GS Tôn Thất Trình – Tìm hiểu Tỉnh Khánh Hoà-Nha Trang-Cam Ranh

nhatrang Đặc điểm của địa hình phần lớn là núi đồi của dãy Trường Sơn dài 100km  chạy từ  Thanh Hóa đến Phan Thiết. Sườn Đông  đổ về Việt Nam cheo leo dốc đá và sườn  Tây đổ về sông Mê Kông , độ dốc thoai thoải hơn. Ở Khánh Hoà,  nhánh núi lớn nhỏ  đổ  ra biển Đông  tạo nên Đèo Cả  ở biên giới hai tỉnh Phú Yên Và Khánh Hòa, đèo Cỗ Mã, đèo Rù Rì ở gần Nha Trang và đèo Rọ Tượng phía Nam Ninh Hòa. Nhưng  tốt đẹp nhất là tạo ra những vùng bờ biển “răng cưa” các vịnh nổi tiếng là các vịnh Vũng Rô ( Phú Yên  ?)  Văn Phong, Nha Trang, Nha Phú, Cam Ranh  và các bải biển rất đẹp như bải biển Đại Lảnh, bải biển Nha Trang, bải biển Cam Ranh

* * *

                                                               Tiếng đồn Bình Định tốt nhà,                                                                

                                                               Phú Yên tốt ruộng, Khánh Hòa tốt trâu

                                                          …  Cọp Khánh Hoà,  Ma Bình Thuận…

( Lời xưa  cho biết rừng núi,  đồi cỏ dãy Trường Sơn ở Khánh Hòa)

Thơm Vạn Giả (  Ninh ) thơm đà quá ngọt

                                                               Mía Phú Ân cái đọt cũng ngon

                                                               Hỡi người chưa vợ chưa con

                                                               Về đây chung gánh nước non với mình

                                                               Quản bao lên thác xuống ghềnh

                                                               Mía ngon, thơm ngọt đượm tình quê hương.

( thơ tả đồng bằng Ninh Hòa, ngó lên Núi Vọng Phu, ngó xuống Vịnh Văn Phong )

Vịt lội Ninh Hòa, tôm hùm Bình Ba, Nai khô Diên Khánh

( Ba thổ sản đặc thù thời xưa, Ninh Hòa phía Nam Vịnh Văn Phong phía Bắc Khánh Hòa,  Đảo Bình Ba  chắn giữa đường vào Vịnh Cam Ranh phía Nam Khánh Hòa  và  Diên Khánh, phía Tây Vịnh Nha Trang )

Sau đây là các thông tin của Wikipedia, từ điển bách khoa tự do cho đến năm 2013.

Khánh Hòa là một tỉnh miền Trung Việt Nam, vùng đất từ Đèo Cả,  vịnh Vũng Rô phía Nam  mũi Đại Lãnh  đến Vịnh Cam Ranh, phía Bắc Núi Chúa và mũi Đá Vách thuộc tỉnh Ninh Thuận – Phan Rang . Tọa độ  địa lý tỉnh là Kinh tuyến Đông 108040’33” – 109027’55”  và Vĩ tuyến  Bắc 11042’50’’ – 12052’15” . Bờ biển tỉnh nhà trải dài từ xã Đại Lãnh  đến cuối Vịnh Cam Ranh  dài 385 km, đặc điểm có rất nhiều cửa lạch nhỏ , đầm phá , cửa sông lớn  và hàng trăm đảo hay tiểu đảo. Tỉnh quản trị những vùng lảnh hải Biển Đông rộng lớn nước nhà, tỉ như các đảo Trường Sa –Spratly Islands  mà phần lớn đã bị Trung Quốc cưởng chiếm.  Bờ biển hình răng cưa, chứa nhiều vịnh, đặc biệt 4 vịnh- bay là Văn Phong, Nha Phú , Nha Trang  hay Cù Huân  và Cam Ranh.  Vịnh Cam Ranh rộng khoảng 200 km2 ( 20 000 ha )  có một rặng núi  vây quanh, được xem  là một trong  3 Cảng biển thiên nhiên tốt nhất thế giới.  Vịnh Cam Ranh trên phương diện chiến lược quốc tế  thật là quan trọng, cho nên  theo dòng lịch sử nước nhà đã có nhiều  cường quốc sử dụng làm  căn cứ hải quân. Mũi Hòn Đôi , thuộc bán đảo Hòn Gốm- Đầm Môn  huyện Vạn Ninh là phần đất  xa nhất đất liền – lục điạ phía Đông  Việt Nam.

Tổng diện tích Khánh Hòa là 5 197 km2( 2 014.5 dặm Anh vuông ). Nhỏ hơn  tỉnh Bình Thuận – Phan Thiết ( 7791 km2 ) nhưng lớn hơn Ninh Thuận – Phan Rang ( 3427 km2). Dân số năm 2007 là  1147 000 người. Năm 2009,  tăng lên đến 1 156 903 người, chừng 10 000 người trong 2 năm. Như vậy cuối năm 2013, có lẽ đã gần 1 180 000 người. Đa số là tộc dân Kinh. Thứ đến là  tộc dân Raglai ( thuộc một trong 5 nhóm Họ Ngôn ngữ Nam Đảo là Gia Lai, Ê Đê, Chăm , Raglai và Chu Ru, Mạc Đăng ước lượng năm 2000 có chừng  61 000 người,  chủ yếu ở 3 tỉnh cũ là Phú Khánh, Đồng Nai, Thuận Hải) người Hoa,  một ít người Cơ Ho, biên giới Khánh Hòa –Lâm Đồng và  nhiều  hơn ở Nam Di Linh – Lâm Đồng và ở miền núi Phan Thiết, thuộc  Họ Ngôn ngữ Môn- Khmer .

