MINH LUÂN – Chứng chán ăn tinh thần – rất đáng ngại

magersuchtCó cô gái nào lại chẳng ước ao được mất đi lượng mỡ thừa để giống với những người đẹp trên bìa các tạp chí mode hay trong các cuộc trình diễn thời trang chứ ? Bởi vì ở phương Tây, gầy ốm đồng nghĩa với sắc đẹp. Và những MC trên truyền hình, các ngôi sao điện ảnh hay những clip quảng cáo luôn nhắc nhở cho chúng ta về điều đó.

“Tiêu chuẩn gầy ốm được tiếp thu ngay từ tuổi thiếu niên, đặc biệt là ở các cô gái, bởi vì do những nguyên nhân về hormone, các cô lại có khuynh hướng tạo ra mỡ nhiều hơn cánh con trai. Từ 12 đến 14 tuổi, có 80% trong số các cô đã từng ăn kiêng khem ít nhất là 1 lần” – nhà tâm lý Rebecca Shankland cho biết.

Nhiều cô dừng chế độ ăn lại khi đã đạt đến trọng lượng mong muốn. Nhưng đối với một số các cô gái khác, chế độ ăn kiêng có thể là cánh cửa dẫn đến một chứng bệnh phức tạp mà từ 40.000 đến 60.000 người Pháp đang mắc phải : chứng chán ăn tinh thẩn. Chứng bệnh này đã được biết đến từ thời Cổ đại, thể hiện bởi mong muốn gầy ốm rất tai hại. Có gần 90% trường hợp liên quan đến các cô gái. Và theo giới bác sĩ, chứng này đang có khuynh hướng gia tăng. Lỗi thuộc về ai ?  Về thế giới thời trang, nơi đã đưa sự gầy ốm lên hàng tiêu chuẩn về sắc đẹp. Đến mức ngay cả một số người trong cuộc cũng phải lên tiếng báo động. Cho dù những cô người mẫu “lau sậy” trong các bộ thời trang gợi cảm có thể khiến phái nữ ước ao được gầy ốm, nhưng nguyên nhân của chứng chán ăn lại rất phức tạp. Nó bắt nguồn từ lịch sử và môi trường cá nhân.

Nhiều cô gái mơ đến một thể hình lý tưởng đến mức cắt đứt với hình ảnh thực tại, không còn thấy các cô như thực tế nữa. Thà mất đi quá nhiều những kilô thể trọng còn hơn là chưa đủ. Thế là các cô truy lùng chất béo trên bàn ăn, giảm bớt khẩu phần, uống hàng lít nuớc trước khi ăn để không còn đói và tập thể dục tối đa, có thể đến 5 giờ mỗi ngày. “Những kẻ chán ăn lại rất năng động. Tập thể dục hay chơi thể thao sẽ giúp họ gỉảm cân, đồng thời chống lại nỗi lo âu” – Rebecca Shankland giải thích. Con trai thì thích đá bóng và tập tạ bởi vì khác với con gái, phái nam không sợ mập mà chỉ lo cơ thể quá “nhão”, ẻo lả. Vì thế phải tạo thể hình. Dù sao thì trong mọi trường hợp, số cân giảm nhanh chóng nhưng trong ý nghĩ của họ thì như thế vẫn chưa đủ. Gầy ốm trở thành một nỗi ám ảnh. Đó là khởi đầu của một trò chơi chết người mà quy tắc là phải nhịn đói và kết cục đôi khi rất bi thảm.

Chứng chán ăn tinh thần được bác sĩ Charles Lasègue mô tả về lâm sàng lần đầu tiên vào năm 1873. Hầu như chứng này luôn xuất hiện từ thời niên thiếu, vì đó là giai đoạn mà cơ thể và tinh thần có nhiều thay đổi quan trọng. Lúc ấy người ta rất nhạy cảm với cái nhìn của người khác. Và đôi khi chỉ cần một lời nhận xét cũng đủ để khởi động guồng máy của chứng bệnh.

