có thể bước vào

Với thân thể đã trở thành

Hoài niệm.

Hắn khoả thân kia rồi

Chỉ còn khoác lên người

Những lời nói.

Hắn đã đóng cửa

Chẳng phải để giam nhốt niềm vui

Mà để giải thoát nỗi sầu.

Những giấc mơ ban đêm là những sợi chỉ

Ta lấy để đan dệt

Những chiếc áo của ban ngày.

Trong bụi bặm tôi chạm vào

Những ngón tay của gió

Trong cơn gió tôi đọc ra

Chữ viết của bụi bặm.

Gió thuyết giảng sự lặng im

Tuy vẫn nói không ngưng nghỉ.

Cây thích hát những bài ca

Mà gió không nhớ ra được.

Có đôi khi

Mặt trời không thể rọi sáng em

Thế mà ngọn nến lại soi tỏ.

Tôi đứng trước gương soi

Không phải để nhìn mình

Mà chỉ để tin chắc

Người tôi đang thấy đó

Đúng thực là chính tôi.

Mỗi lần tôi tự vấn

Tôi xẻ thân làm đôi

Tôi và một câu hỏi

Câu hỏi tìm câu trả lời

Và tôi tìm câu hỏi khác.

Hy vọng có những ngón tay

Chỉ gom nhặt

Những cánh bướm lụi tàn.

Ánh sáng không tự vệ

Ánh sáng tấn công

Hoặc đầu hàng.

Mây có những tư tưởng

Tia chớp làm chúng bật ra

Cơn sấm chuyển chúng đi xa.

( Trích dch t “Chm vào ánh sáng”, bn tiếng Pháp ca Anne Wack Minkowski )

 

TÌNH YÊU

Con đường và mái nhà đều yêu thương tôi

Người sống và người chết

Và cái chum đất sét đỏ trong nhà

Được nước yêu thương.

 

Người láng giềng yêu thương tôi

Cách đồng, sân đập lúa, ngọn lửa.

 

Cũng yêu thương tôi là những cánh tay lam lũ

Làm cho thế giới tốt đẹp hơn

Chẳng được tưởng thưởng gì cũng hân hoan.

 

Và những mảnh vương rải đây đó

Bứt ra từ lồng ngực còm cõi của anh tôi

Mảnh thịt da khuất sau những gié lúa mùa gặt

Tựa như những viên hồng ngọc

Còn đỏ hơn màu máu đỏ tươi.

 

Thần yêu thương sinh cùng lúc tôi ra đời

Yêu thương sẽ ra sao khi tôi không còn nữa?

 

CÂY SẦU MUỘN

Lá đổ ào rồi nằm yên trong rãnh sâu chữ viết

Mang theo đoá hoa sầu muộn

Trước khi ngôn từ trở thành

Âm vang

Giao hoan trong khoảng tối đen.

 

Lá lạc đường xoay tròn kiếm tìm mảnh đất mê say

Hết cánh rừng này sang cánh rừng khác

Mang theo đoá hoa sầu muộn.

 

HAI NHÀ THƠ

Giữa âm vang và tiếng động hai nhà thơ đang đứng

Người thứ nhất lên tiếng tựa như

Một mảnh trăng vỡ

Còn người kia lặng thinh như đứa trẻ con

Hằng đêm ngủ nằm ngoan

Trong đôi tay ngọn hoả sơn.

 

TẤM GƯƠNG CHO MỘT CÂU HỎI

Tôi đã hỏi và họ đã bảo tôi, cành cây

Phủ trong ngọn lửa là chim,

Họ bảo tôi rằng khuôn mặt tôi

Là những đợt sóng,

và khuôn mặt của thế giới là những tấm gương,

Ngọn hải đăng, nỗi buồn chàng thuỷ thủ.

 

Tôi đã tới, và thế giới trên đường tôi đi

Là mực, mỗi cử chỉ là một câu văn

Tôi không hay rằng giữa chúng ta

Có một chiếc cầu tên là “Tình Huynh đệ”

Tạo nên bằng những bước chân, lời tiên tri và ngọn lửa.

 

Tôi không hay rằng khuôn mặt tôi

Là con tàu lướt trong một tia lửa.

