Trần-Đăng Hồng, PhD – KHÍ HẬU THẾ GIỚI NĂM 2012

khihau2012-Hạn hán trầm trọng trong tháng 82012 tại Hoa KỳTrên phạm vi toàn cầu, khí hậu năm 2012 được các nhà khoa học đánh giá là thái quá (extreme), với các hiện tượng mưa lụt, hạn hán, bảo tố, nóng lạnh đều vượt qua các số trung bình của những năm bình thường.

Theo tường trình của Trung Tâm Dữ Kiện Khí Hậu Hoa Kỳ (U.S. National Climatic Data Center) thì trong 2 năm liên tiếp, 2011 và 2012, Hoa Kỳ trải qua nhiều thiên tai gây nhiều thiệt hại kỷ lục do khí hậu gây ra: Năm 2012 được xem là năm nóng nhất trong lịch sử Hoa kỳ, diện tích rừng cháy đứng hạng thứ 2 kể từ năm 1960, hạn hán kỷ lục trong 50 năm qua,  và thiệt hại do bảo Sandy chỉ đứng sau bảo Katrina (2005).

Trên phạm vi thế giới, năm 2012 đánh dấu năm thứ 8 nóng kỷ lục và liên tục trên toàn cầu, băng tuyết tan kỷ lục nhiều nhất trên vùng biển Bắc Cực.

Tháng 1/2012, mùa đông bắt dầu với tuyết băng kỹ lục. Riêng vùng Anchorage, thuộc Alaska chỉ trong một ngày 9/1 tuyết rơi dày 2,07 m. Nếu tính trong 6 tháng mùa đông, tuyết dày gấp đôi so với những năm bình thường, và cao hơn 10 cm so với kỷ lục của năm 1977.

Tháng 2/2012, Âu châu trải qua mùa lạnh bất bình thường làm chết khoảng 800 người, các sông, kinh rạch đóng băng làm việc chuyên chở tàu bè trong lục địa bị gián đoạn một thời gian dài. Giữa tháng 2, nhiệt độ tại Amsterdam xuống -10ºC (độ âm) làm tất cả sông và kinh đào đóng băng, chuyện chưa hề xảy ra trong vòng 10 năm qua.

Trợt băng trên kinh đào ở Amsterdam
Trợt băng trên kinh đào ở Amsterdam

Sông Danube cũng đóng băng, bốn quốc gia vùng Balkan đình chỉ việc tàu bè thông thương trên sông này. Băng giá ở Âu Châu là do luồng khí lạnh thổi từ Tây Bá Lợi Á (Siberia) của Nga Sô. Ngày 10/2, 20 quốc gia Âu Châu chìm trong biển tuyết, với nhiệt độ cực lạnh. Thành phố Belgrade, Serbia, phá kỷ lục lạnh nhất trong 20 năm. Riêng Anh Quốc, nhờ ảnh hưởng của dòng nước nóng Gulf Stream, nên ấm hơn lục địa, nhưng tháng 2/2012 được xem là lạnh nhất trong 110 năm. Cơn lạnh cũng tràn tới Algeria, Bắc Phi mang theo tuyết, chuyện chưa từng xảy ra ở xứ nóng bức này.

Tháng 3. Thông thường tháng 3 là tháng mát mẻ của mùa xuân bắt đầu, nhưng tháng 3/2012 lại là tháng nóng nhất của tháng 3 kể từ 1895, với tổng cộng 671 cơn sóng nhiệt (gió nóng, heat wave) ở Hoa Kỳ.

Tháng 4, thường là thời gian có nhiều bảo tố ở Mỹ, nhưng năm nay không có những trận bảo thật lớn trong tháng này, mặc dầu có tới 135 trận cuồng phong (tornado) trong vùng Great Plains Hoa Kỳ. Chẳng hạn, ngày 14-15/4 nhiều cuồng phong xảy ra ở Kansas, Oklahoma làm 6 người chết và gây 213 trường hợp thiệt hại nặng nề.

