Thu Tứ – NGƯỜI NƯỚC KHÁC NHÌN TA

Văn hóa Việt Nam truyền thống, nó như… Nguyễn Công Trứ lúc còn hàn nho hay đang chới với trong bể hoạn. Hay ơi là hay, thế mà thế giới chẳng mấy ai biết (vì nó hay về đường tinh thần, trong khi nhân loại quen đánh giá theo thành công vật chất).

“Người có biết ta hay thì chớ,
Chẳng biết ta, ta vẫn là ta.”

Ít lắm, nhưng cũng có người biết “ta” đấy. Chẳng những biết mà lại còn giấy trắng mực đen cái biết ấy ra nữa. Đọc phát biểu sau đây của một ông cố đạo Ý, một tay trùm thực dân Pháp, vài học giả Pháp và một học giả Nhật, chắc nhiều người Việt Nam cũng thấy hả dạ đôi phần…

 

* * *

 

Cristophoro Borri

Paul Doumer

Pierre Huard

Tomita Kenji

 

Văn hóa Việt Nam truyền thống, nó như… Nguyễn Công Trứ lúc còn hàn nho hay đang chới với trong bể hoạn. Hay ơi là hay, thế mà thế giới chẳng mấy ai biết (vì nó hay về đường tinh thần, trong khi nhân loại quen đánh giá theo thành công vật chất).

“Người có biết ta hay thì chớ,
Chẳng biết ta, ta vẫn là ta.”

Ít lắm, nhưng cũng có người biết “ta” đấy. Chẳng những biết mà lại còn giấy trắng mực đen cái biết ấy ra nữa. Đọc phát biểu sau đây của một ông cố đạo Ý, một tay trùm thực dân Pháp, vài học giả Pháp và một học giả Nhật, chắc nhiều người Việt Nam cũng thấy hả dạ đôi phần…

 

Crisphoro Borri: TIẾNG VIỆT, TIẾNG TÀU

Tản Đà có lần bảo: “Chữ quốc ngữ của ta, âm và vận so với chữ nước khác, hãy nói như chữ Tàu, thì rất là giàu đủ và tách bạch hơn.”.(1)

Hàng 300 năm trước Tản Đà, tình hình hơn kém giữa hai thứ tiếng đã như thế rồi, như Crisphoro Borri cho biết. (Ông nói về tiếng Đàng Trong vì ông chỉ biết Đàng Trong, nhưng tất nhiên chỗ đặc biệt mà ông thấy đó là của tiếng Việt nói chung.)

——–

Mặc dầu ngôn ngữ của người Đàng Trong cũng giống ngôn ngữ của người Trung Hoa, vì cũng như người Trung Hoa họ dùng những từ chỉ có một vần nhưng đọc và xướng lên với nhiều cung và giọng khác nhau, giữa hai ngôn ngữ có sự khác biệt: tiếng Đàng Trong dồi dào hơn về nguyên âm, vì thế dịu dàng và êm ái hơn.(2)

 

PAUL DOUMER: PHẢI SÁNH VIỆT VỚI NHẬT

Paul Doumer là Toàn quyền Ðông Dương từ năm 1897 tới năm 1902. Nên nhớ vào thời điểm Doumer phát biểu nhận định sau đây, dân tộc Việt Nam đang ở trong hoàn cảnh thất thế nhục nhã, trong khi dân tộc Nhật Bản đang tột đỉnh vinh quang (vừa đại thắng Nga).

“Khen cho con mắt tinh đời
Anh hùng đoán giữa trần ai mới già”!

Nhưng Doumer chỉ mới biết sơ sơ rằng người Việt thông minh, can đảm, chăm chỉ. Y chưa biết đến cái văn hóa thuần cảm vô cùng tinh tế mà tổ tiên ta qua bao đời đã bồi đắp nên.

Tinh hoa Bách Việt là ta!

