Vô Biên – Số “Pi” và nàng Thơ

Tóm tắt . Trong bài dưới dây, tác- giả trình bày một vài điểm đặc- sắc trong lịch- sử tính- toán Pi và các thập-phân số.Sau đó là một bài thơ tiếng Pháp và hai bài thơ tiếng Anh cho ta Pi với những thập-phân số đầu . Cuối cùng là một bài thơ tiếng Việt : “Pi trường Tân thanh” cho ta Pi với 50 thập-phân số đầu .Tác-giả kết-luận bằng một Lời kêu gọi bạn đọc .

 

1 – Tính những thập-phân số của Pi .

 

Lịch-sử tính toán những thập-phân số của “Pi” là một khúc trường-ca hào-hứng và sôi nổi . .Dưới đây là một vài điểm đáng chú ý :

 

— Khoảng 2000 năm TCN (Truớc Công- Nguyên), người Do-Thái đã biết rằng trong một hình tròn thì ta có sấp-sỉ :« Chu-vi = 3 Đường kính » như vậy thì họ đã biết sấp-sỉ

Pi = 3 .

 

— Ở Việt-Nam ngày xưa, các cụ dùng  Pi = 3,2 .  ( Sau này ở Âu-châu, trong pháo-binh, để tính-toán cho nhanh, người ta thường dùng  (Pi/3200) =  (1/1000) như thế nghĩa là Pi = 3, 2 ) .

 

— Ơ, thế -kỷ thứ ba TCN, ông ARCHIMEDE (Hy-lạp)  đã chỉ rằng : 223/71< Pi < 22/7, nghĩa

là   3,141 < Pi < 3,143, vậy là có Pi với 2 thập-phân số đúng :  Pi = 3,14. (Eurêka !)

 

— Vào thế-kỷ thứ 5CN (thời Nam Bắc triều) ông TỔ-XUNG-CHI (Trung -Quốc) đã tính được

Pi với 6 thập-phân số Pi = 3, 141592 . .

 

— Năm 1596 ông LUDOLPH VAN CEULEN (Hòa-lan) – vốn là giáo-sư kiếm pháp – đã tính được Pi với 20, rồi sau đó với 32 rồi 35 thập-phân số . Kết quả cuối cùng này đã được khắc vào bia đặt trên mộ ông ta .

 

— Năm 1853, ông WILLIAM SHANKS (Anh) đã trình bày Pi với 607 thập-phân số . .Kết quả này đã được ghi quanh trần một phòng của « Palais de la Découverte » (Phát-minh Viện))

(Ba-lê) . Chẳng may sau này, người ta thấy rằng kết quả đó đã sai từ thập-phấn số thứ  528 trở đi

Như vậy cũng còn có Pi với 527 thập-phân số đúng, một kỷ-lục thời đó .

 

— Tháng  7 năm 1946 ông D.F.FERGUSON (Anh) tính được Pi với 620 thập phân số . Đó là kỷ-lục cuối cùng  tính-toán Pi chỉ dùng giấy bút (vì sau đó thì các máy tính điện « để bàn » đã xuất-hiện)

 

— Tháng 9 năm 1947, ông D.F.FERGUSON (trên đây) dùng một máy tính điện « để bàn » tính được Pi với 808 thập–phân số .

 

— Tháng 9 năm 1949, người ta dùng máy tính đìện-tử ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Computer) – của bộ quốc-phòng Mỹ – trong 70 giờ để tính được Pi với 2037 thập-phân số . .

 

 

 

 

— Năm 2002 ông YASUMASA KANADA (Nhật-bản) dùng máy tính điện -tử đã tính được Pi với 1200 tỷ thập-phân số . (Banzaï !) .

 

— Năm 2008, ở đại-học TSUKUBA (Nhật-bản), người ta đã tính được Pi với 2600 tỷ thập-phân só . (Banzaï !)

 

 

2 – Nhớ những thập-phân số của Pi .

 

2.1 – Kỷ-lục hiện-thời

 

Từ xưa đến nay, vẫn có những người tìm cách phá kỷ-lục nhớ các thập-phân số của Pi . Kỷ-lục hiện-thời  :

 

— Năm 2006, ông AKIRA HARAGUCHI (Nhật-bản), một kỹ-sư  về hưu-trí, ngoại lục tuần, đã đọc làu làu Pi với 100.000 thập-phân số trong 16 giờ 28 phút ! (cứ mỗi 2 giờ thì nghỉ 5 phút để ăn một hai nắm cơm !)

 

2.2 – Một « pième » và hai « piems » .

 

Ở một vài nước Âu châu, còn lưu-truyền những bài « thơ »  hòng giúp ta nhớ những  thập-phân số  đầu của Pi  .Những bài đó được làm theo quy-tắc sau đây :

 

a) Mỗi từ tương-ứng với một thập phân số của Pi

b) Số chữ của mỗi từ chỉ con số tương-ứng .

c) Những từ có 10 chữ (thí-dụ : « malhonnête » , « incredible » v…v…)) dùng để chỉ con số không : 0 .

d) Những từ có hơn 10 chữ chỉ hai con số liên-tiếp (thí-dụ : « intelligence »  (12 chữ) chỉ hai con số liên-tiếp 1, 2.)  .

 

Ơ Pháp có bài – viết theo quy-tắc đó –   như sau :

 

Que j’aime à  faire apprendre un nombre utile aux sages !

3,  1   4    1     5         9           2       6         5     3     5

Immortel Archimède, artiste, ingénieur,

8              9                7           9

Qui de ton jugement peut priser la valeur ?

3    2   3       8            4       6     2     6

Pour moi ton problème eut de sérieux avantages .