Theo dòng lịch sữ  

Năm 1458,  Trà Duyệt giết vua Chiêm Thành là Maha Quí Do, tự lập, triều cống nhà Minh, nhưng không cống vua Lê . Năm 1460,  Duyệt nhường ngôi cho em là Trà Tòan ( 1460- 1471)  được vua Minh phong vương và tiếp tục sang cống nhà Minh. Trà Tòan gặp khó khăn với vua Lê, nước Đại Việt. Lúc bấy giờ vua Lê Thánh Tông mới lên ngôi, muốn khôi phục lại đất đai nhà Trần đã lấn được ở Chiêm Thành.  Khi vua Minh Hiến Tông lên ngôi năm 1465, Trà Tòan sai sứ sang Tàu nói là An Nam ( Đại Việt ) xâm lăng, nhưng không được nhà Minh giúp . Nên năm 1467, Trà Tòan sang triều cống vua Lê Thánh Tông, nhưng bị buộc phải cống thêm. Trà Tòan không chịu, nghĩ rằng  phải dùng quân sự mới giữ được độc lập  và năm 1469, sai quân đánh Hóa Châu.  Năm đầu Hồng Đức 1470, 10 vạn quân Chiêm thủy -bộ, voi- ngựa đánh chiếm Hóa Châu.  Được kinh lược sứ Thuận Hóa Phạm văn Hiển phi báo, vua Lê Thành Tông quyết định thân chinh. Tháng giêng năm Hồng Đức thứ hai 1471, vẽ bản đồ sông núi nước Chiêm Thành và làm bài “ Bình Chiêm sách” dịch sang quốc ngữ, nêu lên 10 lẽ chắc thắng và ba điều nên sợ.  Tháng 2 năm 1471, đánh tan vỡ quân Chiêm do em Trà Tòan chỉ huy ở Sa Kỳ ( Tam Kỳ ? ),  khiến quân Chiêm phải chạy về Trà Bàn ( Bình Định ). Ngày mồng một tháng 3, quân vua Lê phá cửa Đông chiếm Trà Bàn, chém đầu hơn 4 vạn quân Chiêm, bắt Trà Toàn và hơn 3 vạn người.  Rồi vua Lê Thánh Tông chia đất còn lại chưa chiếm của Chiêm Thành ra 3 nước: Chiêm Thành, Nam Bàn và Hoa Anh  cho Chiêm Thành yếu thế đi.

Tương truyền vua Lê Thánh Tông sai đục đá, xây dựng một bia ở đỉnh cao nhất biên giới hai tinh Phú Yên Khánh Hòa ngày nay, để làm địa giới của đất Đại Việt và đất Chiêm Thành. Núi này sau gọi là núi Thạch Bi. Tuy nhiên uy quyền Đại Việt chỉ mới đến  phủ Hòai Nhơn ( tỉnh Bình Định), chưa vào đến núi Thạch Bi; đất đai bên kia núi Cù Mông chưa thuộc bản đồ nước ta. Năm 1653, nhân vua Chiêm Thành xâm lấn Phú Yên,  Chúa Hiền  Dũng quận công Nguyễn Phước Tần  ( 1648- 1687 )  sai quân đánh lấy Phan Rang. Vua Chiêm là Bà Tấm qui hàng, nhượng đất đai từ phía Đông sông Phan Rang đến Phú Yên cho Chúa Nguyễn. Chúa Hiền chấp thuận  lập ra dinh Thái Khương ( Khang )  gồm hai phủ là Thái Khương , sau đổi thành Bình Khương tức Ninh Hòa ngày nay và Diên Ninh tức Diên Khánh ngày nay.  Phủ Thái Khương chia ra làm 2 huyện  là Quảng Phước và Tân An. Phủ Diên Ninh chia ra làm 3 huyện là Phước Điền, Vĩnh Xương và Hoa Châu. Như vậy có thể nói là Khánh Hòa thành hình năm 1653. Năm  1692, thời Chúa Minh Nguyễn Phước Chu ( 1691- 1725 ) nhân  vua Chiêm Thành là Bà Tranh  cướp giết ở biên giới, chúa Minh sai tướng  đi đánh bắt được  Bà Tranh, đổi nước Chiêm Thành còn lại thành trấn Thuận Thành, rồi lại đổi  làm phủ Bình Thuận năm 1697,  cũng để vua Chiêm cũ cai trị, nhưng lại  bắt ăn mặc  theo Việt.  Chiếm hết đất Chiêm Thành, Chúa Minh  nghĩ đến  kinh dinh đất Thủy Chân Lạp, các chúa trước đã gây ảnh hưởng.