Đó là điều đã xảy ra với Julie, 15 tuổi. Cô bé bị rắc rối với thức ăn từ khi vào lớp 6. “Em hơi tròn trịa. mọi người hay gọi em là con voi hay con hà mã, và em muốn điều đó thay đổi” – cô thổ lộ. Thế là cô quyết định kiêng khem, không về nhà ông bà vào buổi trưa vì ở đấy bữa ăn rất thịnh soạn. Theo thời gian, sự thay đổi thật đáng kinh ngạc, Julie đã mất đi sự đầy đặn. Mọi người ngợi khen cô nhưng cô lại rất sợ lên cân trở lại. Và cô tránh những thức ăn ngọt, béo, tránh những món ưa thich trước đây và chỉ ăn uống qua loa. Mới đây, qua trung gian một cô bạn, Julie đã gặp một “fan nhịn đói”, tức là theo một phong trào ở Mỹ cách đây khoảng 10 năm, kêu gọi nhịn ăn như là một phương cách sống. Cuối cùng Julie có cảm tưởng như đã gặp được một người biết thông cảm với nỗi sợ ăn của cô. Khi váo các trang chat và blog “fan nhịn đói” trên mạng, Julie tìm thấy những lời khuyên để gầy hơn và có được sự an ủi mỗi khi cô suy sụp.

Từ tháng 9 vừa qua Julie đã gầy đi rất nhiều. Hiện cô cân nặng 52kg với chiều cao hơn 1m60. Và cô tuyên bố sẽ tiếp tục gầy thêm nữa. “Em tin rằng điều này sẽ khiến em cảm thấy thoải mái hơn” – Julie cho biết. Cô cũng giới thiệu về thực đơn trong ngày của cô : 1 quả cà chua và 1 quả quít, tức khoảng 42Kcalo. Nếu cô ăn thêm 1 hủ yaourt thì có thể đạt đến 120Kcalo. Nhưng như thế vẫn còn thấp hơn 8 đến 10 lần so với nhu cầu ở tuổi cô. Tức là cô bị thiếu đủ thứ : prôtêin, sắt, calci, vitamine và nguyên tố vi lượng.

Julie cũng biết rằng có điều gì đó không ổn. Bạn bè vẫn thường nhắc nhở cô, hơn nữa cô ngày càng ít bạn hơn. Cứ từ chối những lời mời, không ăn ở cantine nữa nên cô không còn

 

 

được mọi người ưa thích. Hơn nữa, dường như cô không ngần ngại hành hạ cơ thể của mình vì chính cha mẹ cô đã ban nó cho cô mà. Theo dòng câu chuyện, Julie hé lộ một thực tế đáng buồn là bối cảnh gia đình bất ổn, cha mẹ ly dị, mẹ tái hôn, cha kế đáng ghét, cha ruột không thấy mặt, đứa con riêng của cha kế chiếm hết vị trí của cô…

“Người ta chưa biết nguyên nhân của chứng chán ăn tinh thần. Người ta chỉ nhận thấy một số đặc điểm chng trong môi trường và nhân cách của người bệnh” – bác sĩ tâm thần Ludovic Giquel ở bệnh viện Sainte-Anne cho biết. Đúng thế, các bệnh nhân chán ăn thường có quan hệ xung khắc với cha mẹ, cầu toàn, khó tính với người khác và với bản thân, thường do một cảm giác bất an khó thể giải thích. Họ lo sợ sẽ làm thất vọng, thậm chí mất đi những người mà họ gắn bó. Chú mục vào thực đơn hay bàn cân là cách để họ “di dời” vấn đề. “Khi chế ngự được cơn thèm ăn, tựa như họ đã làm chủ được tình hình. Cũng giống như những kẻ nghiện cần đến ma túy để đấu tranh với nỗi lo âu của họ” – giáo sư tâm lý nhi khoa Philippe Jeanmet giải thích.