Tháng 5 và 6, thời tiết bắt đầu nóng bức và khô hạn ở Hoa Kỳ. Sông Mississipi cũng biến đổi lạ kỳ. Vào ngày 6/5/2011 nước sông dâng cao kỷ lục tại New Madrid, nhưng vào ngày 30/8/2012, tức 16 tháng sau, tại địa điểm này nước thấp hơn 16 m, sông cạn chưa bao giờ thấy.

Thông thường, mùa bảo bắt đầu sau 1/6, và trung bình hàng năm có 12 trận bảo trên 2 bờ Đại Tây Dương, riêng trong năm 2012 có tới 19 trận bảo lớn. Hai trận bảo Alberto (thổi vào South Carolina và Georgia vào trung tuần tháng 5) và Beryl (26/5 vào Florida tới North Carolina) xảy ra trong tháng 5, sớm hơn mùa bão của những năm bình thường, thông thường sau 1/6.

Tháng 7. Tại Hoa Kỳ, năm 2012 coi như là năm nóng nhất trong số 8 năm được ghi vào kỷ lục kể từ 1880. Tháng 7 được ghi kỷ lục là tháng nóng nhất, có tới 69.000 đợt sóng nhiệt được tường trình ở 356 địa điểm trong 34 tiểu bang. Các nhà khoa học NASA tính toán là trong thập niên 2010s, nhiệt độ sẽ gia tăng trên mọi địa điểm ở Mỹ trong mùa hè. Riêng cho địa điểm Memphris, trung bình hàng năm có 26 ngày đạt nhiệt độ trên 35ºC. Riêng trong năm 2012 đã có 47 ngày vượt quá nhiệt độ này.

Mùa hè bắt đầu bằng hạn hán trầm trọng ở Hoa Kỳ. Tháng 6, khoảng 55,6% lãnh thổ bị hạn hán, 51% vào tháng 7, và 39% trầm trọng nhất xảy ra trong tháng 8. Khoảng 2,300 quận hạt (counties) tường trình có tổn thất mùa màng nặng nề, tổng cộng ước tính trên 60 tỉ $US. Tiểu bang Nebraska hạn hán kỷ lục hơn 100 năm qua, còn Colorada bị cháy rừng khủng khiếp phá kỷ lục của 10 năm, thiêu đốt  trên 37.000 ha rừng. Tổng cộng khoảng 4,2 triệu ha rừng bị thiêu hủy trên toàn quốc Hoa Kỳ năm 2012, là 1 trong 3 lần rừng cháy lớn nhất kể từ 1960.

Hạn hán trầm trọng trong tháng 8/2012 tại Hoa Kỳ
Hạn hán trầm trọng trong tháng 8/2012 tại Hoa Kỳ

Trong lúc Hoa Kỳ bị hạn hán nặng nề, thì mùa hè 2012 cũng báo cáo là có mưa lũ lụt thảm khốc ở một số địa điểm ở Phi châu, Nga, Pakistan, Colombia, Úc Đại Lợi và Trung quốc.

Tháng 8 là đỉnh cao bất thường của thời tiết khắp cả thế giới. Ở Bắc Mỹ, một luồng sóng nhiệt nóng 45°C đến Oklahoma City, nhưng sau đó, trung tuần tháng 8, một luồng khí lạnh ập xuống đưa đến nhiệt độ giá băng ở Minnesota và Wisconsin, rồi đột nhiên nhiệt độ gia tăng cao hơn các năm bình thường ở Denver và Colorado. Nhiệt độ nóng nhất trên thế giới là 52,2°C đo được tại Death Valley (California) vào ngày 9/8. Tuy nhiên vào ngày 22/8, mưa lại dữ dội trên các sa mạc, như ở Las Vegas, gây một người chết vì lụt, có nơi mưa 10 cm nước trong vài giờ, bằng tổng số nước mưa nguyên cả năm. Trong lúc ở phía nam mưa lũ lụt thì ở phía bắc, như Seattle lại không nhận được giọt mưa nào trong suốt 7 tuần lễ. Vào ngày 27/8, cơn bảo Isaac đập vào Louisiana.

