Bùi xuân Đáng – Hoa lan Việt Nam

Việt nam, quê hương của chúng ta cũng là quê hương của rất nhiều loại hoa lan. Những cây lan này sinh sống tại các vùng rừng, núi  từ biên giới Việt Nam- Trung hoa dọc theo giẫy Trường sơn cho đến các miền cao nguyên  Đắc Lắc, Lâm đồng, đổ xuống Nam cát tiên, Sông bé, Lộc ninh, Kiên giang  và các hải đảo như Phú quốc, Côn đảo v.v..

Trong số lan của Việt Nam có rất nhiều cây hiếm quý và có khoàng 275 cây đặc hữu ( endemic) chỉ mọc ở Việt Nam  mà thôi, như các cây: Christensonia vietnamica, Dendrobium suzuki và cây  nữ hài  như : Paphiopedilum vietnamense v.v.v

Riêng cây Vietorchis aurea loài lan đặc hữu do Mai văn Xinh tìm thấy lần đầu trên thế giới tại Vườn Quốc gia Cúc Phương vào tháng 5-2004 đã đượcTiến sĩ Leonid Averyanov dùng tên nước Việt đặt tên cho loài lan này .

Theo các tài liệu từ trước đến nay cho biết về những cây lan Việt Nam như sau :

Trong cuốn Flore General de L’Indochine vào năm 1924  Gagnepain và Guillaumin đã liệt kê ra 96 loài ( genus)và 485 giống (species) cho toàn thể Đông Dương với các mẫu vật ( specimen ) được lưu trữ tại Viện bảo tàng Paris .

Năm 1992 Gunnar Seidenfaden ấn hành cuốn The Orchids of Indochina với 140 loài  và 800 giống cho cả 3 nước Việt, Miên , Lào.

Năm 1993  Giáo sư Pham hoàng Hộ trong cuốn “ Cây Cỏ Việt Nam “ quyển III tập 2 ghi nhận được khoảng  90 loài và 800 giống với hình vẽ , lời mô tả và   nơi lan mọc .

Năm  1988 Tiến sĩ Trần Hợp trong cuốn Phong lan Việt Nam  ghi nhận được  137 loài  1153 giống, với một số rất ít hình ảnh còn một phần lớn là hình vẽ  và lời mô tả . Nhưng trong những sách vở kể trên có nhiều  sự trùng hợp về tên cây lan hoặc không đúng với hiện tại và có những cây không mọc tại Việt Nam v.v.v.

Nhận thấy rằng  nếu chỉ  nhìn vào hình vẽ và lời mô tả thực khó lòng có thể nhận diện   được cây lan , nên sau nhiều năm sưu tầm và nghiên cứu , năm 2007 chúng tôi đã liệt kê được hình ảnh của  149 loài và 927  giống . Với 497 hình ảnh của  Karel Petrzelka, cựu Tổng lãnh sư Tiệp Khắc đã thu lượm trong 9 năm tại Việt Nam , hình ảnh của Tiến sĩ Phan kế Lộc, anh Nguyễn minh Đức, Thạc sĩ Nông văn Duy và Tiến sĩ Leonid Averyanov người Nga ,  trong 20  qua đã có 80 cuộc khảo sát khắp núi rừng Việt Nam có thể nói không ngoa, ông là người biết rành rẽ nhất về hoa lan Việt Nam , cùng với những hình ảnh của chúng tôi và các bạn  bè cũng như thu lượm trên Internet, sách vở, tài liêu. . . ( Xin xem các bài liên hệ trên trang http://www.hoalanvietnam.org )

Theo Tiến sĩ Leonid Averyanov, hoa lan Việt Nam có thể lên tới trên 1200 giống (species)  Tới  tháng 11 năm 2007, ông và bà vợ Anna Averynova, Tiến sĩ Phan kế Lộc, Nguyễn tiến Hiệp đã kiểm kê được 155 loài và 1005 giống . Trong số này có 82 loài và 411 giống được các nhà khoa hoc Pháp tìm ra vào thời kỳ  từ 1743-1954.  Sau đó có 73 loài và 594 giống được tìm thấy vào thời kỳ  từ 1960-2007.