Năm 1832 dưới thời vua Minh Mạng, vùng đất Thái Khương và Diên Ninh được đổi thành tỉnh Khánh Hòa  và chia ra làm 2 phủ , 4 huyện : Phủ Diên Khánh  gồm hai huyện Phước Điền và Vĩnh Xương  và phủ Ninh Hòa gồm hai huyện Quảng Phước và  huyện Tân Định. Thời Pháp thuộc, tỉnh lỵ Khánh Hòa trước ở Thành- Citadel  Diên Khánh  được di về thị trấn Nha Trang năm 1945.  Sau tháng tư năm 1975, chế độ Cọng Sản nhập hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa thành tỉnh Phú Khánh  ngày 29 tháng 10 năm 1975.  Năm 1977, Nha Trang nâng cấp  thành thành phố, đô thị, thị xã cấp III- city , tỉnh quản lý. Năm 1982, Quốc Hội quyết định nhập Trường Sa vào tỉnh Phú Khánh. Ngày 30 tháng 6 năm 1989,  Quốc Hội lại tái lập  hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa như  thời Cộng Hòa Miền Nam .

Ngày nay, Khánh Hòa  gồm 2  thị xã là thành phố Nha Trang thị xã tỉnh lỵ và thị xã Cam Ranh, 1 thị trấn ( town ) là Ninh Hòa  và 6 huyện là : Cam Lâm, Diên Khánh , Khánh Sơn , Khánh Vĩnh, Trường Sa ( Spratly Islands ) và Vạn Ninh. Nhắc lại từ Thành Phố -TP  ( xếp lọai năm 1999 ) thường dùng  cho Đô thị cấp I  trực thuộc Trung  Uơng ( như Hà Nội , Sài Gòn – TP HM, Hải Phòng, Đà Nẳng, Cần Thơ), Đô thị cấp II do Trung Ương quản lý, Đô thị cấp III thường do tỉnh quản lý ( thị xã tỉnh lỵ ), Đô Thị Cấp IV thường là thị trấn huyện lỵ.

Địa hình

Đặc điểm của địa hình phần lớn là núi đồi của dãy Trường Sơn dài 100km  chạy từ  Thanh Hóa đến Phan Thiết. Sườn Đông  đổ về Việt Nam cheo leo dốc đá và sườn  Tây đổ về sông Mê Kông , độ dốc thoai thoải hơn. Ở Khánh Hoà,  nhánh núi lớn nhỏ  đổ  ra biển Đông  tạo nên Đèo Cả  ở biên giới hai tỉnh Phú Yên Và Khánh Hòa, đèo Cỗ Mã, đèo Rù Rì ở gần Nha Trang và đèo Rọ Tượng phía Nam Ninh Hòa. Nhưng  tốt đẹp nhất là tạo ra những vùng bờ biển “răng cưa” các vịnh nổi tiếng là các vịnh Vũng Rô ( Phú Yên  ?)  Văn Phong, Nha Trang, Nha Phú, Cam Ranh  và các bải biển rất đẹp như bải biển Đại Lảnh, bải biển Nha Trang, bải biển Cam Ranh … cùng  vô số hải đảo lớn nhỏ  và những bán đảo  phía đông nhất nước nhà như Mũi Đèo Cả ( tiếng Pháp là Cap Varella ) bán đảo Hòn Gốm, Mũi Đôi, Mũi Gành, Mũi Bàn Than, Mũi Hòn Thi  và các đảo lớn như Hòn Lớn ở Vịnh Văn Phong, Hòn Tre ở Vịnh Nha Trang, đảo Bình Ba ở Vịnh Cam Ranh;  các tiểu đảo như Hòn Đỏ, Hòn Chà Là, Hòn Dung, Hòn Mun, Hòn Miểu, Hòn Tằm, Hòn Nội, Hòn Ngọai… Các núi cao  tỉnh Khánh Hòa nằm về phía Tây  Bắc như núi Hòn Chảo 1564 m, Hòn Vọng Phu (  Núi Chư Hmu nay thuộc Đắc Lắc ? nhưng thời Cọng Hòa lại thuộc Khánh Hòa )  2051 m,  núi Hòn Giao 2010 (  gần núi Bi Đúp trên nguồn Đa Nhim, Đà Lạt – Lâm Đồng  cao 2287m ). Các núi nằm giữa tỉnh nhà thường cao hơn 100m như núi Hòn Bà  1356m,  núi Segai 1128m, nhưng núi  phía Đông tỉnh  gần các vịnh hơn, thường thấp hơn : núi Hòn Hảo  819m , núi Cầu Hinh  972m, núi Hòn Rồng  729 m.  Khánh Hòa chỉ có 2 đồng bằng chánh là  đồng bằng Ninh Hòa, diện tích 10 000 ha ( 100km2 ) và đồng bằng Nha Trang, diện tích 13500 ha ( 135km2). Các đồng bằng khác đều rất nhỏ bé. Về mặt khí hậu thì  từ Đèo Cả, biên giới hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa đến Phan Thiết chúng ta đã có một khí hậu khô khan hơn và một sinh thái  khác hẳn, không mấy kém Đèo Ngang đã phân chia khí hậu và sinh thái  phía Bắc và phía Nam  đèo này. Khí hậu Nha Trang là khí hậu nhiệt đới  đồng  cỏ – savanna climate . Mùa khô kéo dài  từ tháng giêng đến tháng 8 và mùa mưa  tương đối ngắn hơn  từ tháng chín đến tháp chạp, khi trung bình  nhận 1029 mm mưa  trong tổng lượng mưa trung bình hàng năm là 1361 mm. Nhiệt độ cao nhất Nha Trang trung bình vào tháng 6 là 33.3 độ C và nhiệt độ thấp nhất trung bình là vào các tháng giêng và tháng hai, khỏang 20 ,6 độ C. Tưởng cũng nên nhắc qua đến giai thoại Hòn Vọng Phu Khánh Hòa- Đắc Lắc tên thời Pháp thuộc là Hòn Mẩu Tử – le Massif La Mère et L’ Enfant”, cao nhất trong 4 hòn núi Vọng Phu được biết ở Việt Nam, ba hòn kia là  đá Vọng Phu ,núi Chánh Oai  xã Cát Chánh , huyện Phù Cát tỉnh Bình Định,  hòn Vọng Phu ở phố Kỳ Lừa – Đồng Đăng tỉnh Lạng Sơn và  hòn đá Vọng Phu ít ai biết tới ở tỉnh Thanh Hóa . ( sự tích ở bài thơ của nữ sĩ Mai Oanh –  1960  y hệt cổ tích Hòn Mẩu Tử, hòn Vọng Phu Bình Định, hòn Vọng Phu Kỳ Lừa Lạng Sơn ; anh em ruột lấy lầm  nhau nên chồng phải ra đi biệt tích,  vợ ở nhà mòn mõi trông chồng bồng con lâu ngày hóa đá).