Điều mà các nhà khoa học quan tâm nhất, cũng trong mùa hè 2012, là băng hà trên biển vùng Bắc Cực đã tan quá nhanh đạt kỷ lục, còn tuyết băng trường cửu ở Greenland đã tan hết 97%, trong lúc đó, băng hà ở Nam Cực lại gia tăng.

Cũng trong tháng 8, một luồng sóng nhiệt tràn qua Âu Châu, ngày 20/8 nhiệt độ tới 40,4°C tại Dobrichovice (Tiệp Khắc),  42,4°C tại Falesti (Moldova) ngày 7/8, và 44,8°C tại Danilovgrad (Montenegro) vào ngày 8/8. Vùng núi cao Pyrénées giữa Pháp và Tây Ban Nha được tường trình là nóng bức chưa từng có. Cháy rừng tàn phá Tây Ban Nha và Hy Lạp cũng trong thời điểm này.

Tại Phi Châu, mưa dữ dội đưa đến lũ lụt ở Nigeria và Cameroon làm tổng cộng 29 người chết ở 2 nước này. Vào ngày 25 và 26/8, nhiệt độ lên tới 42.5°C tại Mtunzini (South Africa), cần nên nhớ thời điểm này là mùa đông ở nam bán cầu. Cũng vào dịp này, 44°C được ghi tại Villamontes, Bolivia (Nam Mỹ) cũng thuộc nam bán cầu. Như vậy, mùa đông ở Nam Bán Cầu lại có nhiệt độ cao kỹ lục của mùa hè trong năm nay.

Tại Á châu, mưa lớn gây lũ lụt ở vùng đồi núi bắc Pakistan vào các ngày 20-23/8 làm 26 người chết. Tháng 8 là tháng bão tố ở Tây Thái Bình Dương. Bão Kai-tak thổi vào Macao, Hồng Kông ngày 23/8 với vận tốc 140 km/giờ gây 27 người chết ở Quãng Tây và Quãng Đông. Ít ngày sau, vào ngày 28/8, cơn bảo Bolaven đập vào bán đảo Korea, gây 18 người chết ở Nam Hàn và 40 người chết ở Bắc Hàn. Nhưng trận lụt tàn phá nhất Á châu xảy ra từ 31/7 đến 8/8 ở Manila (Phi Luật Tân) là do mưa liên tục với vũ lượng tổng cộng 1000 mm, gây 60 người chết.

Lụt ở Manila đầu tháng 8/2012
Lụt ở Manila đầu tháng 8/2012

Tháng 8/2012 cũng được tường trình là tháng nóng và khô hạn nhất ở Australia, nhất là vùng phía tây, nóng và khô hạn kỷ lục kề từ 1995, trong lúc đó New Zealand kế bên thì lại mưa nhiều hơn năm bình thường. Cháy rừng cũng tàn phá Úc châu.

Tháng 9. Tương đối yên tỉnh trên thế giới, nhưng tại Á Châu, trận bảo Sanba càn quét Okinawa Nhật Bản vào ngày 16/9 với vận tốc 205 km/giờ, vào bán đảo Korea và Trung quốc ngày 17/9, gây nhiều lũ lụt.

Tháng 10. Mặc dầu không có các trận bảo nhiệt đới lớn (cấp 3 trở lên), nhưng bảo Sandy cùng với thủy triều dâng cao trong cuối tháng 10/2012  đã gây thiệt hại vô cùng lớn cho vùng đảo Caribbean, miệt đông bắc Hoa Kỳ, và vùng đông Canada,  gây thiệt hại kỷ lục thứ nhì trong lịch sử Hoa Kỳ, sau trận bảo Katrina năm 2005 ở vùng Vịnh Mexico nhất là New Orleans, Louisiana.