“Ở tầm vĩ mô, dường như người chán ăn không biết đến thực tại. Họ có thể nhận ra sự chán ăn ở người khác nhưng lại không thấy chính mình. Họ gian dối vói chính họ. Họ bày ra đủ trò để đánh lạc hướng. Nhiều người đổ thức ăn vào túi rồi bảo sẽ ăn trong phòng ngủ nhưng lại giấu thức ăn dưới nệm để cha mẹ không biết” – nhà dinh dưỡng học Sophie Ortega giải thích. Do vậy quả là đau đầu cho những ai muốn giúp đỡ họ. Bởi vì họ cũng cần được trợ giúp cho dù họ khẳng định điều ngược lại. cho dù họ có vẻ như khỏe mạnh. Đó là một trong các hệ quả tai quái của sự nhịn ăn : nó phóng thích các phân tử gây đê mê và cắt cơn đói. Thể thao cũng làm sản sinh chất endorphine có tác dụng gần giống như ma túy. Chính vì thế nên dù gầy họ vẫn cảm thấy khỏe khoắn. Nhưng tác dụng đó sẽ biến mất một khi trữ lượng mỡ cạn kiệt. Lúc ấy họ sẽ cảm thấy kiệt sưc, mệt mỏi, và điều này lả rất nguy hiểm.

Thật vậy, sự thiếu dinh dưỡng có thê có hậu quả về thể chất rất nghiêm trọng. “Tổn hại không chỉ tùy thuộc vào chỉ số thể khối (indice de masse corporelle : IMC) mà cả vào thể trọng mất đi và tốc độ gầy” – bác sĩ Renaud de Tournemire cho biết. khi thê trọng gỉảm sút đáng kể, cơ thê sẽ sản sinh hormone sinh dục ít đi, con gái sẽ không có kinh, còn con trai sẽ không cương cứng được. và nếu chứng chán ăn đến quá sớm, sự phát triển của các cơ quan sinh dục sẽ bị ngưng trệ, ham muốn tình dục biến mất. Cùng với thời gian, những sự thiếu hụt sẽ xảy ra, tóc rụng, răng bị hư và cuối cùng là long ra. Khi IMC chỉ còn 14, sẽ có nguy cơ suy tim. Các cơ quan cần đến prôtêin để hoạt động sẽ hư hỏng. Prôtêin không còn được cung cấp qua thức ăn nên cơ thể không thể sản sinh ra kháng thể, và hệ miễn nhiễm không còn đủ sức chống chọi với những tác nhân lạ và một sự nhiễm khuẩn nhỏ nhặt cũng có thể rất nguy hiểm. Đó là trường hợp của siêu người mẫu Brazil Ana Carolina Reston. Cô đã qua đời ngày 14-11-2006 vì biến chứng sau một lần nhiễm khuẩn đường tiết niệu đơn giản. Lúc ấy cô cân nặng 40kg và cao 1m74. Lẽ ra cô phải nặng hơn 16kg nữa mới là khỏe mạnh.

Kế đó là nguy cơ tự tử. Bình quân có khoảng 1/2  số người chán ăn sẽ toan tính tự tử 1 lần. Hành động này diễn ra khi người bệnh chuyển sang ăn quá mức. Sự rối loạn dinh dưỡng này được thể hiện bằng nhửng cơn thèm ăn khó cưỡng và người bệnh ngốn ngấu đủ thứ rồi lại nôn ra vì sợ lên cân. Đối với người chán ăn, hành động đó bị xem như là một thất bại, mất kiểm soát. Tựa hồ như sự thèm ăn đã phục thù và chiếm thế thượng phong. Do vậy cái chết là lối thoát duy nhất.

Nhưng vẫn còn có những giải pháp khác, chẳng hạn như chấp nhận sự giúp đỡ. Nhưng nếu cứ để cho chứng bệnh càng kéo dài thì càng khó khăn hơn. “Cần phải có một bác sĩ hay một nhà thần kinh học, mà vị này phải hiểu rõ về căn bệnh và về lứa tuổi thanh thiếu niên” – bác sĩ Tournemire cho biết. Về mặt chăm sóc, cần phải cung cấp chất dinh dưỡng tối đa, mỗi ngày khoảng 3.000kcalo. Sự tái dinh dưỡng là cần thiết nhưng chưa đủ. Khi bệnh đã tiến triển lâu, khó mà nghĩ đến việc hồi phục nếu không có sự trợ giúp của một nhà thần kinh học hay tâm lý học. Sẽ rất khó khăn và mất nhiều thời gian, nhưng cũng đáng để bỏ công, vì cuối cùng sẽ là sự ham muốn ăn uống và… sống một cách trọn vẹn.

 

 MINH  LUÂN

(theo S&V Junior)