Võ Đức Diên – Bây giờ là mùa Thu

muathu-1Và để giải thích hiện tượng Thu hoặc Xuân phân rõ hơn nữa là vào một thời điểm nhất định trong thời gian này một người đứng ngay trên đường xích đạo (equator) sẽ nằm trên một đường thẳng có hai điểm chính là trung tâm của trái đất và mặt trời. Thời điểm này nhỏ hơn một phút và không phải là một ngày như ta tưởng khi nhìn tờ lịch.

Tại điểm Thu phân, nếu quan sát ta sẽ thấy mặt trời mọc gần như chính xác ở phía Đông và lặn gần chính xác ở phía Tây. Có thể nói nôm na là thu phân là thời điểm mà trước và sau đó khoảng ba tháng Mặt Trời có xu hướng mỗi ngày mọc và lặn nhích dần về phía nam.

* * *

 

Bây giờ là mùa Thu

Chiều vắng khói sương mù

Hàng cây khô sầu úa!

Hiu hắt đứng trong mưa

Mưa như lệ tình xưa!

Lệ thấm mấy cho vừa!

Lệ vương hoa phượng rũ!

Em có nghe mùa Thu!

Thu mang cho tình yêu một thời đã qua!

Thu mang cho người yêu một đời xót xa!

Muà Thu đã xóa hết cơn mong chờ,

Mùa Thu sẽ cất dấu chân ơ thờ, một người bước đi, lệ tình ướt mi!

và ….

“Có lẽ những chiếc lá mùa thu đã nhuộm vàng phần lớn thi ca nhân loại. Và dường như nếu không có mùa thu thì những cuộc tình sẽ không còn lãng mạn, thế gian này sẽ không có mặt của thi nhân.”  (Pham Tin An Ninh)

Vậy thì khi nào mùa thu bắt đầu, hỡ em?

Theo thiên văn thì mùa thu bắt đầu khi mặt trời nằm trực tiếp trên đường xích đạo của trái đất, và vị trí hiển nhiên của mặt trời vào thời điểm đó. Sự kiện này xảy ra hai lần một năm, khoảng 20 tháng 3 và 23 tháng 9. Vào ngày 22 đến 24 tháng chín thì tiếng Việt gọi là Thu Phân – dùng ở bắc bán cầu – (Thu là mùa thu chứ không phải là thu nhặt). Cũng vào thời điểm này ở nam bán cầu thì mùa xuân bắt đầu – gọi là Xuân phân. Tiếng Anh gọi thời điểm này cho bắc bán cầu là Autumn Equinox. Nó xuất xứ từ tiếng La Tinh trong chữ Equinox: Aequus có nghĩa là bằng và Nox có nghĩa là đêm. Nôm na nó có nghĩa là đêm bằng nhau. Tức ở bắc và nam bán cầu đêm dài gần bằng nhau, và thời gian này ngày và đêm cũng gần bằng nhau 12 tiếng ở đường xích đạo của trái đất. Đễ dễ hiểu vào thời điểm này thời gian ban đêm ở những nơi trên vĩ tuyến 17 tức sông Bến Hải và thời gian ban đêm ở những nơi trên vĩ tuyến -17 (trừ 17) tức ở Fiji hay là São Francisco ở Brazil gần bằng nhau.

Ở hai cực bắc và nam, Xuân hay Thu phân là thời gian chuyển đổi từ 24 tiếng đồng hồ ban đêm sang 24 tiếng đồng hồ ban ngày. Vào ngày Equinox , mặt trời mọc thường đúng 6 giờ sáng và lặn đúng 6 giờ chiều ở khắp nơi trên trái đất (giờ địa phương).

Thời điểm Equinox không nhất định mà chậm hơn sáu tiếng đồng hồ sau mỗi năm và chậm sau đúng một ngày sau bốn năm. Đến năm nhuận thì nó bắt đầu trở về điểm chuẩn trở lại. Cho đến nay những ngày thông thường cho Xuân phân là 20 tháng ba; ngày bắt đầu mùa hạ (hạ chí) là ngày 21 tháng sáu; Thu phân là 22 tháng chin, và ngày bắt đầu mùa đông (đông chí) là 21 tháng mười hai.

Và để giải thích hiện tượng Thu hoặc Xuân phân rõ hơn nữa là vào một thời điểm nhất định trong thời gian này một người đứng ngay trên đường xích đạo (equator) sẽ nằm trên một đường thẳng có hai điểm chính là trung tâm của trái đất và mặt trời. Thời điểm này nhỏ hơn một phút và không phải là một ngày như ta tưởng khi nhìn tờ lịch.

Tại điểm Thu phân, nếu quan sát ta sẽ thấy mặt trời mọc gần như chính xác ở phía Đông và lặn gần chính xác ở phía Tây.

Có thể nói nôm na là thu phân là thời điểm mà trước và sau đó khoảng ba tháng Mặt Trời có xu hướng mỗi ngày mọc và lặn nhích dần về phía nam.

