Trịnh Nhật, PhD – Chữ Nghĩa Dầm Dề (Phần 2)

Trong Phần 1 của bài viết, tôi có nói là sự kết hợp giữa “chữ nghĩa” và “dầm dề” chưa thực sự tồn tại trong tiếng Việt, nên ta cũng không trông mong có sẵn kết hợp ngữ tương đương về ngữ nghĩa và từ vựng như thế trong tiếng Anh để mà dịch.
Nhưng kết hợp ngữ (= collocation) là gì?

Kết hợp ngữ là hiện tượng trong đó ‘hai hay nhiều từ ngữ đi chung với nhau một cách ‘vui vẻ’ hay ‘tự nhiên’ (… two or more words that go ‘happily’ or ‘naturally’ together – Newmark, 1988).”

Thí dụ: Tiếng Việt nói: ‘trà đậm’, ‘gội đầu, ‘xóm chị em ta’. Tiếng Anh lại nói: ‘strong tea’ (trà khoẻ*), ‘wash one’s hair’ (rửa tóc*)’, ‘redlight district’ (xóm đèn đỏ*).

Tiếng Anh nói: ‘break the law’ (bẻ gẫy luật pháp*), ‘beat shyness’ (đánh thẹn thùng*), ‘kick the habit’ (đá thói quen*). Tiếng Việt lại nói: ‘phạm luật’, ‘chữa thẹn’, ‘bỏ thói quen’.
(Ghi chú: * = không nói vậy).
[Trích trong: “Thử đi tìm cái tương đương trong phiên dịch”, Trịnh Nhật,
< Website: , 2002)]

Có điều khi ta nói là không có kết hợp ngữ, chưa có kết hợp ‘vui vẻ’ hay ‘tự nhiên’ trong một ngôn ngữ nào đó, thì thật sự nói thế chỉ đúng ở một mốc điểm thời gian. Chứ sau này khi có sự xuất hiện của một kết hợp ngữ mới, ban đầu nghe lạ tai, nhưng người nói, người viết cứ tiếp tục sử dụng để đả thông với nhau thì rồi kết hợp ngữ đó cũng trở thành hiện thực, cũng đi vào ngôn ngữ. Có rất nhiều thí dụ để minh chứng điều này, chẳng hạn như trước kia ta nói: “vụ đụng xe dồn cục” thì nay ta lại nói “vụ đụng xe liên hoàn” (= a pile-up accident). Trước kia làm gì có nói “siêu rẻ” mà chỉ nói “đại hạ giá’, hay đâu có nói “siêu lừa”, mà chỉ nói “đại bịp”. Trong thời đại phát triển công nghệ thông tin, ta có “tin tặc” (= hacker), để chỉ những kẻ ăn cắp thông tin ở “cơ sở dữ liệu” (= database) của người nào đó. Rồi cũng phải kể thêm, khởi nguồn có cụm từ “couch potato” trong tiếng Anh thì nay trong tiếng Việt được biết đến nhiều là “lực sĩ ghế bành.”

Trở lại việc dịch cụm từ CNDD, khi đi tìm hiểu ngữ ý của cụm từ ‘chữ nghĩa’ thì không có gì đáng ngại, có người trong nhóm chúng tôi hiểu là “chữ và nghĩa” (= words and their meanings), có người muốn hiểu rộng ra là ngôn ngữ (= language).
Cũng chẳng sao, nhưng với chữ “dầm dề” và khả năng kết hợp sẵn có của nó trong tiếng Việt ra sao, thì các từ điển Việt-Anh, Anh-Việt, và Anh-Anh, cho biết như sau:

Dầm dề: Soaked; oozingly wet. Nước mắt dầm dề = Eyes overflowing with tears.
[Từ Điển Việt-Anh, Quang Hùng-Việt Ánh, NXB Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 2005.]

Dầm dề: adj 1. without interruption: mưa dầm dề suốt đêm it rained without interruption all night; 2. oozingly wet, soakingly wet, overflowing; quần áo ướt dầm dề clothes oozingly wet with water; 3. overflowing: nước mắt dầm dề eyes overflowing with tears.
[Từ Điển Việt-Anh, NXB Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 2009.]

Như trên, ta thấy có những kết hợp chặt chẽ và hiếm hoi, đếm trên đầu ngón tay, như: mưa dầm dề; nước mắt dầm dề; quần áo ướt dầm dề. Thêm nữa là đái dầm. Thế thôi.

Ooze: gt. 1. chảy chậm, rỉ ra chậm. 2, (về một chất) rỉ ra, ứa ra chất lỏng. 3. toát ra, thoát ra tự nhiên (về một cảm giác).
[Từ Điển Anh-Việt (English-Vietnamese Dictionary), biên soạn Việt Fame, Hiệu đính Hội ngôn ngữ học TP. Hồ Chí Minh, NXB Từ điển Bách khoa, 2010.]

