Thu Tứ – ỚI BÁNH CHƯNG XANH LÒNG

Tản Ðà ngoài cái danh thi sĩ – tửu đồ, còn có cái tiếng thực khách cũng lừng lẫy “chửa dễ ai bằng” (cho đến khi trời sinh thêm “khách” Vũ Bằng).
Cứ hễ núi Tản sông Ðà “túi thơ đeo khắp ba kỳ” là “nước non đưa đón khắp hầu gần xa”, là người yêu thơ cả nước đua nhau chiêu đãi nhà thơ – nhà uống – nhà ăn hết mực linh đình

“Ăn ngon nhớ đời”. Nhớ rồi ghi. Ghi bằng thơ. Bài lục bát Thú Ăn Chơi ghi chơi một số “thực phẩm”(2) đã may mắn được chạm vào cái đệ nhất… lưỡi của nước Nam.

*

Ðọc thơ đặc sản với lòng trân trọng cả nhà thơ và đặc sản, thích thú đành, thi thoảng còn được giật mình:

“Sài Gòn nhớ vị cá tra”…

Ối, cá tra hồi cụ Nguyễn Khắc Hiếu vui bước bước vô “ghé bến Sài Gòn”(3) không biết đã nuôi theo cái cách độc đáo đó chưa? Nếu đã, người thực khách danh tiếng chẳng hay có biết? Nếu biết (thừa) mà vẫn vui vẻ thưởng thức, hồn ẩm thực của người quả rộng rãi.

Tiếp tục ngâm nga.

“Thực hải vô biên”.(4) Cái “biển ăn” đã không bờ bến, bài thơ ăn của Tản Ðà lại không dắt học trò đi học… ăn cách đơn giản theo con đường cái quan, mà vào nam ra bắc vô trung lên non xuống biển vô cùng ngẫu hứng: Vừa nếm vị cá tra Sài Gòn xong, đã vù ra Cửa Thuận gắp thử rau bí “hữu tình” của “ông quyền”, rồi lộn ngay trở vô Chợ Lớn không biết xực thứ hảo vị gì, rồi lại lộn trở ra Bắc lên rừng Yên Bái dự tiệc xòe của người Thổ, rồi lên luôn Lào Cai gần biên giới Tàu mà ăn cơm Tàu!

“Thú ăn chơi”, tất có cả chơi. Chơi “con ca”, chơi “cô đầu”:

“Con ca xứ Huế, cô đầu tỉnh Thanh”.

Chơi chán lại ăn:

“Mán Sừng có bánh chưng xanh”…

Ô hay, thì vẫn. “Nêu cao, pháo đỏ, bánh chưng xanh”! Thơ thẩn ăn chơi tưng bừng, nhà thơ gieo vần tới đây bị đầy bụng mà đâm quấy quá thơ chăng?

Ðọc lời cước chú nghiêm túc của chính Tản Ðà, học ngay được “sàng khôn”: “Tôi (…) trong khi đi chơi thuộc vùng rừng Yên Bái, qua hạt Lao Kay ngủ ở nhà người Mán Sừng, nhân dịp Tết, chủ nhân mang bánh chưng làm bằng lúa non toàn nhiên là xanh mà thiệt ngon…”.

À, ra thế. Thứ bánh chưng được thi sĩ dùng “thi” để “ca” không phải “xanh vỏ trắng lòng” như thứ thường mà xanh “toàn nhiên” đến tận lòng, vỏ xanh lá lòng xanh cốm.

*

Ðọc thơ bánh chưng xanh lòng đã lâu lắm, rồi cách nay cũng đã lâu lâu, tháng chạp về Hà Nội đón Tết, sáng ngồi uống cà-phê với mấy bạn trẻ gần Ðại học Bách khoa. Quán đông khách. Trong tiếng nói cười rôm rả, bỗng đâu đó từ phía sau lưng lọt vào tai:

– Cậu lên chơi, tớ đãi cái bánh chưng xanh.

– Chuyện, bánh chưng mà lại chả xanh!

– Không, xanh cả trong cơ. Ngon lắm.

Nó đây! Xoay lại, vừa lúc cả cái đám thanh niên ấy lục tục đứng lên. Có những sáu cô gái, chẳng cô nào nom giống… Mán.

Ngần ngại. Bánh xanh theo bầy ra cửa.

Ngẩn ngơ. “Lên”, mà đâu chứ.

*

Mán là từ chỉ chung các dân tộc ít người sống trên núi cao ngoài Bắc. Cái nhóm Mán Sừng ấy là người anh em nào mà lại ăn bánh chưng ngày Tết giống người Kinh?

Ới hải nội ngoại chư quân tử, có biết xin vui lòng chỉ giáo.

2008

____________________
(1) Những cụm chữ để trong ngoặc cho đến đây đều trích từ bài thơ Thú Ăn Chơi của Tản Ðà.
(2) Tản Ðà có lần định viết sách Tản Ðà thực phẩm, nhưng hình như rốt cục sách mới chỉ có cái tên.
(3) Tên một ca khúc của Văn Phụng.
(4) Phỏng theo câu “Học hải vô biên”.

