Trịnh Nhật, PhD – Chữ Nghĩa Dầm Dề (Phần 1)

Khoảng một tuần lễ trước Giáng Sinh 2011, tôi có đưa lên Mạng để chia sẻ với bạn bè trong nhóm của chúng tôi một “câu đố vui có thưởng”. Thưởng cái gì thì “Chỉ có Trời biết! ” (= God only knows!). Câu đố dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh là như sau:

Nhóm “Chữ Nghĩa Dầm Dề”

Ít lâu, sau khi “hòn bấc ném đi, hòn chì ném lại”, chúng tôi được bốn câu trả lời đề nghị như sau:
1. The Group of “Flatulent (or Bloated) Wordsmiths”.

[Phạm Hải, Bắc California]
Anh Hải còn viết: Theo tôi nghĩ, “dầm dề” ở đây có nghĩa là nhiều quá (trong người) đến phải bắn ra ướt đẫm. Nhưng tiếng Anh không có ‘collocation’ giữa đầy nước trong người và số lượng nhiều quá mức. Thay vì đầy nước, chọn đầy hơi vậy.
2. The Group of “Word-Steeped” Friends.
[Nghiêm Ngọc Tâm, Nam California].

Anh Tâm còn nói: Steep vt. suggests soaking for the purpose of extracting the essence of something [to steep tea]. –

3. “The Flush-of-Words” Group.
[Thiếu Khanh, Sài Gòn].

4. “The Overflowing Words” Group.
[Tu Dinh, Colorado].

Trước khi có ý kiến thêm về chuyện dịch, tôi xin nói đôi dòng lai lịch về sự hình thành của nhóm. Số là qua một thời gian dăm ba tháng, chúng tôi, khoảng chừng 9, 10 người (sau này đã có tên là “Cửu/Thập bất tử”, ngẫu nhiên toàn là ‘đực rựa’, viết “meo” (= email) qua lại cho nhau. Có bạn bè quen biết từ lâu, có bạn bè mới quen trên “mạng”, thậm chí có những người chưa từng gặp mặt nhau, chưa từng được xem hình ảnh của nhau để biết “mày ngang mũi dọc” ra sao nữa kìa.

Chúng tôi thường đưa lên mạng bàn về những chuyện lặt vặt, hỏi nhau về chữ về nghĩa, chữ dùng ngoài nước, từ dùng trong nước, nghĩa “chữ” thời Việt Nam Cộng hòa, nghĩa “từ” dưới thời Cộng sản, khi nào thì dịch thế này, khi nào thì dịch thế nọ, đại loại là chuyện “dịch và mắc dzịch”.

Vào một ngày đẹp trời nào đó, tôi ngẫu hứng gán cho nhóm bạn này một cái tên nôm na, vui vui là: Nhóm “Chữ nghĩa dài dài”. Có bạn khác thì đề nghị gọi nhau là “Các bạn Net” (= Internet friends). Nhưng từ tên gọi Nhóm “Chữ nghĩa dài dài” lại được một anh bạn trong nhóm dùng chữ “dầm dề”, mà có thể tôi đã có lần dùng, nên anh đề nghị đổi là Nhóm “Chữ nghĩa dầm dề”, nghe “tếu” hơn. Như thế là thành ‘chết’ cái tên luôn và nay chữ viết tắt của nhóm là “CNDD”. Có điều chỉ còn thiếu một cái tên tiếng Anh của nhóm. Câu đố vui có thưởng do tôi khởi xướng nêu trên là để lấp “1ỗ trống từ vựng” (= lexical gap) đó trong tiếng Anh.

Trước khi ra câu hỏi đố vui, tôi cũng đã suy nghĩ sơ sơ để xem mình có thể dịch được không, thì hóa ra có vấn đề. Vấn đề ấy là về mặt kết hợp ngữ (collocation). Trong tiếng Việt “Nhóm chữ nghĩa” đây hiểu theo là nhóm người, nhóm bạn hữu “sính” chữ nghĩa, thì mình có nói, nhưng “cụm từ này” mà đi với “dầm dề” thì xin “thưa” là “chưa”. “Dầm dề” chỉ kết hợp với “mưa” để thành “mưa dầm dề”, có nghĩa là “mưa rả rích”, không mưa lớn, nhưng đều đều, dài dài… dầm dề, không ngừng, khiến cho cái gì đó phải ngấm nước, sũng nước. Tôi nghĩ tiếng Anh chắc cũng không có kết hợp ngữ với hai thành tố tương tự như tiếng Việt Nam nói trên, nên không dám dịch. Nên đành: “Em chịu! Em chả!”

Câu đố vui của tôi được anh Phạm Hải. Bắc California. tiên phong đề nghị dịch là:

The Group of “Flatulent (or Bloated) Wordsmiths”.
Và anh nói lí do tại sao:
… tiếng Anh không có ‘collocation’ (= kết hợp ngữ) giữa đầy nước trong người và số lượng nhiều quá mức. Thay vì đầy nước, chọn đầy hơi vậy.
Anh dùng chữ “fatulent” hay chữ “bloated” đều có nghĩa là “đầy hơi”, thì còn hiểu được, nhưng anh dùng từ “word” đi chung với “smiths” để tạo thành từ ghép “wordsmiths”, thì tôi chỉ còn biết ”dựa cột mà nghe!”
Theo Từ điển Anh-Việt của Viện Ngôn ngữ học, Trung Tâm Khoa học Xã hội và Nhân Văn Quốc gia, NXB TP. HCM, thì: “smith” là thợ làm ra các đồ dùng kim loại, đồ trang sức như blacksmith (= thợ rèn), goldsmith (= thợ kim hoàn), silversmith (= thợ bạc)].
Anh Tâm, Nam California, cho câu trả lời:
2. The Group of “Word-Steeped” Friends.

Nhà thơ, kiêm nhà giáo Anh-ngữ này đã:
… so sánh việc ngâm (= steep) “trà vào nước” (chắc là nước sôi) với việc ngâm “chữ vào nước” để cho chúng ta được cái vị tinh túy của “trà”, cũng như của “chữ”.
Anh Thiếu Khanh, Sài Gòn, người trong nhóm duy nhất còn ở Việt Nam, đã hiểu nghĩa chữ “dầm dề” là “dồi dào”, “ngập tràn” (= flush), nên anh dịch:

3. “The Flush-of-Words” Group.

Anh Tu Dinh, Colorado, người vùng núi cao, tuyết phủ mỗi độ Đông về, có lẽ cùng chung lối giải thích với anh Thiếu Khanh, nên khi dịch anh lấy ý “dầm dề” là “phong phú”, “tràn đầy” (= overflowing):

4. “The Overflowing Words” Group.

Chữ “dầm dề” trong tiếng Việt chưa có kết hợp với “chữ nghĩa”. Nhưng trong tinh thần bàn luận về chữ nghĩa dài dài, không dứt của nhóm, việc đặt tên cho nhóm là Nhóm “Chữ nghĩa dầm dề”, quả là đã mang lại tính cách độc đáo, khía cạnh dí dỏm, sắc thái tiếu lâm của chất lỏng, chất dịch rò rỉ … mãi mãi không thôi.

[Còn tiếp Phần 2—Ý kiến riêng về chuyện nên dịch ra sao, bất kể có sẵn “collocation” bên tiếng Mẹ nuôi hay không, cùng là hỏi thêm ý kiến của các bạn người Úc mà tiếng Anh là tiếng Mẹ đẻ. Xin đón đọc.]

Trịnh Nhật, PhD
Sydney, 2012
Xuân “Miệt Dưới”

2 comments

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s