——–

Paul Doumer viên cựu Toàn quyền Ðông Dương cũ, đã so sánh người Việt với các dân Miên, Lào, Thái và các dân khác (ở Ðông Nam Á) và cho rằng phải sang đến tận Nhật Bản người ta mới thấy được một giống dân tương xứng và giống với người Việt. Cả hai giống người Việt và Nhật, theo ông, đều thông minh, chăm chỉ và can đảm. Người Việt có thể trở thành những quân nhân can đảm và có kỷ luật, những công nhân gương mẫu, những nông dân ưu tú (…) Họ vượt xa các dân khác (ở ÐNÁ). Quan sát người Việt và quan sát hai mươi giống dân khác, Doumer đã đưa ra một nguyên tắc là những người quả cảm trong khi làm việc cũng quả cảm trong khi chiến đấu. Nếu người ta can đảm trước sự mệt mỏi, người ta cũng can đảm trước sự nguy hiểm và trước cái chết. E. Luro một trong những nhà hành chánh và học giả đầu tiên của người Pháp ở Nam kỳ cũng nhận định tương tự. Theo ông, người Việt coi nhẹ cái chết. Họ có thể lên đoạn đầu đài với vẻ mặt bình thản, miệng ngậm thuốc lá. P. Cultru cũng nghĩ như vậy.(3)

 

PIERRE HUARD: NGƯỜI VIỆT NÓI BẰNG MẮT

Bây giờ thì nhiều người Việt đã quen mắt lắm rồi, thấy tự nhiên lắm, thậm chí chính họ cũng đã như thế rồi.

Là nói cái chuyện người Tây phương nói bằng cả cơ thể. Cái gì mà cứ hễ miệng mở là trán nhăn mày nhướng, mặt quay qua quay lại, đầu gục gặc, là hai bàn tay giơ ra, múa máy như làm… ảo thuật! Tổng thống trình bày quốc gia đại sự múa tay, mục sư giảng đạo múa tay, đến ca sĩ hát thì ôi thôi, múa nẩy lắc ngoáy không chừa một bộ phận nào!

Dưới mắt người Á Ðông xưa kia, như thế là rất khó coi. Các cụ ta quý cái vẻ ôn tồn, điềm đạm, kín đáo.

Vẻ mặt vẻ người, triết lý hiện hình đấy! Khác nhau bởi nhân loại ở Á Ðông vốn xem mình là một phần nhỏ mọn của toàn thể, trong khi nhân loại ở Tây phương quen xem mình là… cái rốn của vũ trụ.

Vẻ mặt vẻ người dĩ nhiên cũng là văn hóa. Tây nghĩ nhiều cảm ít. Ta nghĩ ít cảm nhiều. Trông những bàn tay “hùng biện” của Tây, nghĩ đến lý kia lẽ nọ. Nhìn vào những mắt “rất diễn cảm” của ta, thấy một trời cảm xúc…

———–

“Bộ mặt người Việt không diễn cảm lắm (…) thản nhiên, thậm chí không thể hiểu nổi (…) một sự tái hiện nhất định nào đó các đặc trưng tinh thần của tổ tiên (…) Một nền giáo dục rất đặc biệt từ bao thế kỷ đã góp phần tạo thành bộ mặt này (…) Ðôi mắt họ (…) rất diễn cảm” (4)

 

TOMITA KENJI: CÁI MIỆNG NGƯỜI VIỆT

Tiếng Việt trong Truyện Kiều đẹp đẽ, tinh tế tuyệt vời.

Không phải nhờ Nguyễn Du mà nó đẹp, nó tinh. Chắc chắn khi Nguyễn làm thơ thì nó đã sẵn thế rồi. Truyện Kiều là thiên tài thơ của một người cộng với cái thành tích văn hóa to lớn của cả một dân tộc.

Tiếng Việt là một thành tích văn hóa của dân tộc Việt Nam. Tổ tiên ta đã lập được thành tích ấy mặc dù coi như không có chữ viết.(5) Tiếng Việt “nên người”, hơn người, không nhờ được viết xuống, mà chỉ nhờ được nói. Ðại công gây dựng nó coi như hoàn toàn thuộc về cái miệng!