4 comments

  1. Cháu ở Yên Bái, tình cờ đọc bài này…Cháu chẳng biết cụ Tản Đà từng ăn bánh Chưng xanh ở đâu, nhưng cháu thấy bà Nội cháu làm đại khái thế này: Gạo Nếp ngâm với nước giã lá Giềng (cháu không biết nhiều ít thế nào và ngâm trong bao lâu, nhưng chắc là không cân đong đo đếm chính xác đến từng gram đâu). Sau đó gói bình thường thôi. Lá gói phía trong lật ngược lá, cho xanh thêm phần vỏ bánh. Tất nhiên khi vớt bánh để nguội lại gói thêm một lớp lá mới cho đẹp, buộc lạt nhuộm đỏ. Ăn thì cháu thấy cũng ngon như…bánh Chưng thôi, nhưng quả là đẹp vì xanh cả vỏ cả lòng.
    À, mà cháu là người Kinh nhưng theo cháu biết thì người Mán là một cách gọi cũ của dân tộc Dao, Thổ là cách gọi dân tộc Tày, điệu xòe là của dân tộc Thái…Chẳng biết cụ Tản ngày đó ăn chơi ở đâu!
    Kính!

    Thích

    • Cảm ơn bạn đã phản hồi. Món bánh chưng xanh lòng mà bạn kể đó quả là sáng kiến hay, nên phổ biến. Người Mán đúng là người Dao…

      Thích

  2. Tôi thấy Vietbao.vn có nói đến cách nấu bánh chưng xanh khá đặc biệt tại một vài nơi bên nhà.
    Sau đây là ý kiến của Thạc Sĩ Trần Thị Thu Trà ,một nhà chuyên môn về công nghệ thực phẩm Việt Nam. Trích nguyên văn bài báo.

    http://vietbao.vn/Xa-hoi/Banh-chung-xanh-nho-pin/30165409/157/

    Có pin, bánh mau chín, lá xanh lâu?
    Việc cho pin để bánh chưng xanh, nhanh chín và trong hơn có đúng không? Thạc sĩ Trần Thị Thu Trà, khoa công nghệ thực phẩm Trường đại học Bách khoa TPHCM, giải thích: môi trường chính của pin là kiềm. Trong môi trường kiềm, màu xanh chlorophyll của lá chuyển thành màu xanh đậm của chlorophyllin nên làm lá xanh hơn (người ta vẫn ứng dụng điều này bằng cách khi luộc rau đậu cho thêm thuốc tiêu NaHCO3 tạo môi trường kiềm nhằm làm xanh rau đậu).
    Cũng trong môi trường kiềm, tinh bột hấp thụ nước tốt hơn nên bánh mau chín hơn (cũng như khi nấu chè, người ta cho thêm thuốc tiêu NaHCO3 nhằm làm đậu mau mềm). Đồng thời, môi trường kiềm tạo độ trong cho sản phẩm (tương tự khi làm bánh tro, ngâm nếp trong nước tro là môi trường kiềm nên bánh tro có độ trong).
    Như vậy, thực chất của vấn đề cho pin vào nước luộc chỉ là tạo môi trường kiềm nhằm làm xanh lá, bánh mau chín và nếp trong.
    Tác hại
    Thạc sĩ Trần Thị Thu Trà cũng cho biết: các chất từ pin chủ yếu là kim loại nặng như chì (Pb), thủy ngân (Hg), cadmium (Cd) và thạch tín (As)… Chì đặc biệt độc hại đối với não và thận, hệ thống sinh sản và hệ thống tim mạch của con người.
    Nhiễm độc chì sẽ gây hại đến các chức năng của trí óc, thận, gây vô sinh, sẩy thai và tăng huyết áp. Đặc biệt, chì là mối nguy hại với trẻ em. Một số nghiên cứu cho thấy nhiễm độc chì làm giảm chỉ số thông minh (IQ) của trẻ.
    Một số đánh giá của các nhà khoa học cho thấy cứ 10mg/dl tăng về chì trong máu sẽ gây giảm 1-5 điểm IQ đối với trẻ em bị nhiễm chì. Nhiễm chì làm hệ thần kinh luôn căng thẳng và rối loạn tập trung chú ý ở trẻ em từ 7-11 tuổi.
    Ở tuổi trung niên, nhiễm độc chì sẽ làm huyết áp tăng gây nhiều rủi ro về các bệnh tim mạch. Việc nhiễm chì mặc dù ở mức thấp cũng sẽ bị ngộ độc cao.
    Cadmium rất nguy hiểm, chỉ cần một lượng 30-40g cũng đủ gây chết người. Do lượng cadmium thải ra khỏi cơ thể con người rất chậm (0,1% trong một ngày đêm) nên dễ diễn ra quá trình ngộ độc mãn tính.”

    Nguyễn Thượng Chánh

    Thích

    • Cảm ơn bạn đã phản hồi. Món bánh chưng xanh… chì này nguy hiểm quá, mà không biết có dễ nhận ra hay không? Thiết nghĩ thông tin này nên phổ biến rộng…

      Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s