 

TẤM GƯƠNG CHO THẾ KỶ HAI MƯƠI

Một quan tài mang khuôn mặt đứa bé

Một cuốn sách được viết bên trong ruột một con quạ

Một dã thú cầm một đoá hoa lết về phía trước

Một hòn đá

Thở trong phổi một người điên.

Chính là nó,

Đó là thế kỷ hai mươi.

 

TẤM GƯƠNG CHO NHỮNG ÁNG MÂY

Những cánh chim

Nhưng bằng sáp

Và mưa rơi không phải là mưa

Đúng hơn là những con tàu

Chở những giọt nước mắt của chúng ta.

 

TẤM GƯƠNG CHO MỘT GIẤC MƠ

Hãy lấy giấc mơ của tôi,

May nó, khoác nó vào,

Như chiếc áo.

 

Bạn đã làm hôm qua

Ngủ trong đôi bàn tay tôi

Dẫn tôi đi loanh quanh

Quay vòng tôi như tiếng rên

Trong những chiếc xe của mặt trời,

Chim hải âu bay vút lên

Phóng từ đôi mắt tôi.

 

HOANG PHÍ

Không có đường chân trời giữa chúng ta

Cây yêu thương là bụi bặm

Và đêm là toa tàu chở bước tôi đi

Chở hoang mạc về với chính nó.

 

Không có đường chân trời giữa chúng ta

Giờ khắc phơi bày không che đậy

Và cái chết của tôi là mảnh vải.

Người thừa kế của cát

Mang viên đá đen làm thực phẩm

Mặt trời là dòng nước và bóng mờ của nó.

 

TRẺ CON

Trẻ con đọc cuốn sách về hiện tại, và bảo,

Đây là thời điểm đang nở hoa

Từ trong lòng những phiến lá tơi tả.

Chúng viết,

Đây là thời điểm chúng ta nhận ra

Làm thế nào cái chết nuôi nấng trái đất

Và làm thế nào nước và nước phụ bạc nhau.

 

THÍ NGHIỆM

Vâng, tôi sẽ không ngủ

Tôi sẽ nghiên cứu những con đường này và hiểu được điều nhiều người đã biết

Vâng, tôi sẽ gia nhập đám đông này –

Một bước, hai bước, ba … /

Một người chết, một cảnh sát

Một người chết, một cảnh sát

Một người chết, một cảnh sát… /

Và bạn sẽ không là người làm chứng chống lại chúng tôi.

 

Tôi đây rồi giữa đại dương ngôn từ

Những cánh buồm nổi trôi trên đỉnh

Và tôi hiểu tôi đang lặp lại điều mọi người từng nói

Và tôi hiểu tôi đang ngủ thiếp.

 

NHỮNG NHÀ THƠ

Không có nơi nào cho họ, _ họ sưởi ấm

Cơ thể trái đất, họ làm

Chìa khoá cho không gian _

Họ không tạo ra

Một dòng tộc     hay một mái nhà

Cho những huyền thoại của mình.

Họ viết chúng

Như cách mặt trời viết lịch sử của nó.

Không có nơi nào…

 

TÌM KIẾM

/ … Một con chim

Giương đôi cánh _ Phải chăng nó sợ

Bầu trời sẽ sập? Hay là sợ

Cơn gió là cuốn sách ẩn trong bộ lông?

Cổ chim

Chèn tới chân trời

Và đôi cánh là chữ nghĩa

Bơi lội trong mê hồn trận.

 

LỜI AI ĐIẾU ( dành cho cha tôi )

1.

Cha tôi là một ngày mai

Lềnh bềnh ập xuống chúng tôi

Là một mặt trời,

Và bên trên ngôi nhà chúng tôi mây bay lên.

 

Tôi yêu ông, một bí mật khó khăn bị chôn vùi

Một vầng trán lấm bụi.

Tôi yêu ông, những chiếc xương đang phân rã và bùn.

2.

Trên ngôi nhà chúng tôi, im lặng lan toả và tiếng khóc thầm trổi dậy

Và khi cha tôi nằm xuống

Một cánh đồng cạn kiệt, một con chim sẻ chạy trốn.

( Trích dch t Tuyn tp Thơ Adonis, bn tiếng Anh ca Khaled Mattawa ).

THÂN TRỌNG SƠN

dịch và giới thiệu.

One comment

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s