Trong những chuyến về thăm quê hương năm 2009 và 2010 đi từ Điện biên, Lào Cai,  Quảng Bình, Huế, Đắc lắc, Đàlat cho tới Kiên giang, Phú Quốc chúng tôi đã thu được vài ngàn tấm ảnh và cũng được các bạn tặng cho tổng cộng tới khoảng 50,000 tấm. Từ năm 2007 tới nay lại có rất  nhiều thay đổi , nhầm lẫn và sai sót  giữa loài này và loài khác rồi lại có những cây mới được tìm ra .

Bắt đầu từ đầu năm 2009 cho tới cuối năm 2011 chúng tôi nhận diện các hình ảnh đó với  tên khoa học ,  kiểm kê và bổ túc thêm, cho nên  bô sưu tập mới “ Hình Ảnh Lan Rừng Việt Nam từ A đến Z “  gồm 159 loài và 1090 giống. Những cây lan  này được tra cứu  và kiểm điểm theo các sách vở kể trên và tham khảo trong các sách vở tài liêu như: Slipper Orchids of Viêt Nam, Updated check list of the Orchids of Vietnam, Manual of identification flowering plants of Cuc Phuong National Park, Botanica’s Orchids, Dendrobium and its Relatives , Lan Việt Nam , Thực vật Chí Việt Nam ,  Báo cáo Tổng kết tỉnh Lâm Đồng,   Lan hoang dã Phú quốc , và rất nhiều tài liệu  của Tiến  sĩ Leonid Averyanov  gửi cho.

Trong số  1090 cây lan này  có những cây mới được tìm ra như cây Paphiopedilum canhii 2010, do anh Chu xuân Cảnh tìm được ở Điện Biên chưa từng có trên thế giới,và những cây  mới tìm thấy lần đầu tại Việt Nam như cây Drymoda siamensis , Monomeria barbata, Dendrobium strongylantum  v.v. v  như chúng tôi đã tường trình  với quý bạn trong thời gian vừa qua.

 

 Ngoài ra  lại có nhiều cây được chuyển đổi từ loài này sang loài khác hoặc vì sự sai lầm tên của những cây được tìm ra  vào cuối thế kỷ thứ18 và đầu thế kỷ thư 19, hoặc vì có sự khác biệt nên đã được chuyển đổi sang một loài hay một giống khác. Thí dụ :

Acampe bidupense đã đổi thành Deceptor bidupense         

Aerides rubescens thành Ascocentrum rubescens

Kingidium deliciosum thành Phalaenopsis deliciosa v.v.v . .

 

 Trong số 1090 giống  lan với các hình ảnh của các bạn tại Việt Nam tặng cho, một phần của chúng tôi và  một số vẫn còn phải còn mượn trên Internet .

Lan Việt Nam  đông đảo nhất là loài  Bulbophyllum với 133 giống ( cây ),  thứ đến là loài Dendrobium với 125 cây và loài Eria với 54 cây.

Muốn hiểu rõ hình dáng ,mầu sắc, cũng như đặc điểm của cây lan của đất nước thân yêu , xin hãy vào trang  Web www.hoalanvietnam.org. Sưu tầm và nghiên cứu  những bông hoa xinh đẹp của quê hương xứ sở chỉ là một thú vui giải buồn của chúng tôi, một ông già xa xứ với cái tuổi 85 . Nếu yêu thích  xin cứ việc sao chép  miễn phí (download  ) coi như là món quà nhỏ của chúng tôi  thân tặng các bạn yêu lan. Bộ sưu tập Hình Ảnh Lan Rừng Việt Nam từ A đến Z sẽ không in ra sách hay DVD và nếu có không phải là do chúng tôi chủ trương.

 

Xin thành thực cám ơn những bạn đã tặng sách, hình ảnh và tài liệu để chúng tôi có thể hoàn thành công cuộc khảo cứu này. Chúng tôi cũng xin các bậc thức giả vui lòng hiệu đính cho những sai sót chắc chắn không thể nào tránh khỏi.

 

Bùi xuân Đáng

Wesminster mùa Xuân Nhâm Thìn

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s