Phát triễn thành phố – đô thị biển du lịch  Nha Trang

 

Lưỡng nhạn vi lô trường đáo hải,

                                                               Tứ biên hoàng diệp dục vi thu.

                                                              Trắng lợp đôi bờ lau tới biển,

                                                               Vàng bay bốn phía lá gieo thu.

(  câu thơ  xưa vịnh sông Nha Trang còn gọi là sông Ngọc Hội, sông Cù hay sông Cái  )

Bải biển Nha Trang : mịn màng trắng trẻo,

                                                               Đường trong leo lẽo, gió mát thanh thanh,

                                                               Đêm đêm thơ thẩn một mình, 

                                                               Đố sao cho khỏi  vướng tình nước mây.

( bài hát  xa xưa ca ngợi biển Nha Trang )

Nha Trang theo dòng lịch sử

Nha Trang là tiếng thổ âm  của  người Chăm hay  ngôn ngữ họ Nam Đảo ( Gia Rai , Ê Đê , Chăm , Raglai , Chu Ru )  là EaTran hay Yjatran  đọc chệch ra. Ea hay Yja là nước sông và Tran là lau lách. Nha Trang không phải là từ «  Nhà Trắng » đọc chệch ra  . Vị trí Nha Trang các cụ ta  xưa gọi là « Tứ thủy triều quy, tứ thú tụ » . Nghĩa là bốn phía vcó nước bao bọc  và tứ thú  là hình ảnh tượng trưng 4 hòn núi hội tụ lại  tạo ra một  vùng khí hậu hải dương tuyệt diệu cho thành phố : núi Cảnh Long  «  Thanh long hý Thủy» ( rồng xanh giỡn nước ), núi hòn Sanh Trung  ở Hà Ra hay «  Bạch tượng quyện hồ » ( Voi trắng cuốn hồ ), núi con Dơi hay hòn Trại Thủy  hay núi Một  hay hòn Con Rùa – hòn Hoa Sơn .Tưởng cũng nên biết là đền Sanh ( Sinh ) Trung do Chúa Nguyễn phúc Ánh lập ra ở núi Hà Ra  thờ cúng các tướng sĩ trận vọng đánh nhau với quân Tây Sơn năm 1795 , lúc  tướng Tây Sơn Phú Xuân là tổng quản Trần Quang Diệu   gìn giữ vững chải đồn lũy Diên Khánh,  đánh quân cứu viện Nguyễn Vương .

Từ năm 1653 đến  thế kỷ thứ 19, Khánh Hòa là một vùng đất hoang vu đầy dã thú như cọp Khánh Hòa,  một thành phần của Hà Bạc, huyện Vĩnh Xương, Phủ ( hay tỉnh ) Diên Khánh.  Thành – Citadel Diên Khánh cũng  do chúa Nguyễn Phước Ánh sai  Olivier de Puymanel   đốc xuất 4000 dân Bình Thuận  xây  cất, một tháng là xong khỏang năm 1793 -94 . Thành Diên Khánh  là nơi  tích trữ lương tiền Gia Định – Bình Thuận chở ra  để dùng cho quân đội nhà Nguyễn Phước,  Bắc Phạt đánh Tây Sơn, nên nhiều lần bị quân Tây Sơn vây đánh.

Nha Trang tọa độ là 12015’ vĩ tuyến Bắc và 109011’ kinh tuyến Đông. Bắc gíap thị trấn Ninh Hòa, Nam giáp thị xã Cam Ranh, Tây giáp  thị trấn Diên Khánh  và Đông là Biển Đông – Thái Bình Dương.  Thành phố Nha Trang  ở vịnh Nha Trang, hai năm liền đã được Cơ quan Du lịch và  Nghĩ mát -Tiêu khiển quốc tế  ghi danh vào một trong 29 vịnh quốc tế đẹp nhất thế giới. Như đã nói trên, Nha Trang được vây quanh ba phía và một  hòn đảo lớn ở phía thứ tư, ngay tại  biển đại dương chính giữa thành phố, chận đứng được  bảo tố mạnh khỏi tàn phá cơ sở.