Thu phân ở bắc bán cầu thì tương ứng với Xuân phân ở nam bán cầu. Bạn nào muốn hưởng mùa xuân mỗi năm hai lần thì dọn về Úc châu khi bắc bán cầu chuyển sang mùa thu. Điều này cũng đúng với những mùa khác. Lý do chúng ta có những mùa khác nhau không vì lý do là trái đất đi xa mặt trời vào mùa đông mà tại vì nó xoay quanh trục bị nghiêng, khi thì bắc bán cầu nghiêng về  mặt trời nhiều hơn, khi khác thì ngược lại: nam bán cầu nghiêng về phía mặt trời nhiều hơn. Khi nghiêng về phía mặt trời thì phía đó có mùa hạ và thời gian ban ngày dài hơn thời gian ban đêm trong lúc thời gian ban đêm dài hơn thời gian ban ngày ở phía bên kia.

Trên thế giới từ xưa đến nay đã có rất nhiều quốc gia, bộ tộc dùng Thu hoặc Xuân phân cho những ngày lễ hội lớn:

“Đối với Việt Nam thì ngày này không có gì đặc biệt lắm. Tuy nhiên đối với một số quốc gia trên thế giới thì đây là một ngày hội.

Lễ hội Mabon của đạo Wicca được tổ chức vào ngày này, đây là một trong tám lễ hội Sabbat của những người theo đạo đa thần giáo kiểu mới (neopagan) này.

Tại Nhật Bản ngày Thu phân (秋分の日) là ngày lễ chính thức của quốc gia này để mọi người đi tảo mộ và đoàn tụ gia đình.”

Ngày Tết của Iran / Persian nhằm đúng ngày Xuân phân (Vernal hay Spring equinox). Như vậy người Iran hát bài Xuân đã về vào ngày Tết đúng hơn người Á Đông khi ngày Tết của họ không hẳn nhằm vào ngày Xuân phân.

Phong tục của người Iran cũng dùng ngày Thu phân làm ngày đầu của Mehr hay là Libra tức ngày hội lớn của người Iran gọi là Jashne Mihragan, hay là ngày hội chia xẻ tình yêu.

Ngày World Citizen (Công Dân Thế Giới?) nhằm vào ngày Xuân phân.

Trước đây Earth Day (ngày Trái Đất) được bắt đầu tổ chức vào ngày Xuân phân 21 tháng 3 năm 1970. Bây giờ thì nhiều quốc gia dùng ngày 22 tháng 4 cho Earth Day.

Chúng ta có thể tìm ngày Thu phân, Xuân phân, ngày vào hạ hay lập đông bằng lập trình vi tính dùng ngôn ngữ C dựa vào công thức của Jean Meeus, nhà thiên văn học người Bỉ, như sau:

“void CSeasonsDlg::OnButtoncalcola()

{

double m, ve, ss, ae, ws ;

UpdateData() ;

m = ((double)m_year – 2000.) / 1000. ;

ve = 2451623.80984 + 365242.37404 * m + 0.05169 * m * m – 0.00411 * m * m * m – 0.00057 * m * m * m * m ;

m_Spring = CalculateDate(ve) ;

ss = 2451716.56767 + 365241.62603 * m + 0.00325 * m * m + 0.00888 * m * m * m – 0.00030 * m * m * m * m ;

m_Summer = CalculateDate(ss) ;

ae = 2451810.21715 + 365242.01767 * m – 0.11575 * m * m + 0.00337 * m * m * m + 0.00078 * m * m * m * m ;

m_Autumn = CalculateDate(ae) ;

ws = 2451900.05952 + 365242.74049 * m – 0.06223 * m * m – 0.00823 * m * m * m + 0.00032 * m * m * m * m ;

m_Winter = CalculateDate(ws) ;

UpdateData(FALSE) ;

}

#define PAPAL

#ifdef PAPAL

#define LASTJULDATE 15821004L

#define LASTJULJDN  2299160L

#else

#define LASTJULDATE 17520902L

#define LASTJULJDN  2361221L

#endif

CString CSeasonsDlg::CalculateDate(double val)

{

CString retval ;

double ut ;

int jdn ;

int year, month, day ;

int hour, minute ;

BOOL julian ;

long x, z, m, d, y ;

long daysPer400Years = 146097L ;

long fudgedDaysPer4000Years = 1460970L + 31 ;

val += 0.5 ;

jdn = (long)floor(val) ;

ut = val – jdn ;

julian = (jdn <= LASTJULJDN) ;

x = jdn + 68569L ;

if (julian) {

x += 38 ;

daysPer400Years = 146100L ;

fudgedDaysPer4000Years = 1461000L + 1 ;

}

z = 4 * x / daysPer400Years ;

x = x – (daysPer400Years * z + 3) / 4 ;

y = 4000 * (x + 1) / fudgedDaysPer4000Years ;

x = x – 1461 * y / 4 + 31 ;

m = 80 * x / 2447 ;

d = x – 2447 * m / 80 ;

x = m / 11 ;

m = m + 2 – 12 * x ;

y = 100 * (z – 49) + y + x ;

year = (int)y ;

month = (int)m ;

day = (int)d ;

if (year <= 0)

year– ;

hour = (int)(ut * 24) ;

minute = (int)((ut * 24 – hour) * 60) ;

retval.Format(“%02d-%02d-%4d %02d:%02d GMT”, day, month,           year, hour, minute) ;

return (retval) ;

}”

 

Lập trình này tìm ra được những ngày bắt đầu của các mùa và thời điểm bắt đầu của mùa Thu năm 2009 là ngày 22 tháng 9 vào lúc 21:18 tức thứ ba vừa qua vào lúc 5:18 p.m. EDT giờ miền đông Hoa Kỳ và mùa đông năm nay sẽ rơi vào ngày 21 tháng 12.

 

One comment

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s