4     3      3       8           3    2     7            9

v…v…

 

Khúc bài trên đây cho ta Pi với 30 thập-phân số . Bạn có thể đọc tiếp bài này ở Wikipédia, bản tiếng Pháp, mục “Pi” .

 

 

 

 

 

 

Anh có bài tương-đương :

 

How I wish I could recollect of circle round,

3,   1    4   1    5         9          2     6       5

The exact relation Archimede allowed,

  3      5       8               9             7

v…v….

 

Khúc bài trên đây cho ta Pi với 13 thập-phân số . Bài này cờn vài câu nữa, chẳng may tôi quên mất rồi và tôi không nhớ đã đọc ở đâu mà tìm lại !

 

Người ta đồn rằng nhà thiên-văn vật-lý học Sir JAMES JEAN là tác giả của bài sau đây :

 

“ How I need a drink, alcoholic in nature, after the heavy lecture involving quantum mechanics

3,   1   4    1    5           9         2     6        5       3     5         8           9              7              9

. All of thy geometry, Herr Planck, is fairly hard “ .

3  2   3        8            4         6      2     6       4

 

Bài trên đây cho ta Pi với 23 thập-phân số .

 

Năm  1996, ông MIKE KEITH viết bài : “Cadaeic Cadenza” cho ta Pi với 3835 thập-phân số .

Bài này bắt đầu như sau :

 

One / A poem / A raven / Midnights so dreary, tired and weary .

 3,     1      4      1    5               9        2     6         5      3       5

 

 

Người Anh, người Mỹ gọi những bài cho ta biết Pi và những thập-phân số là những “piems” (kết-quả của sự chắp “pi” với “poems”) viết bằng tiếng “pilish” (chắp “pi” với “English”)

 

 

2.3 – Một bài “pi-thơ” viết bằng tiêng “pi-Việt

 

Ta có thể viết những bài “pi-thơ” bằng tiếng “pi-Việt” theo quy-tắc sau đây chẳng hạn : :

 

a) Mỗi từ tương-ứng với một thập-phân số của Pi .

b) Số chữ của mỗi từ chỉ con số tương-ứng .

c) Ta dùng những từ đơn để chỉ những con số từ 1 đến 6 .

d) Ta dùng những từ kép để chỉ những con số từ 7 đến 9 . (xem Lời chú dưới đây)

e) Từ đơn “không” chỉ dùng để chỉ con số không : 0 .

Những từ kép gồm 10 chữ (thí-dụ “Hương-giang”) chỉ dùng để chỉ con số không, nếu cần .

f) Để không lầm một từ kép như “thư-sinh” ( gồm 7 chữ, chỉ con số 7) với hai từ đơn “thư” (3 chữ, chỉ con số 3) và “sinh” (4  chữ , chỉ  con số 4), ta chỉ dùng những từ kép là tên của các nhân-vật (thí-dụ : “Thúy-Vân” (7 chữ), Thúy-Kiều” (8 chữ) v…v…) hoặc là tên của các cảnh-vật (thí-dụ : “Lâm-Truy” (7 chữ ), “Tiền-Đường” (9 chữ) v…v…) .

 

 

Lời chú  – Tôi phải dùng những từ kép để chỉ những con số từ 7 đến 9  vì những từ đơn gồm 7 chữ, tôi chỉ tìm thấy có một từ là “nghiêng” ; những từ đơn gồm 8, 9 chữ thì tôi tìm không thấy !

Dưới đây là một bài “pi-thơ” viết bằng tiếng “pi-Việt “ theo quy-tắc trên đây :

 

“Pi trường Tân thanh”  (Pi dài, tiếng mới)

 

Tâm ư ? Tình ư ?

3    1       4    1

Thách Thúc-Kỳ-Tâm ra phương chước cứu chuộc Thúy-Kiều .

5              9              2       6        5        3      5             8

Vương-Quan, Thúy-Vân, Giác-Duyên hay vì sao Kim-Trọng đoạn trường .

9                  7                  9             3   2   3           8            4       6

Ôi thương cảnh phu phụ : Thúc-Sinh ghê sợ Hoạn-Thư !

2     6         4      3     3              8         3     2         7

— Tiền-Đường xuống “không”’ ? –Ôi Thúy-Kiều ! Thúy-Kiều !

9               5           0              2          8                  8

Thấy, ồ Hô-Tôn-Hiến ! Sở-Khanh ồ !

4     1          9                    7         1

— Phường Quan-Âm-Các kia, Giác-Duyên, Trạc-Tuyền gặp Đạm-Tiên chăng ?

6                  9              3          9                    9             3          7           5

— À “không” !

    1       0

Bài trên đây cho ta Pi với 50 thập-phân số .

 

3 – Lời kêu gọi bạn đọc .  Nhân dịp xuân về, nếu bạn đọc  :

 

Tay tiên gió táp, mưa sa,

pi-thơ”, múa bút thảo và bốn câu .

 

rồi gửi tới khoahoc.net để  chia sẻ cùng với các anh chị em thì vui lắm !

 

Dưới đây là Pi với 100 thập-phân số chờ được bạn đọc phổ vào “pi-thơ

 

3, 14159    26535    89793    23846    26433    83279    50288    41971    69399    37510

58209    74944    59230    78164    06286    20899    86280    34825    34211    70679 .

 

 

Xuân Nhâm Thìn, 2012

 

   Vô Biên

Tài-liệu tham-khảo .

 

– Alex BELOS – Alex au pays des chiffres . Une plongée dans l’univers des mathématiques .

(traduit de l’Anglais) – Editions Robert Laffont, S. Ạ . Paris 2011 .

 

— André WARUSFEL . Les nombres et leurs mystères . (collection « Le rayon de la Science » )

Editions du Seuil . Paris 1961 .

 

— WIKIPEDIA – các bản bằng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Việt – mục « Pi »

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s