Tên Nha Trang đã được ghi nhận chánh thức  từ  hậu bán thế kỷ thứ 18  của nhà  địa lý Đổ Bá ở Tòan Tập Thiên Nam Tứ Chí Lộ Đồ Thư duới tên là Nha Trang Môn –  Nha Trang Gate. Trước đó  ở bản đồ thế kỷ thứ 17 tên gọi là Giáp Ngọ Niên Bình Nam Đồ  do Đoan Quận Công Bùi Thế Đạt vẽ ra , dưới tên là Nha Trang Hải Môn – Nha Trang Sea Gate.  Lê Quí Đôn ở Phủ biên Tạp lục ( 1776)  cũng ghi chú rất nhiều vùng liên quan đến Nha Trang  như  Đầm Nha Trang, Dinh Nha Trang, Nguồn Nha Trang Đèo Nha Trang. Trong hai chục năm đầu thế kỷ thứ 20, Nha Trang thay đổi mãnh liệt.  Ngày 30 tháng 8  năm 1924, Tòan Quyền  Đông Pháp ra nghị định biến Nha Trang thành một thị trấn -townlet , centre urbain; thiết lập  trên các làng cũ là Xương Huân, Phương Câu, Vạn Thạnh, Phương Sài và Phước Hải. Thời Pháp thuộc ,Nha Trang đã trở thành tỉnh lỵ tỉnh Khánh Hòa, thay cho thị trấn Diên Khánh. Các cơ sở  cai trị thuộc địa tỉnh  như  tòa  Công sứ, đồn chỉ huy Quân đội thuộc địa tỉnh, Bưu điện, Thương Mãi đều đặt tại đây. Còn  các cơ sở  hòang gia Triều đình  như dinh Tuần Vũ, Án Sát, Lảnh Binh thì lại đặt ở thành Diên Khánh. Ngày 7 tháng 5 năm 1937,  Tòan Quyền Đông Pháp lại ra một nghị định mới nâng cấp  thị trấn Nha Trang thành thị xã-town Nha Trang.  Lúc đó thị xã Nha Trang gồm 5 phường  của 5 làng cũ đã kể. Ngày 17 tháng giêng năm 1958, chánh phủ Đệ nhất Cọng Hòa  ra nghị định bỏ tình trạng thị xã Nha Trang và chia Nha Trang ra thành hai đơn vị xã nông thôn : Nha Trang Đông   và Nha Trang Tây thuộc huyện Vĩnh Xương. Ngày 22 tháng 10 năm 1970, Đệ nhị Cọng Hòa  ra nghị định tái lập thị xã Nha Trang, gồm Nha Trang Đông, Nha Trang Tây  và các xã nông thôn khác  như Vĩnh Hải, Vĩnh Phước, Vĩnh Trường, Vĩnh Nguyên,  Phước Hải  ( xã Vĩnh Thái ), Vĩnh Điềm Hạ  ( xã Vĩnh Hiệp ), Ngọc Thảo, Ngọc Hội và Lư Cấm ( xã Vĩnh Ngọc ) dưới quyền quản trị của huyện  Vĩnh Xương , cùng  chung với  các đảo Hòn Lớn, Hòn Một, Hòn Mun, Hòn Miễu , Hòn Tằm. Thị xã Nha Trang trở thành tỉnh lỵ  tỉnh Khánh Hòa. Thị xã gồm hai quận. Quận 1  gồm các xã Nha Trang Đông, Vĩnh Hải, Vĩnh Phước, các làng Ngọc Thảo, Ngọc Hội  và Lư cấm  thuộc Xã Vĩnh Ngọc, Vĩnh Điềm Hạ  của xã Vĩnh Hiệp. Quận 2 gồm  Nha Trang Tây , Vĩng Trường , Vĩnh Nguyên ( kể luôn cả các đảo Hòn Tre, Hòn Một, Hòn Mun , Hòn Tằm  ), làng Phước Hải thuộc xã Vĩnh Thái. Nghị định ngày 5 tháng 6 năm 1971 chia Nha Trang ra làm 11 vùng đô thị  và nghị định ngày 22 tháng 8 năm 1972  đổi tên các vùng đô thị  thành các phường thị xã. Nghị định  ngày 3 tháng 9 năm 1974 nhập các đảo Hòn Một, Hòn Cậu, Hòn Đụn , Hòn Chóp Vung, Hòn Đỏ vào  phường Vĩnh Hải quận 1và Hòn Ngọc trở thành phường Vĩnh Nguyên,thuộc quận 2 thị xã Nha Trang.  Ngày 4 tháng tư năm 1975, Ủy Ban Quân Quản Khánh Hòa chia Nha Trang ra làm  3 quận là quận 1, quận 2 và quận Vĩnh Xương.  Tháng 9 năm 1975,  hai quận 1 và 2 nhập lại thành thị xã Nha Trang.  Ngày 30 tháng 3 năm 1977,  Nha Trang trở thành thị trấn cấp huyện  của tỉnh Phú Khánh là hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa nhập lại.  Ngày 27 tháng ba năm 1978, tỉnh ra quyết định  đặt xã Phước Đồng  vào thị xã Nha Trang. Ngày 1 tháng bảy năm 1989, tỉnh Phú Khánh chia hai  thành 2 tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa.  Nha Trang trở lại thành tỉnh lỵ tỉnh Khánh Hòa. Ngày 22 tháng tư năm 1999, Thủ tướng công nhận thị xã Nha Trang là đô thị hạng III , tỉnh quản trị.  Ngày 22 tháng tư năm 2009,  thủ tướng ra quyết định công nhận thị xã Nha Trang thành đô thị hạng II,  nhưng do tỉnh quản trị.  Diện tích thị xã Nha Trang 251 km2( 97 dặm Anh vuông ). Dân số năm 2009 là 392 279 người và năm 2012 đã trên 500 000 người, dự trù tăng đến  560 000 người năm 2015 và 630 000 người  năm 2025, vì tỉ xuất đô thị hóa Nha Trang rất cao và  tháng 9 năm 2012  thủ tướng đã chấp thuận nhập thêm  hai xã mới phía tây là Diên An và Diên Tòan. Như vậy diện tích Nha Trang sẽ tăng lên đến 265 .47 km2 ( 102.5 dặm Anh vuông ).