Bảo Sandy là cơn bảo thứ 18 xảy ra ở Đại Tây Dương trong năm 2012, mặc dù chỉ cấp 2, nhưng phạm vi bảo chuyển động rộng kỷ lục 1,800 km. Bảo Sandy thổi qua 7 quốc gia làm tổng số người chết lên 253 người. Tại Hoa Kỳ, bảo Sandy ảnh hưởng tới 24 tiểu bang, gồm các tiểu bang dọc biển từ Florida đến Maine ở phía đông  trực tiếp nhận bảo, cho tới các tiểu bang phía tây trong nội địa, từ Michigan cho tới Wisconsin. Nặng nề nhất là New Jersey và New York vào ngày 29/10, thành phố bị ngập vì mưa, đường hầm xe điện bị ngập, điện bị mất. Tổn thất do thiệt hại vật chất và thương mải khoảng 65,6 tỉ $US cho riêng Hoa Kỳ. Bảo Sandy gây thiệt hại khoảng $55,23 triệu $US cho Jamaica, gây 54 người chết và 200,000 người không nhà cửa ở Haiti, thiệt hại khoảng 2 tỉ $US cho Cuba, khoảng 300 triệu $US cho Bahamas, khoảng 100 triệu $US cho Canada từ Ontario đến Quebec.

Tháng 11 và 12: Nhiều trận bảo được thành hình do El Niño xảy ra ở vùng dọc Đông Đại Tây Dương, tuy không lớn lắm, nhưng cũng gây nhiều lũ lụt ở vài nước Trung Mỹ. Quan trọng nhất là bão Bopha tàn phá quần đảo Mindanao, nam Phi Luật Tân, vào đầu tháng 12, gây hơn 1000 người thiệt mạng. Bảo thổi với vận tốc 175 km/giờ, có lúc tới 240 km/giờ.

Riêng tại Tây Âu Châu, tháng 12 là tháng của mưa dai dẳng cả tháng. Thay vì “White Christmas” với tuyết rơi phủ trắng, thì năm nay nhiệt độ ở Anh vào dịp Christmas lại ấm áp (+10ºC), mưa liên tục cả tháng trời, tạo trên 200 nơi ngập lụt, đường sá bị chìm ngập, xe lửa phải đình chỉ, nhiều thành phố “ngoại bất nhập, nội bất xuất” trong dịp Christmas.

Tại Việt Nam, khí hậu cũng bất thường trong năm 2012. Chẳng hạn, tại Nam Phần, thông thường mùa mưa bắt đầu sau tháng 5 dương lịch. Riêng trong năm 2012, giữa tháng 2 (ngày 16/2) đã có những trận mưa thật lớn bất ngờ liên tục mấy ngày xảy ra từ Bình Thuận đến Cà Mau, làm Sài Gòn và một số thành phố bị ngập lụt. Mặc dầu trong “năm Thìn bão lụt”, nhưng lũ lụt lớn không xảy ra, tuy nhiên đầu tháng 9/2012, tại 3 tỉnh Thanh Nghệ Tỉnh lụt làm 10 người chết, 45 nhà bị nước cuốn trôi, hàng ngàn nhà bị chìm trong nước lũ.

Tuy không có thiên tai lũ lụt, năm nay, 40 ngàn cư dân Bắc Trà Mi, Quãng Nam lại nơm nớp lo sợ ngày đêm, sợ bị lũ cuốn bất thình lình, không do thiên tai, mà là “nhân tai”. Họ sợ đập nước sông Tranh 2 không biết vỡ lúc nào, vì bị động đất liên tục kể từ khi đập được xây, một chuyện từ xưa tới nay chưa từng xảy ra. Kể từ đầu năm 2012 đến nay có trên 10 trận động đất, mà trận động đất sau có cường độ mạnh hơn trận trước. Chẳng hạn, ngày 22/10 lúc 20:41 PM trận động đất xảy ra với cường độ 4,6 độ Richter, thì 3 tuần sau , ngày 15/11 lúc 14:20 PM trận động đất có cường độ 4,7 Richter, làm rung chuyển nhà cửa ở cách xa 100 km. Người dân lại còn lo sợ sóng thần do các trận động đất này gây nên.

 

Reading, cuối năm 2012

Trần-Đăng Hồng, PhD

2 comments

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s