Cái miệng còn gây dựng nên “sự nghiệp ăn uống” rất vẻ vang của người Việt nữa. Ông Tomita Kenji nghĩ ta ăn độc đáo hơn ta nói. Thiết tưởng không phải thế. Sở dĩ người nước ngoài có cảm tưởng thế, ấy chỉ là vì cái ăn nó dễ thấy hơn cái nói nhiều. Nhưng ông vẫn đáng xem là tri kỷ.

———–

Giáo sư Tomita Kenji của Ðại học Ngoại ngữ Osaka, khi giới thiệu về Việt Nam đã có một nhận định khá độc đáo và ngộ nghĩnh. Ông cho rằng vũ khí lợi hại nhất của người Việt Nam (…) là cái miệng. Với cái miệng, những câu chuyện kể, những khúc dân ca, những điệu hát của người Việt Nam đã truyền đạt lại ý chí của nhân dân, động viên nhân dân trong suốt cả quá trình dựng nước và giữ nước. Và cũng với cái miệng, người Việt Nam lại có một lối ăn riêng. Ðó là sợi dây ràng buộc nhau, nuôi dưỡng ý thức cộng đồng cho nhau. Ông cho rằng phong cách ăn của người Việt Nam đôi khi còn mang tính dân tộc hơn cả ngôn ngữ.(6)

 

_______________

(1) Xem bài Âm Vần Tiếng Việt Tiếng Tàu của Tản Đà, trang gocnhin.net.

(2) Cristophoro Borri, Xứ Ðàng Trong năm 1621, Hồng Nhuệ, Nguyễn Khắc Xuyên và Nguyễn Nghi dịch và chú thích, nxb. TPHCM, VN, 1998.

(3) Phạm Cao Dương, Lịch sử dân tộc Việt Nam, quyển I: Thời kỳ lập quốc, nxb. Truyền Thống Việt, California, Mỹ, 1987, tr. 26-27. PCD dẫn P. Doumer, L”Indochine francaise (hồi ký), nxb. Vuibert et Nouy, Paris, 1905, tr. 33, E. Luro, Pays d”Annam – Etude sur l”organisation politique et sociale des Annamites, nxb. Ernest Leroux, Paris, 1897, tr. 56, P. Cultru, Histoire de la Cochinchine francaise des origines à 1883, nxb. Challamet, Paris, 1910, tr. 22.

(4) Theo Nguyễn Văn Huyên, trong Văn minh Việt Nam, in năm 1944, bản dịch của Ðỗ Trọng Quang, nxb. Hội Nhà Văn, VN, 2005, tr. 44-45.

(5) Chữ Nôm cho đến thời Nguyễn Du chỉ một thiểu số người Việt là các nhà nho mới biết, và tuy biết nhưng rất ít khi dùng.

(6) Nguyễn Xuân Hoa, “Thực phổ bách thiên và 100 món ăn nấu theo lối Huế”, Sông Hương dòng chảy văn hóa – tuyển chọn 1983-2003, nxb. Văn Hóa – Thông Tin, VN, 2003, tr. 267. NXH cho biết phát biểu trên của Kenji là từ một tài liệu phổ biến ở Diễn đàn Nghệ thuật Châu Á và Thái bình dương tổ chức ở Hyogo, Nhật, tháng 11-1996.

One comment

  1. Ta nhìn ta cũng chưa ra
    Cái nhìn người khác thì là cái chi ?
    Nước nhà đang lúc lâm nguy
    Mất ai người Việt biết gì nữa đâu ?
    Hèn , Sang chỉ biết cúi đầu
    Tài , ngu chỉ biết đứng chầu Đảng ta ….Ha ha !!!
    Thế nên đừng tự cho là
    Việt nam và Nhật cũng là như nhau ….
    Lộc gàn .

    Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s