 

Tình trạng Hành Chánh Nha Trang hiện nay

Nha Trang chia ra làm 27 phưòng – wards và xã , trong số này 20 là phường đô thị : Vĩnh Hải, Vĩnh Phước, Vĩnh Thọ, Xương Huân, Vạn Thắng, Vạn Thạnh, Phương Sài, Phương Sơn, Ngọc Hiệp, Phước Hòa, Phước Tân, Phước Tiến, Phước Hải, Lộc Thọ, Tân Lập, Vĩnh Nguyên, Vĩnh Trường, Phước Long ( thiết lập tháng 11 năm 1998 ), Vĩnh Hòa (thiết lập tháng tư năm 2002) và 8 xã phụ đô thị là Vĩnh Phương, Vĩnh Trung, Vĩnh Thạnh, Vĩnh Thái, Vĩnh Hiệ , Vĩnh Ngọc, Vĩnh Lương và Phước Đồng . Từ năm 1998, vì buớc tiến đô thị hóa mau lẹ,  rất nhiều vùng  đô thị hóa được qui họach và xây cất như Hòn Rớ, Bắc Việt, Thánh Gia, Đuờng Đệ , Nam Hòn Khô….

Giao Thông Nha Trang

Khi Vịnh Cam Ranh  trở thành một căn cứ Hải Quân quan trọng, Phi trường Nha Trang là phi trường chánh của thị xã. Trong thời Chiến Tranh Việt Nam, Không lực Hoa Kỳ và Không lực Việt Nam Cọng Hòa sử dụng phi trường này. Nhưng khi một phần  Vịnh Cam Ranh  trở thành một khu vực phát triễn kinh tế  thì phi trường quốc tế Cam Ranh  (cũng là phi trường quân sự  Hoa Kỳ  thành lập ở Chiến Tranh Việt Nam)  trở thành một phi trường dân sự cho Nha Trang. Phi trường này  ở Vịnh Cam Ranh, cách thị xã Nha Trang 28 km và năm 2007 đã là   một trong số 4  phi trường đông khách nhất nước nhà. Số khách  là 683 000 người năm 2008.

Nha Trang cũng nằm bên cạnh  Quốc lộ 1A, con đường chánh nối liền Nam Bắc.  Đường xe lữa Thống Nhất cũng chạy ngang qua và ngừng ở ga Nha Trang. Cảng nước sâu Văn Phong phía Bắc thị xã Nha Trang là  một cảng tàu trọng tải 100 000 tấn có thể cập bến, dự trừ khả năng chuyên chở 100 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, đang được một tổ hợp công ty Nhật xây cất. Tổng số đầu tư  cho phức tạp cảng – thị trấn này lên đến 15 tỉ đô la Mỹ.

Quốc lộ 26 nối Khánh Hòa với  tỉnh Đắc Lắc-Tây Nguyên , từ Ninh Hòa đến Khánh Dương – M’Drak ,  Krong Pach  Ba  Mê Thuột. Nha Trang cách Phan Rang 105 km , cách Ban mê Thuột  190km , cách Đà Lạt 205 Km , cách Qui Nhơn  228km  , cách Sài Gòn – TP HCM  441 km và Cách Hà Nội 1287km . Phi trường Nha Trang cách trung tâm thành phố  5km . Hành không Rir Việt Nam  mỗi ngày đều có chuyến bay   đi TP HCM và Hà Nội và mỗi tuần 4 chuyến  bay đến Đà Nẳng .  Phi trường Cam Ranh  cách Nha Trang 35 km về phía Nam   và đều có các chuyến bay đi Hà Nội ,TP HCM  và Đà Nẳng.  Xe búyt nối Nha Trang với Đà Nẳng, TP HCM,  Huế và Pleiku. Xe búyt mi -ni   chở khách  đến Hội An , Huếvà Đà Lạt …  Các cảng Cam Ranh  và Nha Trang  nối  Khánh Hòa với nhiều tỉnh khác ở Việt Nam cũng như ngọai quốc.