Ooze: v … 2. ~ (with sth) để cho (cái gì) rỉ ra: toast oozing with butter: bánh mì nướng chảy bơ; The wound was oozing pus: Vết thương chảy mủ; (fig) She was simply oozing (with) charm: Cô toát ra vẻ đẹp lồ lộ; They oozed confidence: Họ đã tiết lộ tâm sự với nhau.
[Từ Điển Anh-Việt (English-Vietnamese Dictionary),Viện Ngôn ngữ học, Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia, NXB TP. Hồ Chí Minh, 1993.]

Ooze: vb 1. to flow or leak out slowly; seep. 2. (of a subtance) to discharge moisture. 3. to overflow with (a feeling or quality): he oozes with confidence.
[Collins Australian Compact Dictionary. HarperCollins Publishers, 2003.]
Cũng xin nhắc lại là trong giai đầu ngoài ý kiến của những người bạn gốc Việt:
1. The Group of “Flatulent (or Bloated) Wordsmiths”– (Phạm Hải)
2. The Group of “Word-Steeped” Friends — (Nghiêm Ngọc Tâm)
3. “The Flush-of-Words” Group — (Thiếu Khanh)
4. “The Overflowing Words” Group — (Tu Dinh)
Tôi được ý kiến của người bạn Úc ‘ròng’ dưới đây:
‘The Lexical Fraternisation Fraternity’ — (Dave Gilbert)
Sở dĩ anh chọn như thế bởi vì, theo anh, khi nói chuyện về “chữ và nghĩa”, chúng ta biết “chữ” thay đổi “nghĩa” khi kết hợp với “những chữ khác”, do đó, sự kết thân giữa chữ với nhau là kết quả sáng tạo của tác giả, của người viết. Tất nhiên, những cụm từ này thường không được người ta thấy chúng đi cùng với nhau trong tiếng Anh, cũng như tên của nhóm “Chữ nghĩa dầm dề” (CNDD) nghe có vẻ không quen tai trong tiếng Việt. Câu dịch đề nghị này, theo anh, cũng thỏa mãn được lòng mong muốn tạo từ của nhóm CNDD qua việc dùng từ ‘kết thân’ (= fraternisation), và cụm từ ‘tình đồng nghiệp’ (= fraternity) khi đem dùng với cụm từ ‘kết thân’ xem ra rất ăn ý… và có phần thi vị nữa. Cũng phải kể thêm là chữ “từ vựng’ (= lexical) mang lại cho tên gọi nhóm CNDD thêm ‘chút phong cách sành điệu’ (= a touch of sophistication).
Sau khi cám ơn sự góp ý của anh Dave, tôi đã trả lời đại loại là sự lựa chọn của anh xem ra “hơi dài vì nhiều vần, nhiều âm tiết, và lại hơi khó phát âm.” [… a bit too long for its syllabic combination and a bit too hard for its phonetic effect.]
Còn anh Thiếu Khanh, hiện ở Hóc Môn, viết bằng tiếng Anh mà tôi tạm chuyển ngữ lại như sau: “Cụm từ đề nghị của anh Dave có thể diễn tả được cái ý cốt lõi có tên nhóm CNDD trong tiếng Việt, nhưng nghe hơi trịnh trọng và hàn lâm trong tiếng Anh, trong khi tiếng Việt nghe khá thân thiện và có phần nào hài hước. Chẳng lẽ không có chút khôi hài nào trong cụm từ “dầm dề” hay sao? [= Doesn’t it seem that it’s the humor that we mean by the words ‘dầm dề’?]
Mới đây tôi lại đưa ra 4 đề nghị nữa của bạn bè để dịch Nhóm CNDD:
1. The ‘Word-Gushing ’ Group (WGG) — (Ian from Canberra)
2. The ‘Overflowing Words’ Group (OFWG) — (Tu Dinh from Colorado)
3. The ‘Awash With Words’ Group (AWWG) — (Philip Coen from Sydney)
4. The ‘Oozing With Words’ Group (OWWG) — (Frank Trinh from Sydney)
Thì một người bạn Úc, anh Mark Davidson, khoảng 50 tuổi, người đã từng sang Sài Gòn, Hội An đôi ba lần, đã từng học tiếng Việt với tôi tại nhà, nay ở Coolum Beach, vùng biển Bắc, Tiểu bang Queensland, mới đây đã chọn câu:

The ‘Awash With Words’ Group (AWWG) (Philip Coen)

Anh Mark và anh Philip, hai người không quen biết nhau. Anh Philip Coen (tên tiếng Việt là Hoàng Bá Công), học tiếng Việt ở Trường Point Cook, Werribee, Victoria, là trường dạy cho các quân nhân hay công chức Úc sang Việt Nam làm việc, trước năm 1975. Anh Công sau này làm thông dịch viên ở Sydney, thường làm ở Tòa Án, gần 3 chục năm, và mới đây cũng đã về hưu. Quả là một sự ngẫu nghiên, tình cờ… Câu dịch của anh Công còn được anh Dave Gilbert bình chọn.