Giáo dục

Nha Trang có nhiều đại hoc :Viện đại học  nhiều ngành Nha Trang  nguyên là  trường  Thủy sản Nha Trang biến thành, trường đại học Hải Quân, trường đại học Không Quân, trường đại học Sư Phạm , trường  đại học huấn luyện giáo viên mẩu giáo, trường đại học Du lịch và Nghệ Thuật  rất nổi tiếng ở Việt Nam. Ngòai các trường trung học thành danh, nên kể thêm Hải Học Viện Nha Trang – Oceanography Institute ,  Hải Học Viện duy nhất nước nhà, Viện Pasteur Nha Trang  là một trong những viện Pasteur danh tiếng Việt Nam. Viện Pasteur  Nha Trang do nhà bác học  vi khuẩn – bacteriologist Alexandre Yersin, dân Pháp – Thụy Sĩ  thiết lập ở  Nha Trang. Ông Năm – colonel  Yersin  đã sống ở Nha Trang 50 năm  và đã khám phá ra  vi khuẩn Yersinia Pestis , lây truyền bệnh dịch hạch. Yersin chết ở  Nha Trang ngày 1 tháng 3 năm 1943. Việt Nam đã đặt một tên đường kỷ niệm ông  ở Nha Trang, lập một đền thờ gần mộ ông  và chuyễn nhà ông ở thành viện Bảo Tàng Yersin.  Hải Học Viện Nha Trang  có đến hàng ngàn mẩu  đời sống đại dương, nơi trưng bày nhiều trình diễn ngọan mục. Đây cũng là thư viện  đại dương lớn  nhất Việt Nam. Vùng bảo vệ  đời sống biển đảo Hòn Mun cũng là một trong 4 vùng bảo vệ thế giới IUCN  công nhận đầu tiên. Nhà trưng bày bể  nuôi cá – Aquarium Trí Nguyên  cũng nuôi hàng trăm lòai cá đại dương hiếm có.

Năm 2007, quy họach mới  đô thị hóa Nha Trang được chánh phủ chấp thuận  Mục đích  là xây dựng  một thành phố  du lịch cận đại, văn minh cao, phát triễn bền vững, điều chỉnh lại  cơ cấu kinh tế  cho phù hợp các mục tiêu  du lịch và thương mãi tân tiến .  Phi trường Nha Trang  sẽ chuyễn qua các công dụng  phát triễn kinh tế, xã hội khác, cải thiện hạ tầng cơ sở  kỷ thuật và tái thiết các kiến trúc có giá trị cao hơn .  Thành phố Nha Trang  sẽ mở rộng thêm về phía Nam và Tây Nam  với các khu nghĩ mát biển và núi  làm thành môt dây chuyền  du lịch quốc gia Nha Trang – Cam Ranh .  Khu vực thành thị hiện hửu  phía Bắc  sẽ được nâng cấp thành một trung tâm giáo dục và đào tào huấn luyện, công nghệ, xe lữa và làm xanh – greening . Phía Tây  sẽ phát triễn  một khu đô thị – thành thị mới  cho thương mãi, dịch vụ,  có thêm chức năng hành chánh và cư trú ( gia cư ), hầu giảm bớt áp lực  từ trung tâm thành phố Nha Trang . Phát triễn sẽ  liên kết với các nơi khác của tỉnh Khánh Hòa, tỉ  như  Vùng kinh tế Văn Phong , vịnh Cam Ranh  và những vùng kinh tế khác miền Trung. Những khu Bảo Tồn Bảo Vệ sinh thái sẽ được gìn giữ, tô điểm thêm và sử dụng hửu hiệu hơn.

Kinh tế Nha Trang

Ở các vùng ngọai ô phụcận  quanh thành phố Nha Trang  công nghệ đóng tàu  đã phát triễn nhiều và góp phần đáng kể vào nền kinh tế Nha Trang. Thủy sản và dịch vụ  cũng quan trọng cho tỉnh lỵ  . Khánh Hòa nói chung và Nha Trang nói riêng  góp phần lớn nhất vào mức thu cho ngân sách Việt Nam hàng năm.  Nuôi tôm hùm là một ngành công nghệ khá phát đạt cho dân gian sinh sống ở ngọai ô, vùng phụ cận Nha Trang. Phía Nam tỉnh lỵ  gần Vịnh Cam Ranh , nhiều công viên  công nghệ đang  xây dựng  và một phần  đã được phép đầu tư.  Khi cảng nước sâu vịnh Văn Phong hòan tất, vùng này  sẽ thành vùng kinh tế cường thịnh thứ ba cho Khánh Hòa ( sau Nha Trang và Cam Ranh).