Anh Dave đã từng sang Việt Nam với tôi, đi du lịch từ Nam chí Bắc, khắp miền đất nước nhà mình. Tên tiếng Việt của anh là Lê Minh Hiền, do tôi đặt. Anh Hiền là chuyên viên biên dịch Việt-Anh, và hiện nay anh ở Tweed Heads, kế cạnh Gold Coast, nằm giữa tiểu bang NSW và Queensland.

Tôi không biết ba anh Úc (-đại-hại) này có hiểu nghĩa “dầm dề” như chúng ta không, nhưng xem ra “Các tư tưởng lớn đã gặp nhau” (= Great minds think alike).

Chị Lorraine Patrick cũng thuộc loại Úc ‘ròng’ (dinki-di Aussie), lúc đầu chọn
câu của anh Tu Dinh:

The ‘Overflowing Words’ Group (OFWG)

Chắc chị Lorraine chịu sự “ứa đầy”, “ngập tràn” (= Overflowing) của chữ chăng? Nhưng chị lại chưa thật sự “mặn” với với cái-gọi-là “Flush” của anh Thiếu Khanh, sợ rằng chữ nghĩa sẽ “ồ ạt”, “tuôn trào” mà trôi tuột đi mất… vào cõi xa xăm chăng?

Riêng chị Lorraine, khi bị gặng hỏi, đã ‘liều’ đề nghị dịch là:

“The Group of Word Dribblers” hay
“The Gang of Word Trickling/Tricklers”.

Chị xem ra cũng không chịu “ngậm bồ hòn làm ngọt” với đề nghị của tôi là:

The ‘Oozing With Words’ Gang (OWWG).

Ý kiến của những người bạn Úc thì thế. Riêng ba anh Nghiêm Ngọc, Tu Dinh, Frank Phạm còn gửi thêm đề nghị:

1. The Word-Soaked Lovers — (Nghiêm Ngọc)
2. The Language Lovebirds — (Tu Dinh)
3. The Stack Overflow Wordsmiths — (Frank Phạm)

Ngoài 3 đề nghị mới trên, chúng tôi còn nhận được một đề nghị ngắn gọn nữa:

The Language Lovers’ Group. – (Nguyễn Văn Sở, Costa Mesa)

Hai anh Sở và Tu Dinh đều muốn hiểu “chữ nghĩa” là “ngôn ngữ” (= language). Có điều đề nghị số 2 của anh Tu Dinh xem ra không nói đến “một nhóm”, mà chỉ nói đến “một cặp, một đôi uyên ương, thoải mái âu yếm tỏ tình, đặc biệt là tại nơi công cộng” [lovebirds Informal A couple who are openly affectionate or demonstrative with each other, especially in public. — The Free Dictionary (Google)].

Có thể đó cũng là lí do mà mới đây anh Tu Dinh đã chọn đề nghị của anh Sở.

Tôi nghĩ có chọn được một cụm từ tiếng Anh để dịch tên gọi Nhóm CNDD hay không, không phải là điều quan trọng. Quan trọng chăng là ở chỗ chúng ta đã có dịp cùng nhau bàn luận, suy nghĩ về “chữ nghĩa”. Tây họ nói: “It’s not the destination that is important, but the journey.” (= Nơi đến không phải là điều quan trọng, mà là cuộc hành trình).

Chuyện đâu còn đó, còn dầm dề… lấy thêm ý kiến hoặc để cho chữ nghĩa nó ngấm, nó chín mùi cái đã… trước khi có tổng kết những đề nghị cho thành viên trong Nhóm CNDD và cho độc giả bình chọn một “cụm từ mắc dzịch” để trao giải thưởng… Bao nhiêu câu được bình chọn? Mấy giải thưởng được trao tay, câu nào lãnh giải nhất, câu nào lãnh giải an ủi? Giải thưởng bằng hiện kim hay hiện vật? Xin Quí Vị Quí Bạn dành chút thời giờ vàng ngọc và óc nhận xét tinh tế trong vai trò giám khảo mà đề cử dùm.

Thành thật cảm ơn tất cả những ý kiến đóng góp và xin cầu chúc toàn thể Quí Vị, Quí Bạn “Năm Nhâm Thìn… Chữ nghĩa chất đầy bồ!”

Trịnh Nhật, PhD
Sydney, 2012,
Đón Tết Con Rồng

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s