Nha Trang thành phố du lịch  

Nhưng chánh yếu phát triễn Nha Trang là du lịch. Nha Trang là một trung tâm  du lịch quan trọng Việt Nam, nhờ  các bải biển đẹp đẽ , cát sạch và mịn màng nước biển trong xanh và nhiệt độ  êm dịu suốt năm.  Các khu nghĩ mát tỉ như Vinpearl, Diamond Bay  và Ana Mandara  và các công viên tiêu khiển  và  nước biển  đã thiết lập ở thành phố   Nha Trang và ở các đảo ngòai khơi . Đường phố   có thể đẹp nhất Nha Trang là   đường Trần Phú  dọc theo bờ biển  , thường mệnh danh  là Đường Xa lộ Thái Bình Dương – Pacific Coast Highway của Việt Nam . Trên đảo Hòn Tre – Bamboo Island khá xa bờ biển Nha Trang  là một khu nghĩ mát chánh – major resort do nhóm  Vinpearl Group họat động. Xe thuyền Cáp- Vinpearl Cable Car , một lọai thuyền đáy  bằng Gondola Venitia ( Venise ) ở Ý( nhưng treo – lift trên Cáp )  nối lục địa đất liền   với  công viên  khu nghĩ mát 5 sao và công viên chủ đề- theme park Đảo Hòn Tre . Nha Trang là nơi ngưng giữa đường đi  cuộc thi đua du thuyền – yatch race , khởi sự  tại Hồng  Kông. Những năm gần đây, Nha Trang đã đón mời  nhiều cuộc đi chơi biển- cruises lich sự 5 sao. Ngòai các cuộc đua  tàu thuyền buồm  – sail boat racing ( không rỏ đua thuyền thúng đặc thù miền Trung tiến tới đâu ?), Nha Trang còn tổ chức  nhiều họat động du lịch  khác cho người thăm viếng. Nhảy từ đảo này đến đảo kia- island hopping, lặn bình khí ép – scuba diving , các thể thao biển  và nhiều họat động thể thao khác rất  đa dạng tại Nha Trang.  Thông tin Du lịch  do Trung Tâm  Thông tin Du lịch  Nha Trang ( không thuộc Chánh quyền ) gần chợ  Chợ Đầm  điều khiển, cung cấp  cho du khách . Các món ăn thích thú ngon lành Nha Trang  là các món hải sản tươi  và thịt heo nướng vĩ cuốn bánh tráng mỏng bột gạo.  Hai món thu hút nhiều du khách  là món bánh canh chả cá  – noodle soup with fish paddies và bún  cá sứa- rice vermicelli with jelly fish . Xúp  tổ  chim Nha Trang có lẽ ngon nhất nước. Tổ chim thu thập  ở các ghềnh đá vách cheo leo, ngày nay nuôi  ở các đảo ngòai khơi và vài nơi ở nội thành nữa : đó là  nhóm  tổ yến  -swiflet group nest , thường gọi là yến hàng – Aerodramus fuciphagus germani .

Đời sống ban đêm- nightlife ở Nha Trang khá giới hạn, nhưng khu  quận du lịch Biệt Thự  có  thể   sinh họat quá nữa đêm . Đời sống ban đêm ở Biệt Thự  theo nhiều người  vui nhộn hơn  các thị trấn bờ biển  khác là Mũi Né – Phan Thiết, Đà Nẳng và Vũng Tàu – Ô Cấp. Sống động nhất  là vào dịp Tết , nhưng có thể đến tham quan bất cứ lúc nào , ngọai trừ các tháng mưa nhiều ( đặc biệt là tháng11 ). Rất nhiều du khách  thưởng lãm  đi tàu đò – boat ride trên sông  Cái,  sông Nha Trang.

Nha Trang đón chào du khách  tham dự Lễ Hội Biển – Sea Festival  tổ chức hai măm một lần. Nha Trang là nơi trình diễn thi Hoa Hậu thế giới Miss Universe 2008 Pageant ngày 14 tháng 7 năm 2008 và Hoa Hậu Địa Cầu – Miss Earth 2010 ngày 14 tháng 12  năm  2010 và được chấp  nhận tổ chức  Á vận Trò chơi  Bải biển Á Châu -Asian Beach Games  năm 2016 .

Danh lam Thắng cảnh Nha Trang

Đã kể ra là :

Viện Bảo tàng Alexandre Yersin

Hải Học Viện  Nha Trang

Viện Pasteur Nha Trang

Bể nuôi các đặc thù Trí Nguyên

Xe thuyền đáy- Gondola   cáp – Vinepearl Cable Car.

Những  nơi khác là:

Đi tàu du ngọan  trên sông Cái , viếng thăm  các đảo ngòai khơi  và thác Bà Hổ

Lâu đài Bảo Đại

Suối nước nóng Tháp Bà

Đầm- lagoon Nha Phú

Dòng Hoa lan – Orchid Flower Stream

Đảo Khỉ

Bải Sạn

Đi Chơi biển Nhậu  rượu – All you can Drink Party Boat

Đảo Hòn Tằm  – Silkworm island

Đảo Hòn Mun – Ebony island

Hòn Con Sẽ  Tre- Bamboo Sparrow  island

Hòn Ông

Đảo Yến – Swiftlet island

Hòn Tre – Bamboo island

Suối Đổ

Suối Tiên

Núi  Hòn Bà

Mini gôn ,  khách sạn và bến tàu thuyền sông Cái

ThácYang Bay

Tháp bà pô Nagar

Chùa Long Sơn  ( có tượng Phật trắng )

Nhà thờ chánh tòa  Nha Trang ….

Sẽ tíếp : Phát triễn Cam Ranh , Văn Phong, các đăc sản nông nghiệp Khánh Hòa ( trầm Hương ,  thuốc lá thơm , thanh long, tổ yến , hột điều   v.v…  )                    

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s